Bir sammitin izi ilə: Çin dayanmır, Azərbaycanla Türkiyə yüksəyə qalxır - GƏLİŞMƏ
Tarix: 26-05-2023, 11:19 | Çap et
Çinin Şaansi əyalətinin mərkəzi olan Sian şəhəri Çin-Mərkəzi Asiya sammitinə şahidlik etdi və Pekinə rəqib qüvvələr görüşün gedişatını diqqətlə izlədilər.
Çin Rusiya-Ukrayna müharibəsinin davam etməsi fonunda özünü təmtəraqlı səhnənin baş aktyoru kimi aparır və qlobal sistemi Rusiya ilə Qərbin yaratdığı təcriddən dartıb çıxarmağa çalışır.
Mərkəzi Asiya dövlətlərinin liderlərinin Çin Sədri Si Cinpinin dəvəti ilə Sian şəhərinə toplanması yenidən şəkillənən qlobal nizamda yerləşməklə strateji ehtiyacların ödənilməsi tələbatlarını özündə birləşdirir.
Ehtiyaclar Mərkəzi Asiya ölkələrini Çinin orbitində fırladır, beləliklə, Pekin arteriyalarını regiona doğru genişləndirmək imkanlarını bərkidir.
Sammitdən öncə Orta Dəhliz üçün əvəzolunmaz iki aktor olan Azərbaycan və Qazaxıstan strateji marşrutun genişləndirilməsini təklif etdilər, indi Çinin işığı altındakı toplantıdan çıxacaq nəticələri həmin koridor çərçivəsində canlandırmaq lazımdır.
Orta Dəhliz Çindən başlayan, Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə limanlarını Rusiyanın hüdudlarından yan keçməklə birləşdirən, uzaq perspektivdə isə Şərqlə Qərbi bağlayacaq layihədir.
Hələlik Rusiyaya Orta Dəhlizin çıxıntılarından pay verilməsi aktual deyil, amma Moskva Ukraynadakı müharibə səbəbilə üzləşdiyi təcridi aradan qaldırmaq üçün yeni layihələrdən səhm qoparmaqda maraqlıdır.
Orta Dəhliz layihəsinin Çin mərkəzli olması Qərbin iki gücü olan ABŞ-Böyük Britaniya ikilisini də narahat edir və onların Pekinə qarşı təsir rıçaqlarını zəiflədir. Artıq Çin Mərkəzi Asiya da daxil olmaqla bir-birilə zəncirvari geosiyasi bağlılığı olan regionlarda iqtisadi dominantlıq qazanır, lakin Mərkəzi Asiyanın təhlükəsizlik arxitekturasında Rusiya hələ də çəkisini aşağı salmayıb, Qərb isə enerji mənbələrinə çıxışda bloklanma ilə üzləşməyib.
Bununla bərabər, Mərkəzi Asiyada böyük strateji potensiallara çıxış imkanlarında Çinin öndə getdiyi görünür və bu, regional bağlarda Cənubi Qafqaza da sirayət edir. Beləliklə, Cənubi Qafqazdakı reallıqlar fonunda Azərbaycanın, Gürcüstanın və bu regionda hərbi-siyasi mövcudiyyətini irəliyə aparan Türkiyənin tranzit dominantlığı formalaşır.
Çinin Rusiya ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin inkişafını nəzərə alsaq, Pekinlə Moskvanın bir-birinə güzəştə getməsindən bəhs edə bilərik.
Hər nə qədər Rusiya Orta Dəhliz üzrə təcriddə qalsa da, Çin Mərkəzi Asiyadakı təsirlərini Kremlin hesabına artırmaq istəyir. Bu, Çin üçün ona görə əhəmiyyətlidir ki, o, Avropanı Pekindən asılı hala salacaq və Qərbin Pekinə qarşı ittifaq modelini parçalamağa kömək edəcək.
Avropa İttifaqı liderlərinin bir-birinin ardınca Çinə səfərləri də Pekinin Avropa üçün lazımlılıq dərəcəsini qabarıqlaşdırır, sözsüz ki, Rusiya da belə şərait yaratdığına görə Pekindən qarşılıq gözləyir.
İndi Rusiya üçün ən vacib dəstək hərbi xarakterli olmalıdır, çünki Moskva Ukraynada istədiklərinə nail ola bilməyib və Çin amili ilə strateji itkilərini kompensasiya etməkdə maraqlıdır.
Çin yaranan fürsətləri əldən buraxan deyil, Mərkəzi Asiya-Çin sammitindən süzüləcək nəticə budur ki, Pekin regionda daha genişmiqyaslı layihələrə başlayacaq və mürəkkəb nöqtələri Orta Dəhliz parametrlərində birləşdirəcək.
