Qazaxıstan taxılının Azərbaycan və Gürcüstan üzərindən Ermənistana daşınmasından sonra növbəti ticarət əməliyyatı həyata keçiriləcək.

Bu dəfə Azərbaycan Ermənistana neft məhsulları tədarük edəcək. Neft daşıyan tankerlərin Gürcüstan ərazisindən keçməklə Ermənistana tranzitinə dair razılaşma əldə olunub. Əvvəlcə Gürcüstan hökumətinin neftin hər tonuna görə tranzit üçün 92 ABŞ dolları istəydiyinə dair məlumat yayılsa da, sonradan rəsmi Tiflis bu xəbəri təkzib edib.

Gürcüstan hökuməti regional əməkdaşlığı dəstəkləmək məqsədilə Azərbaycandan Ermənistana neft məhsullarının ilk tranzit daşınmasına tətbiq edilməli olan rüsumları ləğv etdiyini bildirib. Ölkənin İqtisadiyyat və Davamlı İnkişaf Nazirliyi tərəfdaşlardan müvafiq sorğunun 5 dekabrda alındığını və dərhal təsdiqləndiyini bildirib.

Rəsmi açıqlamaya görə, Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidze şəxsən Gürcüstan Dəmir Yollarına yük daşınmasını gecikdirmədən təşkil etməyi tapşırıb. Departament Tbilisinin hər iki qonşu üçün etibarlı strateji tərəfdaş statusuna dəyər verdiyini, Cənubi Qafqazda sülhün və sabitliyin möhkəmləndirilməsinə töhfə verməyə çalışdığını bəyan edib.

Qeyd edək ki, neft məhsullarının tədarükü Azərbaycanla Ermənistan arasında münaqişənin başlanmasından sonra ilk birbaşa ticarət əlaqəsi olacaq. Lakin bu ticarət əlaqlərinin qurulması üçün kifayət qədər siyasi və hüquqi zəmin formalaşmadığından, Azərbaycanın Ermənistana neft məhsulları ixrac etməsi geniş müzakirələrə səbəb olub.

Doğrudur, Azərbaycan 2020-ci ildə öz ərazilərini işğaldan azad etdikdən sonra Ermənistana sülh sazişi imzalamağı, kommunikasiyaları açmağı, iqtisadi, siyasi və diplomatik əlaqələrib bəpa etməsını təklif edib. Lakin Ermənistan tərəfinin ötən 5 ildə manipulyativ mövqedən çıxış etməsi sülh prosesini və əməkdaşlığın bərpasını ləngidib.

Bu baxımdan, Azərbaycanla Ermənistan arasında iqtisadi əlaqələrin yaranması üçün ciddi siyasi və hüquqi maneələr qalmaqdadır. Təbii ki, avqustun 8-də iki ölkə arasında sülh sazişinin paraflanmasının ardınca Azərbaycanın Ermənistana tranzit qadağalarını ləğv etməsi əməkdaşlığın yenidən qurulmasını qaçılmaz edir.

Bu kontekstdə Azərbaycanın Ermənistana neft məhsulları satması sülh prosesinin və kommunikasiyaların açılmasının xeyrinə ola bilər. Ona görə də Azərbaycanla Ermənistan arasında ticarət münasibətlərinin bərpasının müsbət nəticə doğura biləcək addım hesab edilir.

Belə ki, Nikol Paşinyan hakimiyyətinin Azərbaycandan benzin və dizel almağa üstünlük verməsi Ermənistanın Rusiyanın enerji asılılığından azad olmaq cəhdi sayıla bilər. Azərbaycana qarşı işğalçılıq müharibəsinə başladıqdan sonra iqtisadiyyatın bütün sektorlarında olduğu kimi, enerji sahəsində də Rusiyadan tam asılı vəziyyətə düşüb.

2024-cü ildə Ermnənstana idxal edilən neft məhsullarının 61,2 faizi Rusiyanın payına düşür. Yəni ötən il Rusiya Ermənistana 230 min ton benzin, 175 min ton dizel yanacağı ixrac edib. Tələbatın digər hissəsini isə İran, Rumıniya, Malta, Türkiyə kimi ölkələrin hesabına təmin edib.

Görünür, indi Ermənistan hakimiyyəti diversifikasiyaya yol verməklə Rusiyanın asılılığından xilas olmağa çalışır. Bu, xüsusilə 2026-cı ilin uyun ayında keçiriləcək parlament seçkiləri öncəsi Rusiyanın siyasi təzyiqlərindən yayınmaq istəyən Paşinyan hakimiyyətinə daha çox lazımdır.

Eyni zamanda, Azərbaycandan neft məhsullarının idxalı Nikol Paşinyanın seçkilər öncəsi əlini gücləndirə bilər. Paşinyanın seçkilərdə qalib gəlməsi Ermənistan üzərində Rusiyanın təsirinin azalmasında mühüm rol oynayacaq amillərdən hesab edilir. Nəticədə, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması və kommunikasiyaların açılması prosesi sürətlənmiş olar.

Ancaq iki ölkə arasında ticarət əlaqələrinin yaranması üçün lazım olan siyasi və hüquqi baza tam formalaşmadığından, bu əməkdaşlığın mənfi təsirləri də ola bilər. Çünki Azərbaycanla Ermənistan arasında ticari-iqtisadi əlaqələrin, o cümlədən energetika sahəsində əməkdaşlığın qurulmasına dair müqavilə imzalanmayıb.

Həmçinin, Azərbaycanla Ermənistan arasında yalnız atəşkəs razılaşması var və yekun sülh müqaviləsi mövcud deyil. Ona görə də Ermənistanın hər zaman atəşkəsi pozması mümkündür. Əgər növbəti seçkilərdə revanşist müxalifət qalib gələrsə, bu, Azərbaycana qarşı ciddi təhlükə yarada bilər.

Ermənistanın konstitusiyasında və digər hüquqi-normativ aktlarında Azərbaycana qarşı ərazi ididaları qalır. Azərbaycan Ermənistana neft məhsullarını barışıq və humanitar məqsədlərlə ixrac edib. Lakin hər zaman Azərbaycanın humanizminə silahla cavab verən Ermənistanın benzin və dizel yanacağından hərbi məqsədlər üçün istifadəsi istisna edilmir.

Müşfiq Abdulla
“Cebheinfo.az