Kreml isə rəsmi İrəvana Rusiya əleyhinə atılan addımların Ermənistan üçün təhlükəli ola biləcəyinə eyham vurur, bu ölkəni öz nəzarətində saxlamaq üçün bütün arsenalından istifadə etməyə qərarlı olduğunu biruzə verir… Rəsmi İrəvanın isə geri çəkiləcək manevr məkanı artıq demək olar ki, qalmayıb, ona görə də, Paşinyan hakimiyyəti Qərbdəki himayədarlarının dəstəyini itirməmək üçün Rusiyaya qarşı qeyri-bərabər qarşıdurmaya məcbur görünür…
Ermənistanda önəmli bir siyasi mərhələ sona çatdı. Mövcud olduğu bütün dövrlərdə Rusiyanın qeyri-rəsmi quberniyası olan bu ölkə indi yeni mərhələyə hazırlaşır. Belə ki, Ermənistan cəmiyyəti təxminən iki ay əvvəl ölkəni Rusiyadan uzaqlaşdırıb, Qərbə yaxınlaşdırçaq siyasi kursunda israr edən Paşinyan hakimiyyətini dəstəklədi. Yəni, erməni toplumu Rusiyanı deyil, məhz Qərbi seçmiş oldu. Və bununla da, Ermənistan Kremlə arxa çevirmə prosesində həlledici mərhələyə keçid etdiyini təsdiqlədi.
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, indiki situasiyada hələlik yalnız Paşinyan hakimiyyəti öz gələcək taleyinə müvəqqəti də olsa, müəyyən qədər aydınlıq gətirməyə nail olub. Ancaq Ermənistanın gələcək taleyinin tamamilə aydınlaşdığını düşünmək hələ çox tezdir. Bu baxımdan, böyük ehtimalla Ermənistanın və Paşinyan hakimiyyətinin gələcək taleyi bir-birinə paralellik təşkil edə bilər. Və Rusiya ilə siyasi qarşıdurmanın hazırda ciddi şəkildə dərinləşməsi də bu reallığı birmənalı şəkildə təsdiqləyir.
Məsələ ondadır ki, Kremldə bundan sonra, yəni, Paşinyan hakimiyyəti mövcud olduğu müddətcə Ermənistana qarşı sərt davranılmasının vacibliyi qənaətinə gəlindiyi müşahidə edilir. Belə ki, Rusiya Ermənistana qarşı tətbiq etdiyi iqtisadi sanksiyaları tədricən sərtləşdirir. Üstəlik, yaxın vaxtlarda bu prosesin Rusiya iqtisadi-ticari məkanının Ermənistanın üzünə tamamilə bağlanmasına qədər inkişaf edə biləcəyi də qətiyyən istisna olunmur. Buna paralel olaraq, Kreml Ermənistanı Avrasiya İqtisadi İttifaqı çərçivəsində əldə etdiyi önəmli güzəştlərdən də məhrum etmək niyyətini qətiyyən gizlətmir. Çünki Paşinyan hakimiyyəti Avropa Birliyinə üzvlük məsələsi ilə bağlı ümumxalq referendumu keçirməyəcəyi təqdirdə, Ermənistanın bu qurumdan çıxarılacağı barədə rəsmi xəbərdarlıq edilib.
Ancaq rəsmi İrəvan hələlik bu iqtisadi-ticari məkanların itkisini kompensasiya etməyə imkan tapmayıb. Üstəlik, Paşinyan hakimiyyətinin bu baxımdan geniş alternativ seçim imkanlarının olmadığı da inkaredilməz reallıqdır. Belə ki, Avropa Birliyi müəyyən vədlər versə də, Ermənistan iqtisadiyyatını rəsmi İrəvanın ümid bəslədiyi səviyyədə “qidalandırmağa” qətiyyən həvəsli deyil. Əskinə, Avropa Birliyi hazırda Ermənistandan Rusiyaya qarşı alət kimi istifadə etməyə və “əvəzini ödəmək”dən yayınmağa daha çox üstünlük verir. Və bu, o deməkdir ki, yaxın gələcəkdə Ermənistanı ölkədaxili social-iqtisadi böhran, hətta iqtisadiyyatın tamamilə çökmə təhlükəsi gözləyir.
Maraqlıdır ki, Paşinyan hakimiyyəti hazırda Qərbin çarpaz tələblərini yerinə yetirmək məcburiyyəti ilə də üzləşmiş kimi görünür. Belə ki, Avropa Birliyi rəsmi İrəvandan Rusiyaya qarşı viza rejimi tətbiq olunmasını tələb edir. ABŞ isə bir tərəfdən, Rusiyanın Ermənistandakı hərbi bazasının ölkədən çıxarılmasını istəyir. Digər tərəfdənsə, Ağ Ev Ermənistanın dəmiryolu sisteminin Rusiyanın nəzarətindən çıxarılmasında israrlı mövqe tutur. Və ölkədə Kremlə bağlı agentura şəbəkəsinin hələlik güclü olması səbəbindən, Paşinyan hakimiyyəti bütün bu tələbləri icra etməkdə ciddi çətinliklərlə üzləşir.