Mərkəzi Asiyanın beş dövlətindən (Qazaxıstan, Türkmənistan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Tacikistan) dördü Türk Dövlətləri Təşkilatında təmsilçiliyə malik olduğundan Pekinin atdığı tilovların Azərbaycan və Türkiyənin yararına işləyəcəyini qeyd edə bilərik.
Mərkəzi Asiya regionundakı dövlətlər etibarlı təhlükəsizlik tərəfdaşı axtarsalar da, bunu Rusiyanın əleyhinə yönləndirmək istəmirlər, ancaq Çinə doğru əyilən əqrəblər narahatlıqlar yaradır. Çox da ki Çinlə Rusiya əməkdaşlıq edir, amma Moskva Pekinin “qırmızı xət”ləri tapdalayacağından qorxur.
Əlqərəz, Çin həm Mərkəzi Asiya, həm Orta Dəhlizdə iştirak edən ölkələr üçün cəlbedici alternativdir və bu, Pekinin siyasi təsir imkanlarına enerji verəcək.
Aqşin Kərimov
DİA.AZ
|
|
|
|
|
|
|
|
Putin SSRİ-ni bərpa edə biləcəkmi?
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| • Azərbaycanlılar Ermənistanda sərbəst dolaşırlar - Petrosyan
Bu gün, 11:06 |
|
|
|
| • Elə düşünürdüm ki, müharibə yenidən baş verməyəcək… - GİLEY
Bu gün, 11:01 |
|
|
|
| • Burda işə düzəlməyin də QİYMƏTİNİ QALDIRIBLAR... - "Rüşvət vermədiyim üçün məni aylarla süründürürlər..."
Bu gün, 10:53 |
|
|
|
| • Zaur Axundova ağır itki
Bu gün, 10:47 |
|
|
|
| • SEPAH İraqda kürd bazalarını vurdu - İran mediası
Bu gün, 10:46 |
|
|
|
| • Şərab zavodunun səhmdarlarının illik ümumi yığıncağının keçiriləcək
Bu gün, 10:45 |
|
|
|
| • Səyyad Aranın adına saxta tik tok profili açılıb - AÇIQLAMA
Bu gün, 10:41 |
|
|
|
| • 4 manatlıq şirkətin 1 milyon manat vergi borcu var
Bu gün, 10:21 |
|
|
|
| • Görün, millətə hansı suyu içirdirlər... - FOTOFAKT
Bu gün, 10:11 |
|
|
|
| • Müştəriyə “bu gün ödəməlisən” ULTİMATUMU... - GİLEY
Bu gün, 10:05 |
|
|
|
| • “Tapançalı “lotular”ın göstərişi ilə 550 minə qol çəkmişəm” deyən iş adamı ilə bağlı QƏRAR
Bu gün, 10:01 |
|
|
|
| • Xalq artisti “TikTok”da hesab açdı
Bu gün, 09:06 |
|
|
|
| • Məhkəmə rüşvətə görə həbs edilən eks-baş həkimlə bağlı qərar verdi
Bu gün, 09:02 |
|
|
|
| • "Sən məni təhqir edə bilməzsən, ixtiyarın yoxdur"
Bu gün, 08:20 |
|
|
|
| • Qurban bayramında ətin qiyməti belə dəyişəcək – Əhaliyə çağırış edildi
Bu gün, 08:17 |
|
|
|
| • Xalqımızın xilaskarı: Heydər Əliyev - İsrafil Kərimovun yazısı
Bu gün, 08:13 |
|
|
|
| • Dahi rəhbər, xilaskar dövlət xadimi, milli lider - MƏQALƏ
Bu gün, 08:11 |
|
|
|
| • Avropa İttifaqı-ABŞ ticarət sazişi hələ tam hazır deyil - KİV
Bu gün, 08:10 |
|
|
|
| • 1 saylı Tibb Mərkəzində TƏHLÜKƏLİ DURUM... - SƏN DEMƏ...
Bu gün, 08:08 |
|
|
|
| • Biləsuvarda iki gənc bıçaqlanıb, birinin vəziyyəti ağırdır - TƏFƏRRÜAT
Bu gün, 07:52 |
|
|
|
| • Səhiyyə Nazirliyindən çıxarılan şöbə müdirinin müavininə TƏBİB-də vəzifə verildi - BUNDAN SONRA...
Bu gün, 07:51 |
|
|
|
| • 100-dən çox tələbə AQC-yə üzv şirkətlərdə təcrübə keçəcək - FOTO
Bu gün, 07:49 |
|
|
|
| • Həmkarların nəzdindəki Buzovna Fizioterapiya Mərkəzi bağlandı? - Lisenziya problemi, yoxsa təmir...
