"Kollec məzunlarının təhsil sonrası iş tapmaqda üzləşdikləri çətinliklər müxtəlif amillərlə bağlıdır. Əsas səbəblərdən biri əmək bazarının tələblərinə uyğun olmayan ixtisas seçimidir. Bəzi məzunlar əmək bazarında tələbatın az olduğu ixtisasları seçir, bu da onların iş tapmaq imkanlarını məhdudlaşdırır. Məsələn, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına görə, bəzi sahələrdə işçi qüvvəsinə tələbat yüksək olsa da, digər sahələrdə tələbat daha azdır. Bu səbəbdən, tələbələrin ixtisas seçərkən əmək bazarının tələblərini nəzərə almaları vacibdir".
Bunu Sonxeber.az-a təhsil eksperti Kamran Əsədov danışıb.
O, açıqlamasında qeyd edib ki, iş təcrübəsi önəmlidir, tələbələr təhsil müddətində praktiki təcrübə qazanmağı da üstün tutmalıdırlar:
"Praktiki təcrübənin çatışmazlığı da mühüm amillərdən biridir. Təhsil müddətində kifayət qədər praktiki təcrübə qazanmayan məzunlar işəgötürənlərin tələblərinə cavab verməkdə çətinlik çəkirlər. Bu, onların işə qəbul prosesində rəqabət qabiliyyətini azaldır. Təhsil müəssisələri ilə işəgötürənlər arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi və təcrübə proqramlarının artırılması bu problemin həllinə kömək edə bilər.
Əmək bazarı haqqında məlumatın azlığı da gənclərin iş axtarışında çətinliklərə səbəb olur. Gənclər arasında əmək bazarının vəziyyəti, vakansiyalar və peşələrə olan tələbat barədə məlumatlılıq səviyyəsi aşağıdır. Bu da onların iş axtarışında effektiv strategiyalar qurmasına mane olur. Məsələn, Məmmədova Türkən Alik qızının tədqiqatında qeyd olunur ki, məktəb və kollec məzunlarının əksəriyyəti gələcəklərini yaşadıqları və təhsil aldıqları ərazilərlə əlaqələndirməyi planlaşdırmırlar. Bu da onların iş axtarışında coğrafi məhdudiyyətlərə səbəb olur.
Bu problemlərin həlli istiqamətində müxtəlif tədbirlər həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikasının "Məşğulluq haqqında" Qanununun 4-cü maddəsinə əsasən, dövlət məşğulluq siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri işçi qüvvəsinin rəqabət qabiliyyətinin artırılmasıdır. Bu məqsədlə peşə təhsilinin inkişafına dair strateji planlar hazırlanır və həyata keçirilir. Bu planlar çərçivəsində peşə təhsili müəssisələrinin maddi-texniki bazası gücləndirilir, müasir tədris proqramları tətbiq edilir və müəllimlərin peşəkarlığı artırılır.
Gənclərin iş təcrübəsi qazanması üçün müxtəlif təcrübə proqramları və yay iş proqramları təşkil olunur. Bu proqramlar gənclərin praktiki bacarıqlarını artırmağa və işəgötürənlərlə əlaqə qurmağa kömək edir. Məsələn, "Milli Təcrübə Proqramı" çərçivəsində gənclər müxtəlif dövlət və özəl qurumlarda təcrübə keçərək praktiki bilik və bacarıqlar əldə edirlər".
Təhsil eksperti onu da qeyd etdi ki, gənclərin əmək bazarının tələblərinin barədə məlumatlı olması da vacib amillərdən biridir:
"Əmək bazarı haqqında məlumatlandırma tədbirləri də həyata keçirilir. Gənclərin əmək bazarı barədə məlumatlılığını artırmaq üçün müxtəlif tədbirlər görülür. Məsələn, mobil məlumat və məsləhətçi nöqtələr vasitəsilə işəgötürənlər, iş axtaranlar və təhsil müəssisələrinin məzunları arasında əlaqələr qurulur. Bu, gənclərin əmək bazarının tələbləri barədə məlumatlılığını artırmağa və onların iş axtarışında daha effektiv strategiyalar qurmasına kömək edir.
Dünya təcrübəsinə nəzər saldıqda, bir çox ölkələrdə kollec məzunlarının məşğulluq problemlərinin həlli üçün müxtəlif tədbirlər həyata keçirilir. Məsələn, Almaniyada "Dual Təhsil Sistemi" tətbiq olunur ki, bu sistemdə tələbələr həm təhsil müəssisəsində nəzəri biliklər əldə edir, həm də müəssisələrdə praktiki təcrübə qazanırlar. Bu, məzunların əmək bazarına daha asan inteqrasiyasına və işəgötürənlərin tələblərinə cavab verməsinə şərait yaradır.
Birləşmiş Ştatlarda isə "Karyera və Texniki Təhsil" proqramları vasitəsilə tələbələrə əmək bazarının tələblərinə uyğun peşə bacarıqları öyrədilir. Bu proqramlar işəgötürənlərlə sıx əməkdaşlıq şəraitində hazırlanır və tələbələrin işə hazırlıq səviyyəsini artırır.
Bu tədbirlər kollec məzunlarının iş tapmaqda qarşılaşdıqları çətinliklərin aradan qaldırılmasına yönəlib və onların əmək bazarına uğurlu inteqrasiyasına dəstək olur".
