Bu gündən universitetlərə qəbul olmaq üçün ixtisas seçiminə başlanılır. Azərbaycanda qəbul imtahanlarının nəticələri açıqlandıqdan sonra abituriyentlər üçün ən məsuliyyətli mərhələ başlayır. İxtisas seçimi zamanı verilən yanlış qərar gəncin yalnız universitet həyatına deyil, gələcək karyerasına və qazanc imkanlarına da təsir göstərə bilər.

Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzuda ekspertlərlə birlikdə hazırladığı araşdırmasını təqdim edirik:

Yüksək bal toplamaq uğurlu seçimə zəmanət vermir. Abituriyent topladığı balı, şəxsi maraqlarını, əmək bazarının tələblərini və universitetlərin imkanlarını birlikdə qiymətləndirməlidir. Bəs Azərbaycanda abituriyentlərin ixtisas seçimində ən çox etdiyi səhvlər hansılardır?

İxtisası yalnız keçid balına görə seçmək

Ən geniş yayılmış səhvlərdən biri yüksək keçid balı olan hər bir ixtisasın nüfuzlu və perspektivli hesab edilməsidir. Halbuki keçid balı həmin peşənin gələcəkdə yüksək gəlir gətirəcəyini və ya məzunun asanlıqla iş tapacağını göstərmir.

Keçid balı plan yerlərinin sayı, müsabiqədə iştirak edən abituriyentlərin nəticələri və həmin il ixtisasa yaranan maraq əsasında formalaşır. Buna görə seçim zamanı yalnız bir ilin göstəricilərinə deyil, əvvəlki illərin nəticələrinə də baxmaq lazımdır.

Valideynlərin istəyi ilə qərar vermək

Bir çox abituriyent öz maraq və bacarıqlarını deyil, valideynlərinin istəyini əsas götürür. Ailənin məsləhəti vacib olsa da, sevilməyən sahədə təhsil almaq sonradan ciddi problemlər yarada bilər.

Gənc seçdiyi peşədə uzun illər çalışacağını nəzərə almalıdır. Abituriyentin humanitar sahəyə marağı olduğu halda onu texniki ixtisasa yönəltmək dərslərə həvəsin azalmasına, zəif nəticələrə və hətta universitetin yarımçıq qoyulmasına səbəb ola bilər.

Əmək bazarını araşdırmamaq

İxtisas seçimində ən ciddi səhvlərdən biri əmək bazarındakı tələbatı nəzərə almamaqdır. Abituriyent seçmək istədiyi peşə üzrə hansı müəssisələrdə işləyə biləcəyini, başlanğıc əməkhaqqını və karyera imkanlarını əvvəlcədən araşdırmalıdır.

Müasir dövrdə yalnız diplom kifayət etmir. İşəgötürənlər xarici dil biliklərinə, rəqəmsal bacarıqlara, təcrübəyə və ünsiyyət qabiliyyətinə də diqqət yetirirlər. Buna görə seçilən ixtisasın əlavə hansı bacarıqlar tələb etdiyi də öyrənilməlidir.

Universiteti yalnız adına görə seçmək

Tanınmış universitetdə oxumaq hər zaman keyfiyyətli ixtisas təhsili almaq demək deyil. Eyni ixtisas müxtəlif universitetlərdə fərqli proqram, müəllim heyəti və təcrübə imkanları ilə tədris oluna bilər.

Abituriyent universitetin ümumi nüfuzu ilə yanaşı, seçdiyi fakültənin göstəricilərini də araşdırmalıdır. Tədris proqramı, laboratoriyalar, təcrübə imkanları, beynəlxalq əlaqələr, mübadilə proqramları və məzunların işlə təmin olunması diqqətdə saxlanılmalıdır.

Kodlaşdırma ardıcıllığını səhv qurmaq

İxtisasların elektron ərizədə hansı ardıcıllıqla yazılması qəbul nəticəsinə birbaşa təsir göstərir. Abituriyent ən çox oxumaq istədiyi ixtisası ilk sırada qeyd etməlidir.

Bəzən gənclər yüksək keçid balı olan ixtisasları yuxarıda, əslində daha çox istədikləri sahələri isə aşağıda yerləşdirirlər. Nəticədə sistem onları siyahıda daha əvvəl göstərilən, lakin az arzulanan ixtisasa qəbul edə bilər. Sadəcə boş yerləri doldurmaq üçün istənilməyən ixtisasların yazılması da düzgün deyil.

Yalnız ötən ilin keçid balına güvənmək

Keçid balları hər il dəyişir. Plan yerlərinin artırılması və ya azaldılması, abituriyentlərin nəticələri və ixtisasa maraq yekun göstəriciyə təsir edir. Ötən il 450 bal olan bir ixtisasın bu il də eyni nəticə ilə formalaşacağına zəmanət yoxdur.

Seçim siyahısında üç istiqamət nəzərə alınmalıdır: abituriyentin balından yüksək olan riskli ixtisaslar, balına uyğun real seçimlər və qəbul ehtimalı daha yüksək olan təhlükəsiz variantlar. Bu yanaşma müsabiqədən kənarda qalmaq riskini azaldır.

Təhsil haqqını və yaşayış xərclərini hesablamamaq

Ödənişli ixtisas seçən abituriyent təhsil haqqını ailəsinin maddi imkanlarına uyğun qiymətləndirməlidir. Başqa şəhərdə təhsil almaq istəyənlər kirayə, yataqxana, nəqliyyat və gündəlik xərcləri də nəzərə almalıdırlar.

Maddi imkanlar düzgün hesablanmadıqda tələbə təhsil müddətində çətinliklə üzləşə bilər. Buna görə qərar qəbul edilməzdən əvvəl bütün xərclərin ailə ilə müzakirəsi vacibdir.

Düzgün ixtisas seçimi necə edilməlidir?

Abituriyent əvvəlcə maraqlarını, bacarıqlarını və gələcək məqsədlərini müəyyənləşdirməlidir. Daha sonra uyğun ixtisasların tədris proqramları, keçid balları, plan yerləri və iş imkanları müqayisə olunmalıdır.

Dövlət İmtahan Mərkəzinin rəsmi məlumatlarından istifadə etmək, müəllim və mütəxəssislərlə məsləhətləşmək faydalıdır. Ancaq yekun qərar abituriyentin öz istəyi, real nəticəsi və gələcək planları əsasında verilməlidir.

Unutmaq olmaz ki, ixtisas seçimi sadəcə universitetə qəbul olmaq deyil. Bu seçim insanın gələcək peşəsini, həyat tərzini və qazanc imkanlarını müəyyənləşdirən ən vacib qərarlardan biridir.