Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi Amerika Polis Qüvvələri Birliyində – AMERİPOL-da müşahidəçi statusu əldə edib. Bu hadisə Azərbaycanın hüquq-mühafizə sisteminin beynəlxalq əlaqələrinin genişlənməsi baxımından diqqətçəkən yenilikdir.
Bəs AMERİPOL-da müşahidəçi statusu Azərbaycan üçün konkret olaraq nə deməkdir? DİN bu status vasitəsilə hansı imkanları əldə edir? Azərbaycan polisi Amerika qitəsindəki hüquq-mühafizə orqanları ilə necə əməkdaşlıq edəcək? Ən əsası, bundan sonra hansı praktiki nəticələri gözləmək olar?
Bu suallar ətrafında Daxili İşlər Nazirliyi yanında İctimai Şuranın sədri Əliməmməd Nuriyevin Musavat.com-a müsahibəsini təqdim edirik.
– Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin AMERİPOL-da müşahidəçi statusu əldə etməsi nə deməkdir? Bu, sadəcə formal beynəlxalq statusdur, yoxsa praktik əhəmiyyəti də var?
– Bu məsələyə sadəcə formal diplomatik və ya protokol xarakterli hadisə kimi baxmaq düzgün olmazdı. Müşahidəçi statusu, ilk növbədə, Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyinin AMERİPOL çərçivəsində formalaşan beynəlxalq polis əməkdaşlığı mexanizmlərinə daha yaxın çıxış əldə etməsi deməkdir. Azərbaycan müşahidəçi statusu vasitəsilə təşkilatın fəaliyyəti, keçirilən toplantılar, işçi qrupları və əməkdaşlıq mexanizmləri ilə daha sıx əlaqə yaratmaq imkanına malik olacaq. Ən vacib məqam isə informasiya və təcrübə mübadiləsidir. Müasir dövrdə cinayətkarlıq artıq bir ölkənin sərhədləri daxilində qalmır. Bir kiberdələduzluq şəbəkəsinin təşkilatçısı bir qitədə, istifadə etdiyi texniki infrastruktur başqa ölkədə, zərərçəkmişlər isə üçüncü regionda ola bilər. Bu baxımdan Azərbaycan üçün Amerika qitəsində fəaliyyət göstərən hüquq-mühafizə strukturları ilə birbaşa və institusional əlaqələrin genişlənməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
– Yəni bu statusdan sonra Azərbaycan polisi Amerika ölkələrinin polisi ilə birbaşa əməkdaşlıq edə biləcək?
– Əməkdaşlığın imkanları genişlənəcək. Burada əsas məqam “birbaşa əlaqə kanallarının” daha sistemli xarakter almasıdır. AMERİPOL çərçivəsində iştirak Azərbaycan DİN-i üçün Amerika qitəsinin müxtəlif ölkələrinin aidiyyəti hüquq-mühafizə qurumları ilə əlaqələrin qurulması və inkişaf etdirilməsi baxımından əlavə platforma yaradır. Bu, xüsusilə transmilli cinayətlərlə bağlı operativ məlumatların, kriminal tendensiyalar barədə məlumatların, yeni cinayət üsulları ilə bağlı təcrübənin paylaşılması baxımından əhəmiyyətli ola bilər. Məsələn, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə məşğul olan şəbəkələrin marşrutları dəyişdikcə hüquq-mühafizə orqanları da beynəlxalq koordinasiyanı gücləndirməyə məcbur olur. Eyni vəziyyət kibercinayətkarlıq, insan alveri, maliyyə dələduzluğu və beynəlxalq cinayət şəbəkələri üçün də keçərlidir. Azərbaycanın AMERİPOL-da müşahidəçi kimi təmsil olunması məhz bu istiqamətlərdə yeni əməkdaşlıq imkanları yarada bilər.
– Bu qərardan sonra konkret olaraq hansı sahələrdə əməkdaşlığın güclənəcəyini gözləmək olar?
