Sayt yazır ki, yunan gəmi sahibləri daha əvvəl Rusiya yüklərini daşımış iritonnajlı tankerlərin yenidən satılması üçün genişmiqyaslı kampaniyaya başlayıblar. Buna baxmayaraq, böyük Yunanıstan gəmiçilik korporasiyaları Rusiyanın “kölgə” donanmasının fəaliyyətində əsas rol oynamağa davam edir.

2025-ci ildə yüz milyonlarla ton Rusiya neftini daşıyan tankerləri idarə edən şirkətlər arasında Dynacom Tankers Management Ltd, Minerva Marine Inc, Polembros Shipping Ltd, Kyklades Maritime Corp, New Shipping Ltd-Lib, Stealth Maritime Corp SA, Marine Trust Ltd-Mai, Star Marine Management Inc, Eurotankers Inc və SR Navigation SA yer alır.
Bu şirkətlər tərəfindən idarə olunan onlarla gəminin sanksiya məhdudiyyətlərini pozduğuna dair kifayət qədər açıq sübutların olmasına baxmayaraq, onlar böyük ölçüdə sanksiya siyahılarına düşməkdən yayına biliblər. Eyni zamanda, onlar Avropa İttifaqı daxilində Kremlin maraqlarını müdafiə edən nüfuzlu lobbiçilər olaraq qalırlar.

Məsələn, Afinada yerləşən Dynacom Tankers Management Ltd şirkəti ötən il “Eleni” tankerindən (IMO 9432062) istifadə edərək Ust-Luqadan Hindistanın Paradip limanına neft daşıyıb.

Tankerin heyəti qismən Rusiyanın nəzarətində olan Krımın “Sydyma” kimi ekipaj agentlikləri vasitəsilə komplektləşdirilib.

IMO 1527598 nömrəsi ilə qeydiyyatdan keçmiş Dynacom Tankers Management Ltd (DTM) 1974-cü ildə yaradılmış korporasiyanın törəmə müəssisəsi kimi 1991-ci ildə təsis edilib. Şirkət hazırda azı 74 tankerə nəzarət edir və 5 000-dən çox dənizçi çalışdırır.

DTM-in iki korporativ “klonu” mövcuddur: biri Afina yaxınlığındakı Qlifadada, digəri isə Liberiyanın Monroviya şəhərində qeydiyyatdan keçib. Şirkət LNG daşıyıcıları və quru yük gəmiləri idarə edən Dynagas Ltd və Sea Traders S.A. şirkətlərinə də nəzarət edən yunan gəmiçilik maqnatı Corc Prokopiuya məxsusdur.

Prokopiuşun sərvəti 2024-cü ildə 3,7 milyard dollar qiymətləndirilib və o, dənizçilikdən əldə etdiyi gəlirləri getdikcə daha çox daşınmaz əmlak sektoruna yatırır. 2025-ci ilin fevralında o, Yunanıstanın “Astir Palace Vouliagmenis” otellər qrupunu alıb. 2023-cü ildə o, “İlin Yunanıstan Gəmiçilik Siması” seçilib, daha sonra isə qlobal gəmiçilikdə ən nüfuzlu simaların yer aldığı “Lloyd’s List” siyahısında 14-cü sırada qərarlaşıb.

Eyni zamanda, Prokopiu neft yanacaqlarının istifadəsinin azaldılmasına yönəlmiş siyasəti açıq şəkildə tənqid etməsi və Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı (IMO) ilə Aİ-nin tənqib çərçivələrində dekarbonizasiya təşəbbüslərinə qarşı fəal lobbiçilik etməsi ilə tanınır. Həyat yoldaşları ilə birlikdə dənizçilik biznesində artıq fəal olan dörd qızının onun gəmiçilik imperiyasını miras alacağı gözlənilir. Buna misal olaraq hazırda “Akrotiri Tankers” tanker şirkətinə nəzarət edən Marielena Prokopiunu göstərmək olar.

Rusiyanın “kölgə” donanmasının digər əsas iştirakçısı 1996-cı ildə təsis edilmiş və Marşall adalarında qeydiyyatdan keçmiş (IMO 1774869) Afinadakı Minerva Marine Inc şirkətidir. Şirkət 70-dən çox gəmi idarə edir. O, yunan gəmiçilik maqnatı Andreas J. Martinos tərəfindən təsis edilib və hazırda sərvəti təqribən 2 milyard avro qiymətləndirilən oğlu Andreas A. Martinos tərəfindən idarə olunur.

