Bir sammitin izi ilə: Çin dayanmır, Azərbaycanla Türkiyə yüksəyə qalxır - GƏLİŞMƏ
Tarix: 26-05-2023, 11:19 | Çap et
Çinin Şaansi əyalətinin mərkəzi olan Sian şəhəri Çin-Mərkəzi Asiya sammitinə şahidlik etdi və Pekinə rəqib qüvvələr görüşün gedişatını diqqətlə izlədilər.
Çin Rusiya-Ukrayna müharibəsinin davam etməsi fonunda özünü təmtəraqlı səhnənin baş aktyoru kimi aparır və qlobal sistemi Rusiya ilə Qərbin yaratdığı təcriddən dartıb çıxarmağa çalışır.
Mərkəzi Asiya dövlətlərinin liderlərinin Çin Sədri Si Cinpinin dəvəti ilə Sian şəhərinə toplanması yenidən şəkillənən qlobal nizamda yerləşməklə strateji ehtiyacların ödənilməsi tələbatlarını özündə birləşdirir.
Ehtiyaclar Mərkəzi Asiya ölkələrini Çinin orbitində fırladır, beləliklə, Pekin arteriyalarını regiona doğru genişləndirmək imkanlarını bərkidir.
Sammitdən öncə Orta Dəhliz üçün əvəzolunmaz iki aktor olan Azərbaycan və Qazaxıstan strateji marşrutun genişləndirilməsini təklif etdilər, indi Çinin işığı altındakı toplantıdan çıxacaq nəticələri həmin koridor çərçivəsində canlandırmaq lazımdır.
Orta Dəhliz Çindən başlayan, Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə limanlarını Rusiyanın hüdudlarından yan keçməklə birləşdirən, uzaq perspektivdə isə Şərqlə Qərbi bağlayacaq layihədir.
Hələlik Rusiyaya Orta Dəhlizin çıxıntılarından pay verilməsi aktual deyil, amma Moskva Ukraynadakı müharibə səbəbilə üzləşdiyi təcridi aradan qaldırmaq üçün yeni layihələrdən səhm qoparmaqda maraqlıdır.
Orta Dəhliz layihəsinin Çin mərkəzli olması Qərbin iki gücü olan ABŞ-Böyük Britaniya ikilisini də narahat edir və onların Pekinə qarşı təsir rıçaqlarını zəiflədir. Artıq Çin Mərkəzi Asiya da daxil olmaqla bir-birilə zəncirvari geosiyasi bağlılığı olan regionlarda iqtisadi dominantlıq qazanır, lakin Mərkəzi Asiyanın təhlükəsizlik arxitekturasında Rusiya hələ də çəkisini aşağı salmayıb, Qərb isə enerji mənbələrinə çıxışda bloklanma ilə üzləşməyib.
Bununla bərabər, Mərkəzi Asiyada böyük strateji potensiallara çıxış imkanlarında Çinin öndə getdiyi görünür və bu, regional bağlarda Cənubi Qafqaza da sirayət edir. Beləliklə, Cənubi Qafqazdakı reallıqlar fonunda Azərbaycanın, Gürcüstanın və bu regionda hərbi-siyasi mövcudiyyətini irəliyə aparan Türkiyənin tranzit dominantlığı formalaşır.
Çinin Rusiya ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin inkişafını nəzərə alsaq, Pekinlə Moskvanın bir-birinə güzəştə getməsindən bəhs edə bilərik.
Hər nə qədər Rusiya Orta Dəhliz üzrə təcriddə qalsa da, Çin Mərkəzi Asiyadakı təsirlərini Kremlin hesabına artırmaq istəyir. Bu, Çin üçün ona görə əhəmiyyətlidir ki, o, Avropanı Pekindən asılı hala salacaq və Qərbin Pekinə qarşı ittifaq modelini parçalamağa kömək edəcək.
Avropa İttifaqı liderlərinin bir-birinin ardınca Çinə səfərləri də Pekinin Avropa üçün lazımlılıq dərəcəsini qabarıqlaşdırır, sözsüz ki, Rusiya da belə şərait yaratdığına görə Pekindən qarşılıq gözləyir.
İndi Rusiya üçün ən vacib dəstək hərbi xarakterli olmalıdır, çünki Moskva Ukraynada istədiklərinə nail ola bilməyib və Çin amili ilə strateji itkilərini kompensasiya etməkdə maraqlıdır.
Çin yaranan fürsətləri əldən buraxan deyil, Mərkəzi Asiya-Çin sammitindən süzüləcək nəticə budur ki, Pekin regionda daha genişmiqyaslı layihələrə başlayacaq və mürəkkəb nöqtələri Orta Dəhliz parametrlərində birləşdirəcək.
