Nigar ÖGEDAY
Tarix: 21-04-2025, 12:41 | Çap et
Görünməz Güc: Çin, Amerika və Dünyanı Səssizcə Necə Əsir Alır?
Forbes jurnalının son hesabatı, Amerikanın müdafiə sənayesində Çin istehsalı komponentlərin nə qədər həlledici rol oynadığını bir daha sübut etdi. ABŞ Silikon Vadisi, PUA (pilotsuz uçuş aparatı) texnologiyalarında önə çıxmaq istəsə də, hava gövdəsindən kameralara, batareyalardan ekranlara qədər demək olar ki, hər hissə Çində istehsal olunur.
Viper adlı hücum PUA-sında Çin mühərriklərinin istifadə olunması ilk olaraq inkar edilsə də, daha sonra etiraf edildi. Anduril şirkətinin rəhbəri videoya baxaraq “Bəs hava gövdəsi haradandır?” sualını verəndə, sistemin tam olaraq Çin parçaları üzərində qurulduğu ortaya çıxdı.
Bəs bu təkcə PUA-larla məhdudlaşırmı? Əsla.
Çinin qlobal gücü yalnız istehsalla deyil, strateji səssizliklə inkişaf edir.
Tramp dövründə “Əvvəl Amerika” şüarı ilə daxili istehsala dönüş cəhdi oldu. Lakin indi görünür ki, bir çox kritik sahələrdə Çin, ABŞ-ı sistemli şəkildə özündən asılı vəziyyətə salıb.
ABŞ-ın bir çox texnoloji şirkəti, o cümlədən Apple, Tesla, Nvidia, Intel – hamısı ya istehsal, ya da təchizat baxımından Çinə birbaşa və ya dolayı şəkildə bağlıdır. Bu asılılıq yalnız texnologiya ilə bitmir:
Dərman sənayesi – ABŞ-da istifadə olunan bəzi əsas antibiotiklərin maddələri yalnız Çində istehsal olunur.
Nadir torpaq elementləri – Elektronika, silah texnologiyaları və hətta yaşıl enerji sistemləri üçün həyati əhəmiyyət daşıyan bu elementlərin %80-dən çoxu Çindən gəlir.
Çip istehsalı və qablaşdırma – Çox sayda çipin son mərhələləri Çin və Tayvan ətrafında tamamlanır.
ABŞ-ın keçmiş Milli Təhlükəsizlik Şurası üzvü Josh Steinman deyir:
“Biz rəqib olaraq gördüyümüz dövlətə kritik sahələrdə demək olar ki, tam asılıyıq.”
Bu nə deməkdir?
Bir gün Çin “İxracı dayandırıram” desə, Amerika iqtisadiyyatının və hərbi gücünün təkərləri dönməyə bilər.
Yatırımçılar xəbərdarlıq edir: “Kəskin şəkildə ayrılmaq ABŞ texnologiya sektorunu çökdürər.”
Forbes-in bu xəbəri, buz dağının yalnız görünən ucudur. Çin, rəqəmsal ipək yolu ilə Asiyadan Afrikaya, Avropadan Latın Amerikasına qədər bütün bölgələrdə infrastruktur, kredit və texnologiya ilə təzyiq gücü yaradır. Çoxu hələ də bunun fərqində deyil.
Çin bir qapalı qutu kimidir. Daxilinə girə bilməzsən, ancaq içindən dünyaya yayılan təsiri hər gün artır. Təkcə iqtisadi güc deyil, strateji sabitlik və texnoloji gələcək də Pekin hökumətinin barmaqları arasında formalaşır.
Amerika bir tərəfdən Rusiyanı zəiflətmək üçün milyardlarla dollar xərcləyir, digər tərəfdən isə sistemini Çin istehsalına təslim etmiş vəziyyətdədir. Bu paradoksal durumun gələcəkdə nə kimi qırılmalar doğuracağını isə zaman göstərəcək.
Çinin “səssiz istilası” artıq başlamışdır. İndi sual budur: Qərb bu istilanı nə zaman və necə anlayacaq?
|
|
|
|
|
|
|
|
Putin SSRİ-ni bərpa edə biləcəkmi?
