"Bəsic” və mollalar Koroğluya qarşı birləşdi – Güneydən rejimə sərt cavab

Təbrizdə Azərbaycan türkcəsində səhnələşdirilən “Koroğlu” tamaşası adi mədəniyyət hadisəsi olmaqdan çıxaraq ciddi siyasi və ideoloji qarşıdurmaya çevrilib. İranın dini dairələri, Bəsicə bağlı qurumlar və mühafizəkar media tamaşanın yaradıcı heyətinə qarşı hərəkətə keçib. Rejimin rəsmi izahında qadınların rəqs və solo ifası, eləcə də rejissorun Babək Xürrəmdin barədə açıqlaması əsas gətirilir. Lakin mübahisənin miqyası göstərir ki, məsələ təkcə bir neçə rəqs səhnəsindən ibarət deyil.

Musavat.com xəbər verir ki, rejissor Yaqub Sədiq Camalının quruluş verdiyi “Koroğlu” tamaşası avqustun 14-dən Təbrizdə açıq səma altında nümayiş etdirilir. Atların, xüsusi səhnə effektlərinin, milli geyimlərin, aşıq musiqisinin, rəqs və mahnıların yer aldığı tamaşa ilk gündən böyük tamaşaçı marağı ilə qarşılanıb.

Məlumata görə, əsər Yaqub Sədiq Camalının “Koroğlu”ya 2000-ci ildən bəri altıncı müraciətidir. Tamaşanın bəstəkarı Qulamrza Mirzazadə, prodüseri Nima Ənharidir. Layihədə ayrıca qadın və kişi yaradıcı qrupları fəaliyyət göstərir. Tamaşanın təqdimatı

Qadınların Azərbaycan rəqsi rejimi niyə qorxutdu?

İlk tamaşalarda qadın və kişilərin milli geyimdə rəqs etməsi, qadın aşıqların səhnəyə çıxması və salondakı insanların “Yaşa, Azərbaycan!” oxuması böyük coşqu yaradıb. Məhz bu görüntülər sosial şəbəkələrdə yayıldıqdan sonra Şərqi Azərbaycan əyalətinin Mədəniyyət və İslami İrşad İdarəsi yaradıcı heyətə iki rəsmi xəbərdarlıq və “düzəliş” tələbi göndərib.

İdarənin rəhbəri Nemətullah Payan bildirib ki, qadınların ictimai şəkildə rəqs etməsi və solo oxuması üçün icazə verilməyib, həmin səhnələr əvvəlcədən təsdiqlənmiş variantda olmayıb. Beləliklə, İran hakimiyyəti Azərbaycan milli rəqsini və qadınların səhnədə ifasını “mədəni dəyərlərə zidd davranış” kimi təqdim edib.

Ancaq tamaşaya qarşı kampaniyanın ikinci və daha siyasi xətti də var. Rejissor Yaqub Sədiq Camalı mətbuat konfransında Babək Xürrəmdinin Abbasi xilafətinə qarşı mübarizəsinə toxunaraq belə bir sual qoyub: İmam Rzanın zalım Abbasi xəlifələrinə qarşı dayanması haqlı sayıldığı halda, Babəkin eyni hakimiyyətə qarşı mübarizəsi niyə “İslam düşmənçiliyi” kimi təqdim olunur?

Bu müqayisə dini hakimiyyətin sərt reaksiyasına səbəb olub.

Mollabaşından açıq təhdid: “Mən camaatın qarşısını alıram…”

İran ali rəhbərinin Şərqi Azərbaycandakı nümayəndəsi və Təbrizin imam-cüməsi Əhməd Mütəhhəri-Əsl cümə xütbəsində rejissorun adını çəkmədən onu sərt şəkildə hədələyib.

İmam-cümə yaradıcı insanlara kimlərin nəyi deyə biləcəyini müəyyənləşdirmək səlahiyyətinin özündə olduğunu göstərən ifadələr işlədib:

“Bəziləri boş və cəfəng sözlər danışır, yazırlar. Siz kimsiniz? O qədər savadınız da yoxdur ki, sizi fikir sahibi hesab edək. Mən bir qədər səbir və təmkin göstərirəm, camaatın qarşısını çox alıram”.

Mütəhhəri-Əsl daha sonra rejissora “alimlərlə oturub danışmağı” məsləhət görərək, onun sənətdən və dini məsələlərdən anlamadığını iddia edib. Çıxışının sonunda isə bu sözləri deyib:

“Sonuncu dəfə xəbərdarlıq edirəm. Cənab Pezeşkian hökumətinin nüfuzuna arxalanaraq hər boş sözü danışmayın, hər şeyi yazmayın”.

