“Avqustun 2-3-də Ermənistanın IX çağırış parlamentinin ilk iclası keçirilib və bu iclas, formal prosedur xarakterindən çox, ölkənin gələcək siyasi trayektoriyasının ilkin lakmus testinə çevrilib”.

Bunu Musavat.com-a siyasi şərhçi Tural İsmayılov deyib. Ermənistan parlamentinin yeni çağırışda keçirilən ilk iclaslarında müşahidə olunan ənənəvi sərt ritorika barədə danışarkən ekspert xatırladıb ki, iyunun 7-də Ermənistanda keçirilən seçkilər nəticəsində hakim Vətəndaş Müqaviləsi Partiyası 105 mandatlıq parlamentdə 64, müxalif “Güclü Ermənistan” bloku 29, “Hayastan” bloku isə 12 mandat qazanıb.

“Rəqəmlərə diqqətlə baxsaq, burada həm ümid, həm də ciddi məhdudiyyət görünür. 64 mandat - bu, sadə - mütləq çoxluqdur, Paşinyanın hökumət qurmasına, gündəlik qanunvericiliyi keçirməsinə kifayət edir. Lakin Ermənistan Konstitusiyasına düzəliş üçün tələb olunan nəticə mövcud deyil. Bu, sülh prosesinin ən zəif həlqəsidir. Azərbaycan dəfələrlə bəyan edib ki, sülh müqaviləsinin imzalanması Ermənistan Konstitusiyasında ərazi iddiasını ehtiva edən müddəaların - Müstəqillik Aktına istinadın ləğvindən asılıdır. Paşinyanın bu addımı təkbaşına, öz fraksiyası ilə parlamentdən keçirməsi riyazi olaraq mümkün deyil. O, ya müxalifətdən dəstək tapmalı, ya referenduma getməli, ya da yeni koalisiya formatları axtarmalıdır. Bu, prosesi sürətləndirməsə də, mütləq şəkildə “sual altına” qoymur. Sadəcə, əlavə siyasi manevr və vaxt tələb edir. İlk iclasın gedişi isə radikal qüvvələrin əsl mahiyyətini bir daha üzə çıxarıb”,_ ekspert vurğulayıb.

T.İsmayılov xatırladıb ki, Ermənistanın müstəqillik tarixində ilk dəfə açılış iclasına bütün ermənilərin katolikosu II Qaregin dəvət olunmayıb, buna etiraz olaraq revanşist deputatlar and içmə mərasiminə qatılmaqdan imtina ediblər, “Ermənistan” blokunun deputatları iclas başa çatmadan zalı tərk ediblər: “Daha diqqətçəkici faktdır ki, “Ermənistan” fraksiyasının rəhbəri Anna Qriqoryan Paşinyanı vaxtilə Serj Sərkisyanın üçüncü müddət hakimiyyətdə qalmasına qarşı çıxmaqda, sonradan isə özünün eyni yolu tutmaqda ittiham edib. Bu mənzərə göstərir ki, Ermənistandakı revanşist qüvvələr artıq alternativ siyasi gündəm təklif etməkdən çox prosedur sabotajına, simvolik jestlərə və legitimlik böhranı yaratmaq cəhdlərinə söykənir. Onların əsas silahı arqument deyil, emosional-tarixi manipulyasiyadır - kilsə amilinin siyasiləşdirilməsi, Qarabağ nostalgiyası və xarici (Rusiya) dəstəkli narrativlərin təkrarı”.

Siyasi şərhçi parlamentdəki anti-Azərbaycan, anti-Türkiyə qüvvələrdən də bəhs edib: “Bilindiyi kimi, Ermənistanın seçkilərdə iştirak edən müxalifəti Rusiya ilə əlaqəlidir və Paşinyan hakimiyyətinin guya Azərbaycan və Türkiyə nəzarəti altında olduğunu iddia edir . Bu, Rusiyanın Ukrayna və Moldovada tətbiq etdiyi hibrid təsir metodlarının təkrarıdır. Sorğular isə açıq mesaj verir: kəskin anti-Azərbaycan və revanşist şüarlarla çıxış edən radikal qüvvələr erməni cəmiyyətində real dəstək qazanmır. Bu qüvvələrin reytinqi seçki bərabərindən dəfələrlə aşağıdır. Başqa sözlə, revanşizm artıq Ermənistan cəmiyyətinin əksəriyyəti üçün cəlbedici layihə deyil, marginal səs-küydür. Bu fonda Azərbaycanın mövqeyi diqqətəlayiq dərəcədə ardıcıl və konstruktivdir. Bakı heç vaxt sülhü şərtsiz təklif etməyib, əksinə, konkret, hüquqi əsaslandırılmış tələblər, konstitusiyadan ərazi iddiasının çıxarılmasını qoyaraq prosesin formal deyil, mahiyyətcə davamlı olmasını təmin etməyə çalışıb”.

Ekspert Bakı ilə İrəvan arasında əldə olunmuş razılaşmaları da xatırladıb: “8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə imzalanan sülh memorandumu çərçivəsində tərəflər Minsk qrupunun fəaliyyətinin dayandırılması üçün birgə müraciət ediblər və Naxçıvanı Azərbaycanın əsas ərazisi ilə birləşdirəcək “Tramp Marşrutu” (TRIPP) layihəsi üzrə əməkdaşlığa start verilib. Bu, təkcə ikitərəfli deyil, regional əməkdaşlığın yeni memarlığının əsasını qoyan addımdır. Türkiyə isə bu prosesdə sabit, dəyişməz tərəfdaş kimi çıxış edib. Ankara - İrəvan normallaşması Bakı-İrəvan sülhü ilə paralel aparılaraq, regionda “iki cəbhəli” düşmənçilik məntiqinin sona çatdırılmasına töhfə verib. Hər iki dövlətin mövqeyi - sülhü tələb etmək, lakin onu formal jestlə deyil, hüquqi - institusional təminatlarla bağlamaq istəyi məhz uzunmüddətli sabitliyin təminatı kimi qiymətləndirilməlidir. Beləliklə, mənzərə birmənalı deyil, lakin ümidverici toqquşan iki tendensiyanı əks etdirir. Bir tərəfdən, Paşinyanın konstitusiya dəyişikliyi üçün kifayət qədər mandatı yoxdur və bu, prosesi ləngidə bilər. Digər tərəfdən, seçkilərin özü artıq bir referendum funksiyası daşıyıb. Ermənistan xalqı sülh gündəliyini dəstəklədiyini göstərib və bu, Paşinyana ictimai legitimlik verir, hətta parlamentdə mütləq çoxluğu olmasa belə”.

T.İsmayılovun fikrincə, revanşist qüvvələrin ilk iclasdakı nümayişi onların zəifliyinin göstəricisidir: “Sülh sazişinin taleyi indi daha çox Paşinyanın siyasi manevr bacarığından, mümkün koalisiya formatlarından və ya referendum variantından asılı olacaq. Amma prosesin özünün geri dönməsi indiki mərhələdə real ssenari kimi görünmür. Azərbaycan və Türkiyənin prinsipial, lakin konstruktiv mövqeyi isə regionun gələcəyi üçün ən möhkəm zəmanətdir. Sülh nə bir gecədə, nə də zəif təməllər üzərində qurulacaq. Əksinə, hüquqi və institusional cəhətdən dönməz şəkildə bərqərar ediləcək”.