30 martda Rusiya Nəqliyyat Nazirliyi humanitar yardım daşıyan "Anatoli Kolodkin" tankerinin Kubaya getdiyini açıqladı. Bu, ABŞ-ın blokadasının sərtləşdirilməsindən bəri adaya edilən ilk böyük xarici yardımdır. Bu arada, ABŞ Prezidenti Donald Trampın administrasiyası gəminin keçməsinə razılıq verməklə eyni zamanda, “Azadlıq sdası”na təzyiqi və hərbi hücum ehtimalını artırır. Politoloq və “Dubravsky Consulting” agentliyinin rəhbəri Pavel Dubravski “Lenta.ru”ya verdiyi müsahibədə ABŞ-ın Kubaya qarşı mövqeyini niyə sərtləşdirdiyini, yeni hərbi əməliyyat ehtimalını və bunun qlobal siyasətlə necə əlaqəli olduğunu açıqlayıb. AYNA.AZ müsahibəni istinadla təqdim edir:
- ABŞ blokadaya baxmayaraq, niyə Rusiya tankerinin keçməsinə razı oldu?
- Əvvəla, ABŞ Rusiya ilə münasibətlərin pisləşməsində maraqlı deyil. İkincisi, Trampın komandası məqsədlərinə nə olursa olsun, çatacağını nümayiş etdirir. Demək istəyirlər ki, amerikalılar vəziyyətə nəzarət edirlər və heç bir gəmi ümumi xətti dəyişdirmir.
Üçüncüsü, bu, həm də nüfuz məsələsidir. ABŞ dünyaya göstərir ki, məsələləri yalnız hərbi yolla həll etmir. Rusiya tankerinin keçməsinə icazə vermək Amerikanın mərhəmətidir.
- ABŞ niyə indi Kubaya təzyiqi artırıb?
- Bunun da bir neçə səbəbi var. Birincisi, ötən ilin sonlarında dərc edilmiş Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında Latın Amerikası ABŞ-ın prioritet maraq zonası kimi nəzərdə tutulub. Bu məntiqə uyğun olaraq, Tramp administrasiyası Venesuelaya təzyiq göstərməkdən tutmuş Argentina və Salvadordakı hakim liderləri dəstəkləməyə qədər bölgədəki fəaliyyətini gücləndirir. Kuba bu strategiyada xüsusi yer tutur: Ağ Ev hələ də ölkənin “Soyuq müharibə”dən bəri qüvvədə olan siyasi rejimini təhlükə kimi qəbul edir. Kommunist Kuba öz tərəfində qalacaqsa, ABŞ Qərb yarımkürəsində hegemoniyaya sahib ola bilməz.
İkincisi, bu, Trampın özü ilə bağlıdır. O getdikcə daha çox siyasi irsinə diqqət yetirir və əsas xarici siyasət qərarlarına öz təsirini gücləndirməyə çalışır. Buna görə də onun imzası olan dollar əskinasları buraxmaq, Ağ Evi təmir etmək və prezident kitabxanası yaratmaq istəyi var.
Tramp artıq hansı küçələrin onun adını daşıyacağı və ölümündən sonra onun haqqında nə deyiləcəyi barədə düşünür. Buna görə də, o Kubadakı rejim dəyişikliyini də öz nailiyyəti hesab edir.
Üçüncüsü, Kuba ABŞ üçün tarixi yaddaş məsələsi olaraq qalır. 1961-ci il hadisəsi hələ də həll olunmamış bir travma kimi qəbul edilir. Buna görə də, Tramp tarixə məsələni nəhayət “bağlayan” prezident kimi düşmək istəyir. O Kubanın artıq qismən islahatlara və danışıqlara razılıq verdiyini iddia edir - özündən əvvəl heç bir prezidentin buna nail ola bilmədiyini.
- ABŞ adanı blokadaya almaqla nəyə nail olur?
- Blokada bir neçə mümkün ssenarisi olan təzyiq vasitəsidir. Birincisi, hakimiyyətin tədricən dəyişməsi və Prezident Miguel Diaz-Canelin istefasıdır. İkincisi, siyasi və iqtisadi rejimin transformasiyası və ölkənin Amerika kapitalına açılmasıdır. Üçüncüsü, bazar islahatları və rejim dəyişikliyinin kombinasiyasıdır. Trampı ən çox maraqlandıran məsələ budur.
ABŞ-da nəzərdən keçirilən başqa bir ssenari də var - hərbi əməliyyat. Bu, hələ də Ağ Evdə müzakirə olunan bir məsələdir. Üstəlik, bu, ya tammiqyaslı hərbi əməliyyat, ya da Venesuelada baş verənlərə bənzər hədəfli hücum ola bilər. Bu, belə bir variantın mümkün olmadığı anlamına gəlmir. Əksinə, administrasiya bunu araşdırır. Hər halda, ABŞ Kubadakı vəziyyət üzərində nəzarəti ələ keçirməyə çalışır.
- İranla müharibə ABŞ-ın Kuba ilə bağlı planlarına necə təsir edəcək?
- İran kampaniyası qısamüddətli hesab olunurdu: Tramp tez bir siyasi nəticəyə ümid edirdi. Bu ssenari gerçəkləşmədi və indi administrasiya müharibənin məqsədlərini aydın şəkildə izah edə bilmir.
Yaxın Şərq münaqişəsi Kubaya qarşı əməliyyatı həqiqətən də təxirə salıb. Lakin Kuba hələ də əsas hədəf olaraq qalır.