Bu gün, 07:40 |
|
|
|
| • Mingəçevirdə uşaqlar arasında XƏSTƏLİK YAYILIR - İDDİA
Bu gün, 07:33 |
|
|
|
| • Gənclərin problemi "Vağzalı"dırmı? - AKTUAL
Bu gün, 07:26 |
|
|
|
| • “Avropalı gəlin” Azərbaycandan nə istəyir? - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 07:23 |
|
|
|
| • İrəvanın silahlanma yanğısı: Ermənistan UNO hücumuna hazırlaşır? - HƏQİQƏTƏN DƏ...
Bu gün, 07:21 |
|
|
|
| • 5 ildə 14 qətnamə:Avropa Parlamenti sülhə zərbə vurmaqla məşğuldur - AKTUAL
Bu gün, 07:19 |
|
|
|
| • Bu dəfə müharibə Ermənistanın sonu ola bilər - ŞƏRH
Bu gün, 07:17 |
|
|
|
| • Laboratoriyanın 235 minlik "pikap" planı puç oldu - Şirkətlər tenderə maraq göstərmədi
Bu gün, 07:15 |
|
|
|
| • İran ABŞ-nin təklifinə cavabı bu gün TƏQDİM EDƏ BİLƏR
Bu gün, 07:12 |
|
|
|
| • Bakıda qorxulu virus: milyonlarla insanı öldürüb – Araşdırma başladı
Bu gün, 07:10 |
|
|
|
| • Səudiyyə Ərəbistanı ABŞ-ın “Azadlıq layihəsi” əməliyyatına dəstək verməkdən imtina edib - MƏNBƏ
Bu gün, 07:07 |
|
|
|
| • ABŞ və Çin liderləri süni intellekt yarışını müzakirə edə bilərlər - "The Wall Street Journal"
Bu gün, 07:05 |
|
|
|
| • Kiber sektorda ciddi uğurlar necə əldə olunub ? - ARAŞDIRMA
Bu gün, 04:19 |
|
|
|
| • AzəriQaz-da maaşların NİZAMSIZ OTURUŞU... - Bunu da YARITMIRLAR...
Bu gün, 04:08 |
|
|
|
| • Yeni TƏBİB şefi ÖLÜMƏ çarə edəcəkmi? - HƏQİQƏTƏN DƏ...
Bu gün, 03:45 |
|
|
|
| • "İlham Əliyev həm də ona qarşı olunan nankorlugun cavabını verib..." - REAKSİYA
Bu gün, 03:22 |
|
|
|
| • Tahir Gözəl qardaşının kadrlarını “Azərsun Holdinq”dən uzaqlaşdırır - Kütləvi ixtisarlar
Bu gün, 03:12 |
|
|
|
| • Tural Əhmədovun kantoru BELƏ İŞLƏYİR - ETİRAZ VAR!
Bu gün, 03:05 |
|
|
|
| • Naxçıvanda televiziya-meleviziya OYUNBAZLIĞI - İTTİHAM VAR...
Bu gün, 02:55 |
|
|
|
| • "Seçicilərlə görüşləri bəzən çayxanada keçirirəm" - deputat
Dünən, 18:14 |
|
|
|
| • İrandan razılaşma xəbərinə növbəti təkzib: - ABŞ güzəştə getməsə, cavabımız sərt olacaq
Dünən, 18:01 |
|
|
|
| • Təhsil İnstitutu akkreditasiyadan keçib
Dünən, 17:27 |
|
|
|
| • Bakı Sağlamlıq Mərkəzinin mənfəəti kəskin azalıb – Səbəb
Dünən, 17:14 |
|
|
|
| • Ərdoğan Bakı ilə danışıqlardan sonra Makronu Ermənistandan Türkiyəyə buraxmayıb - "AZfront"
Dünən, 17:11 |
|
|
|
| • Qayınanasıgildən gəlib anasını öldürən oğulun məhkəməsi BAŞLADI
Dünən, 16:57 |
|
|
|
| • Asif həkim dəfn edildi - Foto
Dünən, 16:54 |
|
|
|
| • Solovyov söyüş söyməkdə böyüklərindən nümunə götürüb... - ONA GÖRƏ DƏ...
Dünən, 16:46 |
|
|
|
| • Qanunsuz lizinq: “Vüsal 300“ -ün adamları sosial şəbəkələri “zəbt” edib - BU NƏDİ BELƏ?
Dünən, 16:38 |
|
|
|
|