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| • Məhəmmədrza Arif istefa verdi, Pezeşkian qəbul etmədi
Dünən, 18:27 |
|
|
|
| • İran səfiri Ermənistan xalqını belə təbrik etdi - dost, qardaş...
Dünən, 18:25 |
|
|
|
| • Ermənilərin Qarabağa qayıdışı... - Vardanyan
Dünən, 18:22 |
|
|
|
| • Misir Mərdanov baş redaktor işləyəcək - ÖZÜ AÇIQLADI
Dünən, 12:40 |
|
|
|
| • Yeni müharibə olacaq, Paşinyanın istəyi reallaşacaq… – Regionu gözləyənlər
Dünən, 12:36 |
|
|
|
| • Güney Qafqazda ÇİNİ MÜDAXİLƏ... - Azərbaycan bu məsələdə...
Dünən, 12:31 |
|
|
|
| • Sosial şəbəkədə kriminal aləmi təbliğ edən gənc cərimə edildi - TƏFƏRRÜAT
Dünən, 11:25 |
|
|
|
| • 47 günlük icra başçısının sirri: Nəsimini soyurmuş - Sözün əsl mənasında...
Dünən, 11:23 |
|
|
|
| • Quru sərhədlər bu tarixdən AÇILA BİLƏR - AÇIQLAMA
Dünən, 11:20 |
|
|
|
| • Rusiyanın "rusdilli insanları qorumaq" planı... - NƏ BAŞ VERİR?
Dünən, 10:08 |
|
|
|
| • Sərhədimizdəki Aİ müşahidəçilərinin sülh minnəti - ZİBİLƏ DÜŞMÜŞÜK...
Dünən, 10:06 |
|
|
|
| • Almaniya müharibəyə hazırlaşır? - Məxfi plan
Dünən, 09:59 |
|
|
|
| • "Gerald R. Ford" gəmisinin Karib dənizində uzun müddət qalması ABŞ-ni problemlərlə üzləşdirir - KİV
Dünən, 09:01 |
|
|
|
| • Aygün Əliyevanın “rəfiqə qrantları” bitmir... - TƏFSİLAT
Dünən, 08:56 |
|
|
|
| • Sual açıq qalır: Qazax yolu, yoxsa Zəngəzur? - GƏLİŞMƏ
Dünən, 08:52 |
|
|
|
| • Azərbaycana ən çox dollar gətirən 10 şirkət - SİYAHI
Dünən, 08:49 |
|
|
|
| • Məcnun müəllimdən ŞÜBHƏLİ TENDER... - İLGİNC
Dünən, 08:46 |
|
|
|
| • İqtisadi vəziyyətlə bağlı bədbin proqnozlar: neft pulları azalır, manata təhlükə artır - ARAŞDIRMA
Dünən, 08:42 |
|
|
|
| • "Ermənistan Rusiya ilə münasibətləri saxlayaraq Qərblə danışıqlarda..." - İrəvan "iki daş" arasında
Dünən, 08:41 |
|
|
|
| • İcra hakimiyyəti başsızları - replika
Dünən, 08:37 |
|
|
|
| • AMADA-da 2 milyon manat hara xərclənib? - işin içində deputat da var...
Dünən, 08:34 |
|
|
|
| • Deputatın bacısı belə narazılıq yaradır - MÜRACİƏT
Dünən, 08:28 |
|
|
|
| • Ali məktəblərdə hərbi kafedralar bərpa edilsin - TƏKLİF VAR...
Dünən, 08:21 |
|
|
|
| • Moskva Bastrıkinin məktubu ilə nəyi sübut etmək istəyir? - AKTUAL
Dünən, 08:18 |
|
|
|
| • Sayğac çox yazır, qaz borcu çox gəlirsə: Ekspertiza tələb edin - RƏSMİ AÇIQLAMA
Dünən, 08:16 |
|
|
|
| • Müxalifət də idarəçilik sisteminə buraxılmalıdır - Tural Abbaslı BELƏ DEYİR...