Bu arada, Trampın manevr imkanları azalır. Onun mənfi reytinqi artır və İran kampaniyasından sonra yeni hərbi əməliyyatlara başlamaq daha da çətinləşir. Onun seçimləri azalır. Bundan əlavə, aralıq seçkilər qərarlara təsir göstərir. Onların nəticəsindən sonra Konqres Demokrat Partiyasının nəzarəti altına keçə bilər. Bu halda, onlar Kəşfiyyat və Xarici Siyasət Komitələri də daxil olmaqla, Ağ Ev üzərində təsir gücünə malik olacaqlar.
- ABŞ-ın Kubaya qarşı mümkün hərbi əməliyyatı Trampın Ukrayna siyasətinə necə təsir edəcək ?
- Burada birbaşa əlaqə yoxdur. Bəzən "təsir dairələrinin ticarəti" nəzəriyyəsi ortaya atılır: ABŞ diqqətini Kubaya yönəldir, Ukrayna isə Rusiyanın təsir dairəsində qalır. Bu, coğrafiya və dövlətlərin öz sərhədləri yaxınlığındakı hər şeyi nəzarətdə saxlamaq istəyi baxımından məntiqli görünür, lakin hələlik bu, nəzəri bir konstruksiya olaraq qalır.
ABŞ-ın xarici siyasəti qismən Rusiyanın kursu ilə bağlıdır. Rusiya göstərir ki, böyük dövlətlərin maraq dairələri qonşu regionlara qədər uzanır. Buna görə də dövlətlər məqsədlərinə müxtəlif yollarla çatırlar. Bu mənada, ABŞ bu məntiq çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Həqiqətən də, onlar özləri də bunu XXI əsrin əvvəllərində, Corc Buşun Yaxın Şərq işlərinə fəal şəkildə müdaxilə etdiyi dövrdə fəal şəkildə tətbiq etdilər.
Bu arada, hazırkı administrasiyanın Rusiya-Ukrayna münaqişəsinə diqqəti həqiqətən də azalıb. Lakin bu, Kuba ilə deyil, İran ətrafındakı vəziyyətlə bağlıdır.
- Mümkün əməliyyat Trampın ABŞ daxilindəki mövqeyinə necə təsir edəcək?
- Bu, bir paradoks yaradır: geniş ictimaiyyətin narazı qalması ehtimalı yüksəkdir, bəzi Latın amerikalılarının dəstəyi arta bilər. Kuba diasporu ənənəvi olaraq adadakı kommunist rejiminə qarşı sərt xətti dəstəkləyir və Respublikaçılar Partiyasına səs verir. Bunlar ABŞ-da vətənlərinin siyasi rejimini sevməyənlərdir.
Venesuelalılar arasında da oxşar vəziyyət mövcuddur. Nikolas Maduronun devrilməsindən sonra diasporun bir hissəsi Donald Trampı dəstəklədi. Lakin onlar həmçinin əməliyyatı "imperializm" adlandıran Amerika solçu fəallarının izdihamı ilə mübarizə aparmalı oldular.
ABŞ ziddiyyətlər ölkəsidir. Burada vətənində hökumət dəyişikliyini dəstəkləyən miqrantlar bu cür hərəkətləri qəbuledilməz hesab edən həmin ölkənin vətəndaşları ilə toqquşurlar. Bundan əlavə, İranla münaqişədən sonra istənilən hərbi əməliyyat mənfi reaksiyalarla qarşılanacaq. Tramp müəyyən qruplar arasında dəstəyi artırsa belə, onun ümumi reytinqi aşağı düşə bilər. Çoxları onun diqqətini daxili problemlərdən, xüsusən də iqtisadi problemlərdən yayındırdığına inanır.
- Donald Trampın Latın Amerikasındakı siyasətinə Marko Rubio güclü təsir göstərir. Bu, onun varislik perspektivlərinə necə təsir edir?
- Rubionun Trampın varisi olacağını demək üçün hələlik heç bir səbəb yoxdur. Birincisi, sorğular göstərir ki, respublikaçı seçicilərin əhəmiyyətli bir hissəsi - təxminən 50 faizi - vitse-prezident J.D.Vensə meyllidir.
İkincisi, Vens Rubiodan daha güclü siyasətçi kimi görünür. O dövlət siyasətində daha inamlıdır və çox güman ki, üz-üzə yarışda - məsələn, debatda qalib gələcək.
Vens daha güclü natiqdir və müxtəlif siyasi auditoriyalarla necə ünsiyyət qurmağı bilir. Digər tərəfdən, Rubio vitse-prezident vəzifəsinə daha uyğun olan bürokratdır. Beləliklə, Rubio bu yarışda öndə deyil, baxmayaraq ki, Trampın xarici siyasətinə güclü təsir göstərir.
- Latın Amerikası Kubaya mümkün müdaxiləyə necə reaksiya verəcək? Məsələn, Braziliya nüvə silahlarının hazırlanmasını nəzərdən keçirməyə çağırır...
- Bölgəyə hər hansı hərbi müdaxilə, siyasi baxışlarından asılı olmayaraq, həm siyasətçilər, həm də ictimaiyyət arasında ciddi reaksiya doğuracaq. ABŞ-ın müdaxiləsi onların milli maraqlarına zərərlidir. Onlar Qərb yarımkürəsində ardıcıl olaraq ikinci yerdə qərarlaşmaqdan narazıdırlar.
Latın Amerikası siyasətçiləri ümumiyyətlə, ölkələrinin ABŞ-ın təsir dairəsi kimi qəbul edilməsindən narazıdırlar. Lakin hərbi sahədə də daxil olmaqla, fundamental dəyişikliklər gözlənilmir. Bu, regional siyasətin əsas məntiqi olaraq qalır: kim daha güclüdürsə, silahlarına sadiq qalacaq.