– DİN-in açıqlamasında əsas istiqamətlər kifayət qədər aydın göstərilir. Bunlar transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi, kibercinayətkarlıq, ekstremizm, insan alveri və digər müasir təhlükələrdir. Mən xüsusilə üç istiqaməti qeyd edərdim. Birincisi, kibercinayətkarlıqdır. Bu sahədə coğrafi sərhədlər demək olar ki, yoxdur. Azərbaycandakı vətəndaşlara qarşı həyata keçirilən kiberdələduzluq əməliyyatının texniki izi xarici ölkələrə gedib çıxa bilər. Xarici serverlərdən, bank hesablarından, saxta şəxsiyyətlərdən və müxtəlif ölkələrdə yerləşən elektron vasitələrdən istifadə edilə bilər. Belə hallarda beynəlxalq polis əməkdaşlığı nə qədər sürətli və koordinasiyalı olarsa, cinayətin açılması və iştirakçıların müəyyən edilməsi imkanları da bir o qədər artır. İkinci istiqamət narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsidir. Narkotik marşrutları daim dəyişir və cinayət şəbəkələri yeni tranzit yollar axtarır. Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında mühüm coğrafi mövqedə yerləşir. Buna görə də beynəlxalq narkotik şəbəkələri haqqında məlumat mübadiləsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Üçüncü istiqamət isə insan alveri və transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıqdır. Bu cinayət növlərində bir ölkənin hüquq-mühafizə orqanının təkbaşına fəaliyyəti çox zaman kifayət etmir. Şəbəkənin bir hissəsi bir ölkədə, maliyyə kanalları başqa ölkədə, təşkilatçıları isə tamamilə başqa regionda yerləşə bilər.
– Bundan sonra Azərbaycan DİN-i AMERİPOL çərçivəsində hansı praktiki addımları ata bilər?
– Ən real gözlənti əməkdaşlıq mexanizmlərinin mərhələli şəkildə qurulmasıdır. Birinci mərhələdə Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin təşkilatın tədbirlərində, toplantılarında və müxtəlif işçi formatlarında iştirakı genişlənə bilər. İkinci mərhələdə konkret cinayət istiqamətləri üzrə əlaqələr formalaşa bilər. Məsələn, kibercinayətkarlıq, narkotik dövriyyəsi, insan alveri və maliyyə cinayətləri üzrə aidiyyəti qurumlar arasında əlaqələrin intensivləşdirilməsi mümkündür. Üçüncü mərhələ isə qabaqcıl təcrübənin öyrənilməsi və qarşılıqlı təlim mexanizmləridir. Müxtəlif ölkələrin polisi eyni cinayət növləri ilə mübarizədə fərqli metodlardan istifadə edir. Bu təcrübələrin öyrənilməsi Azərbaycanın hüquq-mühafizə sistemində yeni yanaşmaların tətbiqinə imkan verə bilər. Bundan başqa, birgə seminarlar, ekspert görüşləri və xüsusi əməliyyatlar üzrə koordinasiya imkanlarının da genişlənməsi mümkündür.
– Azərbaycanın AMERİPOL-da müşahidəçi olması ölkənin beynəlxalq hüquq-mühafizə sistemində mövqeyinin güclənməsi kimi qiymətləndirilə bilərmi?
– Bəli, bunu Azərbaycanın beynəlxalq polis əməkdaşlığı coğrafiyasını genişləndirməsi kimi qiymətləndirmək olar. Azərbaycanın təhlükəsizlik və hüquq-mühafizə sahəsində əməkdaşlığı ənənəvi olaraq müxtəlif beynəlxalq və regional platformaları əhatə edir. AMERİPOL-da müşahidəçi statusunun əldə olunması isə əməkdaşlıq xəritəsinə Amerika qitəsi istiqamətində əlavə institusional imkan yaradır. Bu, həm də onu göstərir ki, transmilli cinayətkarlıqla mübarizə artıq regionlar üzrə qapalı sistemlərlə mümkün deyil. Azərbaycan Avropa, Asiya, Yaxın Şərq və digər regionlarla olduğu kimi, Amerika qitəsindəki hüquq-mühafizə strukturları ilə də əlaqələrin inkişafında maraqlıdır. Daxili İşlər Nazirliyinin AMERİPOL-da müşahidəçi statusu əldə etməsi sadəcə beynəlxalq təşkilatda təmsilçilik məsələsi deyil. Bu status Azərbaycanın transmilli cinayətkarlıqla mübarizə üzrə beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirə, Amerika qitəsindəki hüquq-mühafizə orqanları ilə əlaqələrin sistemli şəkildə inkişafına şərait yarada bilər.