Ancaq buna baxmayaraq, rəsmi İrəvan ABŞ və Avropa Birliyinin tələblərini yerinə yetirmək üçün əlindən gələn hər şeyi edir. Belə ki, baş nazir Nikol Paşinyan Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə son uğursuz telefon danışığından sonra Kremli qəzəbləndirə biləcək addımların sırasını daha da genişləndirməyə başlayıb. Erməni baş nazir Ermənistanın dəmiryolları sisteminə nəzarət edən "Rusiya Dəmir Yolları"ndan illik 2 milyard dollar tələb etmək niyyətində olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, rəsmi İrəvanın bu məsələ ilə bağlı prinsipial mövqeyi dəyişməz olaraq qalır. Yəni, o, vurğulayıb ki, dəmir yolu sistemi Ermənistanın mülkiyyətidir və ondan istifadə şərtlərini də məhz rəsmi İrəvan müəyyən etməlidir.
Məsələ ondadır ki, baş nazir Nikol Paşinyan Ermənistanda son 30 il ərzində pulsuz göstərilən xidmətlərə görə Rusiyadan hər il üçün 2 milyard dolların tələb edilməsini ədalətli yanaşma hesab edir. Erməni baş nazirin sözlərinə görə, rəsmi İrəvan bu məsələni Rusiya ilə "dostcasına" həll etmək niyyətindədir, ancaq zərurət yaranarsa, birtərəfli qərarlar qəbul etməyə də hazırdır və sonradan mübahisələr məhz arbitraja təqdim oluna bilər. Və bu, o deməkdir ki, Paşinyan hakimiyyəti Kremli seçim qarşısında qoymağa – ya tələb olunan məbləği ödəməyə, ya da TRİPP layihəsinin reallaşdırılması ərəfəsində Rusiyanı Ermənistan dəmir yolu sisteminə nəzarətdən imtinaya məcbur buraxmağa çalışır.
Ancaq Rusiyadan verilən sərt reaksiyalar rəsmi İrəvan üçün bu hədəfə çatmağın o qədər də asan olmayacağını göstərir. Belə ki, rəsmi İrəvana Rusiya tərəfinin 2008-ci il tarixli konsessiya sazişi çərçivəsində üzərinə götürdüyü öhdəlikləri ardıcıl və tam şəkildə yerinə yetirdiyi bildirilib. Eyni zamanda, əlavə olunub ki, əgər, Ermənistan mövcud sazişə xitam verməyi və yaxud onun şərtlərini dəyişdirməyi nəzərdən keçirirsə, onda, Rusiya şirkəti öz investisiyalarının geri qaytarılmasını tələb etmək hüququna da malikdir.
Digər tərəfdən, Kremldən bildirilib ki, rəsmi İrəvan dəmiryolları şəbəkəsi ilə bağlı sazişi birtərəfli qaydada pozarsa və investor rus şirkəti zərər görərsə, onda Rusiya Ermənistandan həm də təzminatın ödənilməsini tələb edəcək. Yəni, Kreml rəsmi İrəvana illik ödəniş barədə iddiaları dərhal unutmağı məsləhət görür. Və eyni zamanda, Paşinyan hakimiyyətinə Ermənistan iqtisadiyyatının Avrasiya İqtisadi İttifaqında iştirakdan və Rusiya ilə ticarətdən əldə etdiyi "əhəmiyyətli faydaları" da açıq şəkildə xatırladır.
Göründüyü kimi, Rusiya və Ermənistan arasında siyasi-iqtisadi savaş artıq daha da dərinləşməyə başlayıb. ABŞ və Avropa Birliyinin tələblərini icra etməyə çalışan rəsmi İrəvan Rusiyanın Ermənistandakı təsir mexanizmlərini sıradan çıxartmağa cəhd göstərir. Kreml isə rəsmi İrəvana belə addımların Ermənistan üçün təhlükəli ola biləcəyinə eyham vurur. Yəni, Rusiyanın Ermənistanı öz nəzarətində saxlamaq üçün bütün arsenalından istifadə etməyə qərarlı olduğu artıq qətiyyən şübhə doğurmur. Rəsmi İrəvanın isə geri çəkiləcək manevr məkanı artıq demək olar ki, qalmayıb. Və ona görə də, Paşinyan hakimiyyəti Qərbdəki himayədarlarının dəstəyini itirməmək üçün Rusiya ilə belə qeyri-bərabər qarşıdurmaya məcbur görünür.
Elçin XALİDBƏYLİ,
Siyasi ekspert,
"Yeni Müsavat"