2025-ci ilin sonlarında Malta mediası Martinos ailəsinin biznes fəaliyyətini Aralıq dənizi regionunda neft ticarəti ilə məşğul olan, azərbaycanlı iş adamları Adnan Əhmədzadə və Kamran Ağayevin nəzarət etdisə də, “Alkagesta Ltd” korporasiyası ilə əlaqələndirmişdi. Hesabatlar həmçinin göstərir ki, Minerva Marine müəyyən əməliyyatları həyata keçirdiyi Liberiyanın “Rourke Services Ltd” şirkətinə nəzarət edir.

Rourke Services Ltd Martinos ailəsinin nəzarətində olan tanınmış yunan gəmi idarəçiliyi şirkəti Minerva Marine Inc ilə əlaqəli Liberiyada qeydiyyatdan keçmiş korporativ qurumdur. Dəniz ticarətinin monitorinqi üzrə tədqiqatlar Minerva tərəfindən idarə olunan və nəzarət edilən gəmiləri Rusiya Qara dəniz limanlarından xam neft və neft məhsullarının daşınması ilə əlaqələndirib.

Rusiya limanlarına səfərlər: Minerva Qrupuna bağlı gəmilər Qara dənizdəki Novorossiysk kimi Rusiya limanlarından xam neft və neft məhsulları yükləyərkən izlənilib.

Uyğunluq və yoxlama: Gəmiçilik bazaları və tədqiqat hesabatları bu korporativ şəbəkələri iri yunan gəmi sahibi ailələri tərəfindən Rusiya mənşəli neft yükləri ilə əlaqəli kommersiya səfərlərini idarə etmək üçün istifadə olunan daha geniş sistemin bir hissəsi kimi göstərir.

Əsas gəmilər və səfərlər:

1. MINERVA MARINA (IMO 9411939):

Qeydiyyatdan keçmiş sahib: Rourke Services Ltd (C/O Minerva Marine Inc)

BlackSeaNews bazalarına görə, bu tanker Rusiyanın Novorossiysk limanından Avropa istiqamətlərinə çoxsaylı səfərlər edib:

19 sentyabr 2024: Novorossiysk → Burqas reydİ, Bolqarıstan.

9 oktyabr 2024: Novorossiysk → Meqara, Yunanıstan.

30 oktyabr 2024: Novorossiysk → Omişal, Xorvatiya.

31 yanvar 2025: Novorossiysk → Omişal, Xorvatiya (Aİ embarbosuna məruz qalan Rusiya xam nefti).

15 mart 2025: Novorossiysk → Rotterdam, Niderland.

2. SAFEEN BARONESS (IMO 9460576):

Qeydiyyatdan keçmiş sahib: Safeen Tankers 21 Ltd (C/O NGM Energy SA)

Tanker Novorossiyskdən Rumıniya və digər Avropa istiqamətlərinə təkrarlanan səfərlər edib:

8 iyul 2024: Novorossiysk → Pilos, Yunanıstan.

12 fevral 2025: Novorossiysk → Midiya, Rumıniya (Aİ embarbosuna tabe olan xam neft).

8 may və 15 may 2025: Novorossiysk → Midiya, Rumıniya.

24 iyun 2025: Novorossiysk → Midiya, Rumıniya.

1 dekabr 2025: Novorossiysk → Konstansa, Rumıniya.

15 yanvar 2026: Novorossiysk → Midiya, Rumıniya.

Qeyd: Bu gəmi həmçinin Ukraynanın rəsmi “War & Sanctions” (Müharibə və Sanksiyalar) məlumat bazası tərəfindən Rusiya xam nefti və neft məhsullarının daşınmasında iştirak edən gəmi kimi tanınıb.

Digər əsas oyunçular

Polembros Shipping Ltd: 1974-cü ildə Afinada təsis edilib. Təxminən yarım əsr ərzində şirkət Andros gəmi sahibi ailəsinin üzvü Spİros M. Polemis tərəfindən idarə olunub. Şirkət tarixi olaraq Rusiya neft ticarəti şəbəkələri ilə əlaqəli “Gunvor” enerji ticarəti firması ilə əməkdaşlıq edib. Polemis ailəsi həmçinin 1990-cı illərdə Rusiya dövlət istiqrazlarına külli miqdarda sərmayə qoyub.

