Rusiya İrəvanın ehtiyac olmadığını hesab edəcəyi təqdirdə Gümrüdəki hərbi bazanı tərk etməyə hazırdır. Bunu Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Bişkekə səfərinin yekunlarına dair keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib. Stenoqram Kremlin saytında dərc olunub.

“Əgər Ermənistan hesab edirsə ki, Gümrüdəki Rusiya bazasına ehtiyac yoxdur, biz sabah oranı tərk edərik. Amma Ermənistan buna hazırdırmı? Buyurun, heç kimə heç nəyi zorla qəbul etdirmək fikrimiz yoxdur”, – Putin bildirib.

Rusiya lideri əlavə edib ki, əgər Ermənistan xalqı yanında Rusiya hərbi qüvvələrinin olmasını zəruri hesab edərsə, “biz qalacağıq, işləyəcəyik və əməkdaşlıq edəcəyik”.

Ermənistan ərazisində yerləşən 102-ci Rusiya hərbi bazasının mövcudluğu məsələsi Bişkekdə Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə aparılan danışıqlar zamanı müzakirə edilməyib. Bunu isə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan bildirib.

“Hərbi baza ilə bağlı heç bir müzakirə aparılmayıb. Bütün bu müddət ərzində biz bu mövzunu bir dəfə də olsun gündəmə gətirməmişik. Bununla yanaşı, 102-ci hərbi bazanın Ermənistan ərazisində yerləşməsini həyati zərurət hesab etmirik”, – deyə o, mətbuat nümayəndələri üçün keçirilən brifinqdə izah edib.

Ermənistanın Baş nazirinin sözlərinə görə, “Rusiya öz bazasını Ermənistan ərazisindən çıxarmaq qərarına gələrsə, biz buna qarşı çıxmayacağıq”.

Xatırladaq ki, 102-ci Rusiya hərbi bazası 1995-ci ildən Ermənistanın şimalındakı Gümrü şəhərində yerləşir. 2011-ci ildə bazanın respublika ərazisində yerləşdirilməsi ilə bağlı müqavilənin müddəti 2044-cü ilədək uzadılıb.

Belə bir ssenarinin real şəraitdə həyata keçirilməsi nə dərəcədə mümkündür? Ermənistanın hazırkı rəhbərliyinin Rusiya hərbi mövcudluğuna son qoymaq üçün həqiqi istəyi varmı? Ermənistanın sıravi sakinlərinin bu təşəbbüsə münasibəti necə ola bilər?

Pressklub.az-ın suallarını cavablandıran hərbi və siyasi elmlər doktoru, professor Vaxtanq Maisayanın (Tbilisi) sözlərinə görə, onda belə təəssürat yaranır ki, Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi, inqilabdan sonrakı Ermənistan rəhbərliyi Rusiya hərbi bazasının statusuna və ümumiyyətlə mövcudluğuna daha ehtiyatla yanaşır.

“Çünki istənilən kəskin, radikal addım Rusiyanın “şahinləri” tərəfindən müvafiq reaksiyaya səbəb ola bilər.

Artıq Bişkekdə keçirilən ŞƏT sammiti çərçivəsində Paşinyanla Putin arasında baş tutan görüş zamanı Putinin gizli təhdidləri də ortaya çıxıb. Bu, özünü açıq şəkildə göstərdi: bir dövlətin prezidentinin digər ölkənin ərazisində referendum keçirilməsini açıq şəkildə təkid etməsi, məncə, artıq olduqca qalmaqallı faktdır. Belə davranışı ultimatum və ya gizli təhdid kimi qiymətləndirmək mümkündür.

Bu kontekstdə Ermənistanın Avropa İttifaqına üzvlüyü perspektivi Putin üçün faktiki olaraq qırmızı xətdir. Məhz bu amilə görə Putin Ukraynaya qarşı müharibəyə və hərbi müdaxiləyə başladı və düşünürəm ki, eyni hal Ermənistanla bağlı baş verərsə, o, dayanmayacaq.

Ona görə də Ermənistanın hazırkı rəhbərliyi Kreml “şahinlərini”, xüsusilə də onların ən parlaq və radikal nümayəndələrindən biri olan Putini hərbi təxribatlara sövq etməmək üçün bu məsələyə daha incə və ehtiyatlı yanaşır. Bu səbəbdən Ermənistan hakimiyyəti bazanın yaxın zamanda fəaliyyətinin dayandırılmasında israr etmir.

Burada maraqlı bir məqam da var: əgər Rusiya siyasi liderləri bazanın çıxarılması barədə qərar qəbul etsələr, Ermənistan tərəfi buna etiraz etməyəcək. Halbuki əvvəlki rəhbərlik dövründə vəziyyət tamamilə əksinə idi: o vaxtkı hakimiyyət bu bazanın Ermənistan Respublikası ərazisində saxlanılmasında və fəaliyyətini davam etdirməsində israr edirdi. İndi isə tamamilə fərqli mənzərənin şahidi oluruq.

Burada ən optimist ssenari Kubanın ərazisində yerləşən Quantanamo hərbi bazasına bənzər model ola bilər. Kuba və ABŞ faktiki olaraq hərbi rəqib olsalar da, Kuba ərazisində Amerika hərbi bazası fəaliyyətini davam etdirir. Onun statusu müvafiq müqavilə ilə müəyyənləşdirilib və Kuba tərəfi də bazanın bağlanması məsələsində o qədər israr etmir. Hətta amerikalılar Corc Buşun doktrinasına uyğun olaraq bu bazadan qlobal terrora qarşı müharibə zamanı istifadə ediblər”, – ekspert bildirib.

Adi Ermənistan vətəndaşlarının münasibətinə gəlincə, onun sözlərinə görə, burada yanaşmalar müəyyən qədər fərqlidir. “Gümrü sakinləri böyük ehtimalla bazanın çıxarılmasında israr etməyəcəklər, əksinə, buna qarşı çıxacaqlar. Çünki burada sosial aspektlər də var. Belə ki, Gümrünün bir çox sakini həmin bazada işləyir. Üstəlik, 20 il ərzində ölkədə Rusiya ilə bağlı belə bir ideoloji yanaşma formalaşdırılıb ki, Rusiya Ermənistanın strateji müttəfiqi və strateji dostudur. Təəssüf ki, bu ideoloji yanaşma hələ də Ermənistan əhalisinin müəyyən hissəsinin düşüncəsində qalmaqdadır.

Düşünürəm ki, Rusiya bazasının bağlanması məsələsinə münasibət də asan olmayacaq. Çünki burada daha bir baza – Rusiya Silahlı Qüvvələrinin aviasiya bölməsinin yerləşdiyi Erebuni hava limanındakı baza da var.

Bu kontekstdə Ermənistan əhalisinin Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinə tabe olan sərhədçilərin ölkədən çıxarılmasını kifayət qədər sakit qarşıladığını nəzərə alsaq, düşünürəm ki, Ermənistan əhalisinin əksəriyyəti də heç bir qeyri-adi reaksiya göstərməyəcək və hətta Rusiya hərbi bazalarının hər ikisinin Ermənistan ərazisindən çıxarılmasını və ya bağlanmasını sakit qarşılayacaq. Bu, mənim şəxsi fikrimdir”, – Maisaya fikrini yekunlaşdırıb.