Mərkəzi Asiyanın beş dövlətindən (Qazaxıstan, Türkmənistan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Tacikistan) dördü Türk Dövlətləri Təşkilatında təmsilçiliyə malik olduğundan Pekinin atdığı tilovların Azərbaycan və Türkiyənin yararına işləyəcəyini qeyd edə bilərik.
Mərkəzi Asiya regionundakı dövlətlər etibarlı təhlükəsizlik tərəfdaşı axtarsalar da, bunu Rusiyanın əleyhinə yönləndirmək istəmirlər, ancaq Çinə doğru əyilən əqrəblər narahatlıqlar yaradır. Çox da ki Çinlə Rusiya əməkdaşlıq edir, amma Moskva Pekinin “qırmızı xət”ləri tapdalayacağından qorxur.
Əlqərəz, Çin həm Mərkəzi Asiya, həm Orta Dəhlizdə iştirak edən ölkələr üçün cəlbedici alternativdir və bu, Pekinin siyasi təsir imkanlarına enerji verəcək.
Aqşin Kərimov
DİA.AZ
|
|
|
|
|
|
|
|
Putin SSRİ-ni bərpa edə biləcəkmi?
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| • “Şah İsmayıl İran hökmdarı kimi təqdim edilməlidir..” – İran səfirindən xalq artistinə İLGİNC TƏKLİF
Bu gün, 18:14 |
|
|
|
| • “7 yaşınızda Azərbaycan xüsusi xidmət orqanları sizi götürüb…” – Sərkisyan
Bu gün, 18:09 |
|
|
|
| • Hansı universitetlərdə təhsil haqqı azaldılıb? –Siyahıdakı adlar
Bu gün, 17:31 |
|
|
|
| • “Ermənistan iqtisadi cəhətdən Azərbaycanın təsiri altına düşür” - “Past”
Bu gün, 17:23 |
|
|
|
| • “Nizami” stansiyasının tuneli ləğv edilir - Mütəxəssis izah etdi
Bu gün, 17:22 |
|
|
|
| • “Binəqədi-38” MMMC-nin fəaliyyətindən şikayətlər var - "Nazirliyə rəsmi müraciət etsək də..."
Bu gün, 17:17 |
|
|
|
| • Azərbaycanda orta aylıq əməkhaqqı 60 qəpik azalıb - RƏQƏMLƏR
Bu gün, 17:14 |
|
|
|
| • Xamenei ilə yeddi saatlıq görüş keçirdim - Pezeşkian
Bu gün, 17:10 |
|
|
|
| • Məktəblərdə dərslər gec başlaya bilər – Yeni sistemə keçməyin vaxtıdır
Bu gün, 17:07 |
|
|
|
| • VTB-nin səhmdarlarının növbədənkənar Ümumi Yığıncağı keçiriləcək
Bu gün, 17:06 |
|
|
|
| • “Yığımcıl oldum, amma varlı olmadım”
Bu gün, 17:04 |
|
|
|
| • Prokuror "Okean" restoranında tanışını bıçaqlayana CƏZA İSTƏDİ
Bu gün, 16:59 |
|
|
|
| • 60 milyon avro... - Azərbaycan bu məsələdə Rusiyanı əvəz edə bilərmi?
Bu gün, 16:54 |
|
|
|
| • Yasəmənin ölümü yenidən araşdırılacaq - TƏFƏRRÜAT
Bu gün, 16:52 |
|
|
|
| • "Eminin ölümünə səbəb olub, balalarını atasız qoyan qadına haqqımızı halal etmirik" - İTTİHAM VAR...
Bu gün, 16:45 |
|
|
|
| • "‘Kasko’ nəyə lazımdır?" - ETİRAZ
Bu gün, 16:36 |
|
|
|
| • Daşnakların “tələb”ləri varmış: Saqatelyan Bakıyla sülhə necə baxır? - ZİBİLƏ DÜŞMÜŞÜK...
Bu gün, 16:31 |
|
|
|
| • “David Seliverstov”la deputatı nə birləşdirir? – Rafailovun təkzib edə bilmədiyi FAKTLAR
Bu gün, 16:26 |
|
|
|
| • Mahmud Əhmədinejadın İLGİNC fotosu yayıldı
Bu gün, 16:22 |
|
|
|
| • Paşinyanın bu sözündən sonra kim Ermənistandan məhsul alar? - Xaçaturyan
Bu gün, 16:20 |
|
|
|
| • Türkiyəyə 196 min, Ermənistana 110 min, Azərbaycana isə 10 min gürcü turist səfər edib - NECƏ GƏLSİNLƏR Kİ...
