2026-cı ilin əvvəlinə Azərbaycanda kredit bazarı artıb.
Fevralın 1-nə ev təsərrüfatlarına verilən kreditlər 19,1 milyard manata çatıb. Biznes kreditləri 16,1 milyard manatı ötüb. Problemli kreditlərin həcmi 17%-dən çox artıb. Belə ki, bu dövrdə vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği 557,5 milyon manat təşkil edib.
Bu göstərici yanvarın 1-i ilə müqayisədə 33 milyon manat çoxdur. Kredit bazarı artmaqla yanaşı, bu sahədə faiz artımı, təhlükəsizlik tədbirləri kimi amillər də əsas məqamlardandır.
Mərkəzi Bankın sədr müavini Toğrul Əliyev bildirib ki, rəqəmsal maliyyə xidmətlərinin sürətlə inkişafı istehlakçılar üçün yeni imkanlar yaratsa da, kibertəhlükəsizlik və dələduzluq risklərinin artması fonunda onların hüquqlarının qorunması və rəqəmsal maliyyə savadlılığının gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. O qeyd edib ki, Azərbaycanda könüllü kredit qadağası mexanizminin tətbiqi üzrə işlər də yekunlaşma mərhələsindədir:
"Eyni zamanda, Azərbaycanda könüllü kredit qadağası mexanizminin tətbiqi üzrə işlər yekunlaşma mərhələsindədir. Bu mexanizm vasitəsilə vətəndaşlar öz adlarına məsafədən kreditlərin verilməsinə məhdudiyyət qoymaq imkanı əldə etmiş olacaq, bu isə öz növbəsində fırıldaqçılıq risklərini əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına xidmət edəcəkdir".
Könüllü kredit qadağası mexanizmi nədir və burada vətəndaş özünün götürdüyü kreditə, yoxsa onun adından kredit götürənə qadağa qoyulacaq?
Məsələ ilə bağlı iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, dünyada özünə münasibətdə müəyyən hüquqların məhdudlaşdırılması alətləri müxtəlif sahələrdə geniş şəkildə istifadə edilir:
“Bunlardan nümunə olaraq, kozino fəaliyyətlərindən istifadə ilə bağlı vətəndaşın özü tərəfindən hüququnun məhdudlaşdırılması alətlərinin olmasını vurğulamaq olar.
Alışqanlıq yaradan müxtəlif vərdişlərdən istifadə meyilliliyini aşağı salmaq, bunun neqativ təsirlərini azaltmaq üçün dünyada oyun sənayesi tərəfindən geniş şəkildə istifadə olunur.
Yaxud da fırıldaqçılıq, sui-istifadə hallarının qarşısını almaq məqsədilə maliyyə sistemində, xüsusilə də kredit hüququnun məhdudlaşdırılması ilə bağlı mexanizmlər tətbiq olunur. Azərbaycanda belə bir alətin istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulur.
Burada vətəndaş özünün kreditə çıxış hüququnu məhdudlaşdıracaq. Yəni onlayn şəkildə əldə edilən kreditlərə çıxış hüququnu məhdudlaşdıra biləcək. İndiki halda məlum olan parametrlər onu deməyə əsas verir ki, istədiyi vaxtda müvafiq hüququ aktivləşdirə biləcək. Bu, o anlama gəlir ki, vətəndaşın mobil cihazlarından və yaxud da qorunan imzasından istifadə etməklə hansısa formada, kimlərinsə o şəxsin adına kredit əldə etmək imkanı məhdudlaşa bilər.
Yaxud da əgər vərəndaşlar bu aləti səmərəli şəkildə istifadə edərsə, bu istiqamətdə fırıldaqçılıq hallarının qarşısı alına bilər. Görünən ondan ibarətdir ki, istifadəyə verilən alət, proqram elektron hökumət portalı çərçivəsində fəaliyyət göstərəcək”.
Ekspertin sözlərinə görə, buradan vətəndaş özünün kredit götürmək hüququnu məhdudlaşdıra və eyni zamanda aktivləşdirə biləcək:
“Yəqin ki, burada müəyyən dövr üzrə, 3-6 aylıq, 1-5 illik kimi müxtəlif seçimlər təqdim olunacaq.
Eyni zamanda, bu müddət ərzində aktivləşdirmə hüququ yenə də vətəndaşın özündə qalır. Ancaq o, buna şərait yaradır ki, vətəndaşın özünün birbaşa nəzarətindən, istəyindən kənar, hansısa formada sui-istifadə edilərək kənar şəxslər tərəfindən onun adına kredit götürmək mümkün olmasın. Çünki vətəndaş özünün kredit götürmək hüququnu məhdudlaşdıranda kreditə müraciətin dəyərləndirilməsi zamanı bu məqam maneə kimi ortaya çıxacaq.
Yəni banklar, bank olmayan kredit təşkilatları, müvafiq müraciətə imtina cavabı verəcəklər. Bu da sui-istifadə hallarının qarşısını ala biləcək. Ancaq eyni zamanda burada vətəndaş üçün çıxış halları da qoyulur.
Yəni o istədiyi zaman deaktiv edib, məhdudlaşdırdığı qərarını açıb kreditə müraciət edə bilər. Daha sonra yenə də müvafiq risklərdən sığortalanması üçün kredit hüququnu məhdudlaşdıra bilər. Yəni tövsiyə olunan ondan ibarətdir ki, bütün vətəndaşlar bu alət istifadəyə verildikdən sonra istənilən növ riskə qarşı öz kredit hüquqlarını məhdudlaşdırsınlar.
Yalnız özləri istədikləri halda müraciət edib bu sistemdə aktivləşdirmə etsinlər, kreditlərini götürsünlər. Proses başa çatandan sonra yenidən kredit götürmək hüququnu məhdudlaşdırmaqla gələcək potensial risklərdən sığortalansınlar”.
