Müharibəsinə dair sülh planının qəbul edilməsindən sonra Yaxın Şərqdə proseslərin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyinə dair müzakirələr artıb.

Misirin Şarm əş-Şeyx şəhərində keçirilən “Sülh sammiti”ndən dərhal sonra əsir və girovların buraxılması, eləcə də cəsədlərin qalıqlarının qaytarılması münaqişənin başa çatmasına ümidləri artırıb.

Lakin bölgədən gələn xəbərlər risqlərin tamamilə aradan qalxmadığını və sülhü sazişinin kövrək olduğunu göstərir. Bu ilk növbədə, nə İsrailin, nə də HƏMAS-ın sülh sənədində imzasının olmaması ilə bağlıdır.

İsrailin müdafiə naziri İsrael Katz bildirib ki, HƏMAS ölən girovların cəsədləriniin qaytarılmasını qəsdən gecikdirsə, bu, razılaşmanın pozulması olacaq. HƏMAS isə ölənlərin qalıqlarının qaytarılmasını ləngidir.

HƏMAS uzun müddətdir ki, İsrail qoşunları Qəzzanı tamamilə tərk edənə qədər sonuncu girovu azad etməyəcəklərini, lakin Trampın planının birinci mərhələsinə razılıq verəcəyini bildirir.

Adıçəkilən hərəkat İsrail silahlı qüvvələrinin Qəzzadan tam şəkildə çıxarılmasına dair Trampın zəmanətinə ümid edir. İsrailin qoşunlarını nə vaxt tamamilə çıxaracağı və ya ümumiyyətlə geri çəkilib-çəkilməyəcəyi hələ dəqiq məlum deyil. Həmçinin, Trampın planının və İsrailin əsas şərti HƏMAS-ın tərksilah olunmasıdır.

Lakin HƏMAS-ın buna hələ razılıq verməyib. HƏMAS uzun müddətdir ki, İsrailin Fələstin ərazilərinin işğalına son qoyana qədər silahlı müqavimət göstərmək hüququna malik olduğunu iddia edir, silahı yerə qoymaq çağırışlarını rədd edir.

Bu da öz növbəsində, İsrailin Qəzza zolağına hücumunu dayandırmaq üçün danışıqlarda əsas maneəyə çevrilib. Doğrudur, yaraqlılar əraziyə nəzarətdən əl çəkməyə və idarəçiliyi “Sülh şurası” adlanan beynəlxalq qurumun nəzarət edəcəyi Fələstin texnokratlarından ibarət keçid orqanına təhvil verməyə razılaşıblar.

Böyük Britaniyanın keçmiş baş naziri Toni Bleyerin də üzvü olacağı nəzarət orqanına Donald Trampın rəhbərlik edəcəyi gözlənilir. Beləliklə, HƏMAS-ın necə və nə vaxt tərksilah ediləcəyi və silahlarının hara göndəriləcəyi, eləcə də İsrail qoşunlarının Qəzzadan çıxarılması planları qeyri-müəyyən olaraq qalır. Yəni Sülh planı ümumi təkliflərdən ibarətdir və onun icrası mexanizmi hazırlanmayıb.

Qəzzada başqa ölkələrin hərbçilərindən ibarət yeni təhlükəsizlik qüvvələri yaradılacaq. Lakin bölgəyə hansı dövlətlərin qoşun göndərəcəyi, onlardan necə istifadə ediləcəyi və müqavimətlə qarşılaşacağı təqdirdə nə olacağı məlum deyil. Qəzza Müvəqqəti İdarəetmə Şurasının kimlərdən təşkil olunacağı, onun harada yerləşəcəyi və əhalinin bu quruma necə münasibət göstərəcəyi aydın deyil.

Ümumilikdə, iki ildir davam edən ağır müharibəyə son qoyulması baxımından Şarm əş-Şeyxdə əldə olunmuş razılaşma müsbət qarşılansa da sülh planı yarımçıq təsir bağışlayır. Bu isə sülhün tələsik imzalanması ilə bağlıı başqa ehtimalların meydana çıxmasına səbəb olub.

Əgər Tramp administrasiyası həqiqətən Yaxın Şərqdə real sabitliyə nail olsa, ABŞ-nin diqqəti Ukraynada dayanmaq bilməyən daha ağır müharibəyə yönələcək. Tramp müasir dünyanın ən qanlı müharibəsi olan Rusiya-Ukrayna savaşının qarşısını almaq üçün yeni “yol xəritəsi” üzərində işləməli olacaq.

Digər ehtimal isə İranla bağlıdır. Yəni ABŞ-nin İsrail və HƏMAS arasında sülh yaratmaq cəhdləri İrana qarşı hazırlanan genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlarla izah edilir. Çinin Yaxın Şərqin təbii resurslarına çıxışında fəal rol oynayan İran bütün hallarda Tramp adminstrasiyasının hədəfi sayılır.

Lakin bu hədəfə zərbənin yaxın vaxtlarda, yoxsa Rusiya-Ukrayna cəbhəsində sabitliyin təmin olunmasından sonra endiriləcəyi hələ aydın deyil.

Müşfiq Abdulla
“Cebheinfo.az”