Bu gün, 16:17 |
|
|
|
| • Azərbaycanda 7 şirkət fəaliyyətini dayandıraraq holdingə qoşuldu - SİYAHI
Bu gün, 16:16 |
|
|
|
| • «Etibarsız təchizatçı» elan olunan «Best Auto Service» MMC-yə büdcə pullarını KİM ÖTÜRÜR? - ADLAR BƏLLİ...
Bu gün, 16:10 |
|
|
|
| • FHN Kəramət Böyükçölə məxsus 3 obyektin istismarına icazə verdi: Sahəsi 1 480 kv. metrdir - Şairin özü isə belə REAKSİYA VERDİ
Bu gün, 15:59 |
|
|
|
| • Şıxov çimərliyində iki qadın dənizdə boğulub
Bu gün, 15:53 |
|
|
|
| • ABŞ gerçəkdənmi BOMBA QITLIĞI YAŞAYIR? - ŞƏRH
Bu gün, 15:50 |
|
|
|
| • Barmaqları amputasiya olunan qaziyə niyə əlillik verilmir? - Video
Bu gün, 15:44 |
|
|
|
| • Avropanın enerji nəhəngi Bakıdakı ofisini bağladı -Azərbaycana TƏSİRLƏRİ
Bu gün, 15:42 |
|
|
|
| • AZAL Naxçıvana artan tələbatla bağlı sərnişinlərə müraciət edib - DİQQƏT
Bu gün, 15:36 |
|
|
|
| • "Partiyada işlər nisbətən sakit gedir"
Bu gün, 14:33 |
|
|
|
| • Xəstəliyinə görə aldığı müavinət dayandırıldı və... - NARAZILIQ VAR...
Bu gün, 14:22 |
|
|
|
| • Agentlik Neftçalada jurnalistdən hər biri 72 min manata 20 ədəd ev alır - İLGİNC
Bu gün, 14:12 |
|
|
|
| • Ermənistanda gözlənilməz qərar: - Müxalif deputat parlament sədrinin müavini seçildi
Bu gün, 14:03 |
|
|
|
| • “Tramp marşrutu”nun icrası ilə bağlı fəal işlər gedir - Sona Qazaryan
Bu gün, 14:00 |
|
|
|
| • Vətəndaş “İrşad”dan narazılıq edir - “Kondisioner bir ay sonra sıradan çıxdı, problemi həll etmirlər”
Bu gün, 13:49 |
|
|
|
| • "Atəşgah Sığorta" 1 milyon manat zərər edib - TƏFƏRRÜAT
Bu gün, 13:43 |
|
|
|
| • Azərbaycanın Niderlanddakı səfiri geri çağırılaraq Belçikaya TƏYİN OLUNDU
Bu gün, 13:42 |
|
|
|
| • Azərbaycanın İsveçrədəki səfiri geri çağırılıb - SƏRƏNCAM
Bu gün, 13:41 |
|
|
|
| • Mənzurədən QINAQ ATƏŞİ: - “Biz sənət üçün özümüzü öldürürdük, indikilər isə...”
Bu gün, 13:39 |
|
|
|
| • Prezident Əliyev 2 səfiri geri çağırdı - SƏRƏNCAM
Bu gün, 13:36 |
|
|
|
| • Tramp sözünü geri götürdü: - Ağ Ev şokda
Bu gün, 13:31 |
|
|
|
| • “Sərnişin əlavə pul ödəməməlidir!” - Hüquqşünasdan metro AÇIQLAMASI
Bu gün, 13:28 |
|
|
|
| • Ukraynanın Baş Kəşfiyyat İdarəsi Rusiyanın iki S-400-nü məhv edib
Bu gün, 13:22 |
|
|
|
| • Bu şirkətlər tenderlərdə qalib olmaq üçün saxta sənədlər təqdim edirmişlər - SİYAHI
Bu gün, 13:17 |
|
|
|
| • Yol polisi qaydaları pozan Əməkdar artisti cəzalandırdı - VİDEO
Bu gün, 13:04 |
|
|
|
| • Vardaynanın arvadı Bakıya gəlmək istəyir - AÇIQLAMA
Bu gün, 13:02 |
|
|
|
| • “O, mənim evimi yıxıb, oğlumu öldürüb...” – Şəkidəki faciə ilə bağlı nazirə müraciət
Bu gün, 13:00 |
|
|
|
| • İrəvan təhlükəli oyuna gedir, Moskva səbrini itirir - ŞOK DETALLAR
Bu gün, 12:09 |
|
|
|
| • Xankəndidən Vaşinqtona: Cənubi Qafqazı dəyişdirən yeddi İl - İNCƏLƏMƏ
Bu gün, 12:05 |
|
|
|
| • "Qeyrət" təşkilatının təsisçisi dünyasını dəyişdi
Bu gün, 12:00 |
|
|
|
|