Dünən, 08:12 |
|
|
|
| • Müştərini rəsmən BOĞAZA YIĞIBLAR... - "SIFIR keyfiyyət, SIFIR xidmət..."
Dünən, 07:56 |
|
|
|
| • Aldığın məhsulu vaxtında çatdırmırlar... - GİLEY
Dünən, 07:44 |
|
|
|
| • Prezidentin qəbulundan sonra onların dəftərinə baxmaq lazımdır... - ÇAĞIRIŞ
Dünən, 07:36 |
|
|
|
| • Sayğaclara 'barmaq elə'... ƏMRİ! - DƏLİXANADIR, VALLAH...
Dünən, 07:29 |
|
|
|
| • BU NƏDİ BELƏ: Evdə oturduğun yerdə də kartından pul çıxılır... - NARAZILIQ VAR...
Dünən, 07:19 |
|
|
|
| • Bu iddia bir neçə məqsədə xidmət edir... - İNCƏLƏMƏ
Dünən, 07:08 |
|
|
|
| • Elxan İbrahimovun ÇƏKƏ BİLMƏDİYİ YÜK... - SÖZARDI...
Dünən, 07:03 |
|
|
|
| • "Gəl indi rejissor ol, film çək!" - Rza Drakon
Dünən, 06:59 |
|
|
|
| • "Yeni il bazarlığını marketin bonus kartıyla etmişik..." - "Azəriqaz" işçisi HARAY ÇƏKDİ
Dünən, 06:51 |
|
|
|
| • "Bu duelin nə qaydası, nə də sekundantı var..." - İlqar Məmmədov
Dünən, 06:41 |
|
|
|
| • TARİF ŞURASININ ÜZVÜ OLMAQ AYIBDIR? - HƏQİQƏTƏN DƏ...
Dünən, 06:37 |
|
|
|
| • Ukraynada Prezident Administrasiyasının yeni rəhbərinin adı açıqlandı
30-12-2025, 23:05 |
|
|
|
| • Məhkəmə qərarını dəyişdi: - Samvel Karapetyan ev dustaqlığına buraxıldı
30-12-2025, 23:03 |
|
|
|
| • İsmayıl Vəliyev azadlığa buraxıldı - 4 ay cəza müddəti qalmışdı...
30-12-2025, 17:07 |
|
|
|
| • Elman Rüstəmovun 8,9 milyonluq şirkəti ləğv edildi - TƏFƏRRÜAT
30-12-2025, 17:03 |
|
|
|
| • Sevinc Osmanqızı, Abid Qafarov və Beydulla Manafovun məhkəməsi başlayıb
30-12-2025, 16:38 |
|
|
|
| • Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Müəssisələrinin Monitorinqi Agentliyi yaradılıb - FƏRMAN
30-12-2025, 16:20 |
|
|
|
| • Rasim Musabəyov “Şərəf” ordeni ilə təltif edilib - SƏRƏNCAM
30-12-2025, 16:17 |
|
|
|
| • Lənkəranskinin yaxın adamını keçmiş baş prokuror öldürtdürüb - DİN AÇIQLADI
30-12-2025, 16:17 |
|
|
|
| • "Kəlbəcər" tankerinin lövbər zəncirinin digər tankerin pərinə ilişməsi ilə bağlı aparılan tədbirlər uğurla yekunlaşıb
30-12-2025, 16:10 |
|
|
|
| • Bütün işçilərə deyib ki, ƏRİZƏ YAZIN... - Hər kəs ondan narazıdır...
30-12-2025, 16:07 |
|
|
|
| • YAP-ın tədbirini də boykot edibmiş - İDDİA
30-12-2025, 16:02 |
|
|
|
| • Tokayev LGBT təbliğatını qadağan edən qanunu imzalayıb - KİV
30-12-2025, 16:00 |
|
|
|
| • Əməkdar artistin istəyi gerçəkləşdi - Biləcəridə xüsusi aptek açıldı
30-12-2025, 15:50 |
|
|
|
|
