Dünən gecə saatlarda oxudum ki, Koreya Respublikasının Pusan şəhərində keçirilən UNESCO-nun Dünya İrs Komitəsinin 48-ci sessiyası Daşkənd şəhərinin 1970–1980-ci illərə aid «sovet modernizmi» dövrünün on memarlıq binası Dünya İrs Siyahısına daxil edib.

Məni sözün əsl mənasında ziddiyyətli hisslər bürüyür!

Bir tərəfdən, Özbəkistandakı dostlarımız adına böyük sevinc hissi keçirirəm. Onları bu möhtəşəm nailiyyət münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm! Bu, uzun illər ərzində böyük qayğı ilə öyrənilmiş, dərk olunmuş, qorunmuş və ardıcıl şəkildə beynəlxalq səviyyədə tanıdılmış memarlıq irsinin tamamilə haqq etdiyi bir etirafdır.

Digər tərəfdən isə bu gün riyakarların və rüşvətxorların əlinə keçmiş, planlı şəkildə məhv edilən öz memarlığımız üçün dərin ağrı və acı hissi keçirirəm. Onlar memarlıq irsi baxımından müqayisəolunmaz dərəcədə zəngin və çoxşaxəli olan Bakı şəhərinin tarixini silirlər!

Dərk etmək faciəvidir ki, təkcə şəhərimizin şanlı keçmişi deyil, həm də gələcəyi məhv edilir. Dünyanın bəzi dövlətləri «sovet modernizmi» memarlığının ən yüksək beynəlxalq səviyyədə tanınmasına nail olduqları halda, bizim məmurlar vicdansız və bədbəxt qazanc naminə – bəli, məhz bədbəxt qazanc naminə, çünki Allah bu vandalları çirkin əməllərinə görə gec-tez mütləq cəzalandırır – öz əlləri ilə qürur mənbəyimizi, 1970–1980-ci illərin «sosialist modernizmi» dövrünə aid memarlıq abidələrini yer üzündən silirlər.

Bir baxın, biz «Moskva» univermağının binasını və ya Tbilisi prospektində yerləşən İdman Sarayını nə günə qoymuşuq? Bəs bu gün bazara çevrilmiş Respublika Velotrekini və Yüngül Atletika Manejini? Cəfər Cabbarlı küçəsində memar Vadim Şulqinin layihəsi ilə inşa edilmiş modernist yaşayış binasını aqlay üzləməklə hansı yüksək vəzifəli məmur məşğul olub? Bəs memar Aleksandr Belokonun layihəsi əsasında 1975-ci ildə Sumqayıt şosesində tikilmiş məşhur 16 mərtəbəli monolit yaşayış binası bu gün hansı vəziyyətdədir? Bəs artıq satılmış Sirk binası? Nə üçün? Kiminsə növbəti eybəcər yaşayış binalarından daha bir neçə milyon qazanması üçün?! Bəs Rus Dram Teatrının modernist binasını niyə sökdülər? Yaxud 1976-cı il Dəmir Yolu Vağzalı binasını niyə üzlədilər? «Bakı» və «Garabağ», «Gənclik» və «Moskva», «Azərbaycan» və «İnturist» mehmanxanalarını sökdülər...

Ən dəhşətlisi isə odur ki, itirilmiş irsi artıq bərpa etmək mümkün deyil. Dağıdılmış abidələr, sökülmüş binalar və məhv edilmiş tarix heç vaxt geri qayıtmayacaq. Onlarla birlikdə atalarımızın yaratdığı, amma təəssüf ki, bugünkü nəslin qoruyub saxlaya bilmədiyi bütöv bir ləyaqətli dövrün yaddaşı da yox olur...