Beləliklə, imam-cümə faktiki olaraq etiraf edib ki, sənət adamlarının nə danışmasına, nə yazmasına və hansı tarixi şəxsiyyəti necə təqdim etməsinə dini hakimiyyət nəzarət etməlidir. Onun “camaatın qarşısını mən alıram” sözləri isə yaradıcı heyətə qarşı küçə təzyiqi və ya başqa cəza tədbirlərinin mümkünlüyünə işarə edən açıq hədə kimi qəbul olunub. İmam-cümənin çıxışı barədə İran mənbəsinin məlumatı

Bəsic də “Koroğlu”nun üstünə getdi

Məsələyə Şərqi Azərbaycan Bəsic Sənətçiləri Təşkilatı da qarışıb. Qurum yaydığı bəyanatda rejissorun Babək Xürrəmdin və İmam Rza haqqında müqayisəsini pisləyib, Mədəniyyət və İslami İrşad İdarəsindən tamaşanın hazırlanması, ona icazə verilməsi və səhnələşdirilməsi prosesinin araşdırılmasını tələb edib.

Bəyanatda “ifadə azadlığının müqəddəslərə hörmətsizlik hüququ vermədiyi” bildirilib, pozuntu müəyyənləşdiriləcəyi təqdirdə yaradıcı heyətə qarşı hüquqi və inzibati tədbirlərin görülməsi istənilib.

Burada bir detalı dəqiqləşdirmək vacibdir: şikayət verən qurum Bəsicin adi “mədəniyyət şöbəsi” deyil, Şərqi Azərbaycan əyalətində fəaliyyət göstərən Bəsic Sənətçiləri Təşkilatıdır. Mühafizəkar “Fars” agentliyi də hadisəni işıqlandıraraq rejissoru “etnik məsələdən tamaşaçı toplamaq üçün istifadə etməkdə” günahlandırıb. “Fars” agentliyinin mövqeyi

Koroğlunun türk kimliyi rejimi narahat edirmi?

Rəsmi sənədlərdə tamaşaya qarşı etirazın səbəbi kimi qadınların rəqsi, solo ifası və Babək Xürrəmdinlə bağlı müqayisə göstərilir. Buna görə “tamaşa yalnız Koroğlu türk qəhrəmanı olduğu üçün hədəfə alınıb” hökmünü birbaşa sübut olunmuş fakt kimi təqdim etmək düzgün olmaz.

Lakin hadisənin daha geniş siyasi və milli fonunu görməmək də mümkün deyil.

Koroğlu Azərbaycan və bütövlükdə türk dünyasının azadlıq, üsyan və zülmə qarşı müqavimət rəmzidir. Təbriz səhnəsində bu obrazın Azərbaycan türkcəsi, aşıq sənəti, milli geyimlər, qadınlı-kişili rəqslər və “Yaşa, Azərbaycan!” sədaları ilə təqdim olunması fars-mərkəzçi ideologiyanın müəyyən etdiyi təhlükəsiz folklor çərçivəsini aşır.

İran rejimi Azərbaycan mədəniyyətinə yalnız nəzarət altında saxlanılan folklor nümunəsi kimi dözür. Bu mədəniyyət canlı milli kimliyə, kütləvi həmrəyliyə və siyasi özünüdərkə çevrildikdə isə qadın rəqsi, “müqəddəslərə hörmət” və “qanun pozuntusu” kimi bəhanələr işə salınır.

Başqa sözlə, hakimiyyətin qorxduğu təkcə səhnədəki rəqs deyil. Onu narahat edən Təbrizdə minlərlə insanın eyni dildə, eyni musiqinin və eyni qəhrəmanın ətrafında birləşməsidir.

BBC News Azərbaycanca hadisə barədə ayrıca videosüjet hazırlayıb. Süjetdə tamaşadan görüntülər, qadın və kişilərin milli rəqsləri, dini və dövlət qurumlarının reaksiyası təqdim olunur.

Musavat.com bu yazıya əlavə olaraq həmin süjeti yayır.

Təbrizdə baş verənlər göstərir ki, “Koroğlu” səhnədə təkcə keçmişdən danışmır. O, bu gün də azad sözlə qadağa, milli kimliklə fars-mərkəzçi dövlət ideologiyası, canlı mədəniyyətlə dini senzura arasındakı mübarizənin qəhrəmanıdır. Molla rejiminin əsəbiləşdiyi də məhz budur: Koroğlu hələ də susmur — özü də bu dəfə Təbrizin səhnəsində türkcə danışır.