Kyklades Maritime Corp: 1985-ci ildə təsis edilmiş və Yunanıstan və Marşall adaları bayraqları altında təxminən 30 gəmi idarə edən Alafuzos ailəsinə məxsusdur. Ailə həmçinin Yunanıstanın “Kathimerini” qəzeti və “Skai Group” media korporasiyasına nəzarət edir.

Stealth Maritime Corp SA: Təxminən 50 gəmi (qaz daşıyıcıları və tankerlər daxil olmaqla) idarə edir.

Marine Trust Ltd-Mai: Təxminən 20 tankerlik flota nəzarət edir.

Star Marine Management Inc və Eurotankers Inc (Gotsis ailəsinə məxsusdur). Eurotankers gəmilərindən bəziləri əvvəllər Venesuela neftini daşıdığına görə ABŞ tərəfindən sanksiyaya məruz qalmışdı.

SR Navigation SA: Panamada qeydiyyatdan keçmiş şirkətlər şəbəkəsi vasitəsilə təxminən on tanker idarə edir.

Tarixi kontekst: Sovet və Rusiya neft ticarəti ilə əlaqələr

Soyuq müharibə dövründə Sovet İttifaqı xam neft ixrac etmək üçün xarici tanker donanmalarından güclü şəkildə asılı idi. SSRİ-nin daşıma gücü məhdud olduğundan, Moskva beynəlxalq gəmiçilik şirkətlərindən gəmilər kirayələyirdi. Yunan gəmi sahibləri aşağıdakı səbəblərdən xüsusilə vacib tərəfdaşlara çevrildilər:

Yunanıstan dünyanın ən böyük tanker donanmalarından birinə nəzarət edirdi,

Yunan gəmiçilik şirkətləri tez-tez rahatlıq bayraqları (Liberiya, Panama, Malta) altında fəaliyyət göstərirdilər,

Bir çox yunan firması həm Qərb, həm də Şərq bazarları ilə kommersiya çevikliyini qoruyub saxlayırdı.

Müasir “kölgə” donanması və Yunanıstanın rolu

2022-ci il sanksiya rejimindən sonra Rusiya neftini Qərb tənzimləmə sistemlərindən kənarda daşımaq üçün getdikcə “kölgə” donanmasına güvənməyə başladı. Yunan gəmiçilik şirkətləri burada bir neçə istiqamətdə iştirak etdilər:

1. Köhnə tankerlərin satılması: Daha sonralar sanksiyalardan yayınma donanmalarında istifadə olunan köhnə tankerlərin qeyri-şəffaf alıcılara satılması.

2. Ticarətçilərə gəmilərin kirayə verilməsi: Rusiya yükləri ilə məşğul olan ticarətçilərə gəmilərin verilməsi.

3. Hüquqi boz zonalarda fəaliyyət: Sanksiyaların icrası sərtləşməzdən əvvəl gəmilərin qanuni boz zonalarda idarə edilməsi.

Lakin Aİ və ABŞ sanksiyaları təzyiqi altında bir çox iri yunan şirkəti Rusiya yüklərinin daşınmasını azaltdı və ya dayandırdı. Buna baxmayaraq, Lloyd’s List 2026-cı ilin fevralında qeyd etdi ki, Aİ-yə məxsus və ya Aİ tərəfindən idarə olunan tankerlər hələ də Rusiya daşımalarının 19%-ni təşkil edir və bunların əksəriyyəti yunan qurumlarının nəzarətindədir.

Strateji qiymətləndirmə

Yunan gəmi sahiblərinin Rusiya neft ticarəti ilə əlaqələri ideoloji deyil, əsasən kommersiya xarakteri daşıyır. Onlar flokat tutumu, hüquqi icazələr, kommersiya stimulları və sanksiya boşluqlarının kəsişməsində unikal mövqe tuturlar. Siyasət baxımından əsas nəticə odur ki, yalnız yükləri və ya sığortaçıları hədəf alan sanksiyalar kifayət deyil; Rusiya dəniz neft ixracı sistemini zəiflətmək üçün gəmi təchizatı zəncirinin özü (ikinci əl tanker satışları, benefisiar mülkiyyətin qeyri-şəffaflığı və korporativ vasitəçilər) hədəfə alınmalıdır.