“Türkiyə bu gün İsrail dövləti üçün ən ciddi təhlükədir”. Bunu İsrailin diasporla iş üzrə naziri Amiçay Çikli deyib. “Türkiyənin təcrid olunması üçün xarici əlaqələrdə hər şeyi etməliyik”, - nazir bildirib.
Ankara və Təl-Əviv arasında münasibətlərin Qəzza hadisələrinə görə ən aşağı səviyyəyə düşdüyü sirr deyil.
Nə vaxtsa əlaqələrin əvvəlki normal səviyyəyə qayıtması mümkün olacaqmı? Bunun üçün daha çox hansı tərəf addım atmalıdır?
Sabiq maliyyə naziri, professor, siyasi və iqtisadi məsələlər üzrə şərhçi Fikrət Yusifov “Yeni Müsavat”da mövcud durumdan Azərbaycan tərəfin çox narahat olduğunu söylədi: “Hər iki tərəf bizim yaxın müttəfiqimiz və dostumuzdur. Türkiyə isə həm də bizə qardaş ölkədir - kökümüz bir, dilimiz bir, dinimiz birdir. Bu gün yəhudilərin dünyada bəlkə də yaşadıqları ən təhlükəsiz məkan Azərbaycandır. Onlar bunu yaxşı bilir və dəyərləndirirlər. Ona görə də İsrail dövlətinin rəsmiləri və bütövlükdə yəhudilər Azərbaycanla dostluqdan məmnundurlar 44 günlük müharibədə bu dost və qardaş ölkələrin hər biri bizə ürəkdən dəstək verdilər.
Bütün bunların fonunda bu gün Türkiyə ilə İsrail arasında baş verənlər ən çox bizə təsir edir. Lakin təəssüf ki, Azərbaycan hökumətinin bu istiqamətdə səyləri də hələ ki bir nəticə vermir. Türkiyə və İsrailin hər birinin yerləşdikləri bölgədə öz maraqları var və onların hər biri nə olursa olsun, bu maraqları maksimum reallaşdırmağa çalışırlar. Gərginliyin bugünkü səviyyəsi də bunu deməyə əsas verir ki, tərəflər bir-birinə güzəştə getməkdən, qarşılıqlı anlaşmaqdan uzaqdılar. Ancaq böyük regionun bu iki güc sahibi, nəhayət, tək öz dövlətlərinin deyil, regionun da təhlükəsizliyi naminə bir araya gəlməkdən başqa yol olmadığını bir gerçək kimi dəyərləndirməli və qəbul etməlidilər. Türkiyə ilə İsrail arasında hərbi münaqişə nə Türkiyəyə, nə İsrailə, nə də regionun hər hansı bir ölkəsinə lazımdır. Belə bir münaqişə baş verərsə, bu, bütövlükdə beynəlxalq aləm üçün ciddi fəsadlar yaradacaq qədər təhlükəli ola bilər. Dünya dörd ildir ki, Rusiyanın Ukraynaya hərbi təcavüzünü dayandıra bilmir. Bu arada Türkiyə-İsrail hərbi münaqişəsi ciddi silkələnmələrə və çox acı nəticələrə gətirib çıxara bilər. Odur ki, tərəflər özlərində bir araya gəlmək üçün güc tapmağa məkumdular...
Türkiyə-İsrail münasibətlərində yaranmış bugünkü gərginliyin əsas günahkarlarından biri İrandır. İran müsəlman dövləti olaraq on illər boyu İsraili məhv edəcəyi ilə hədələməsəydi və bu məqsədi reallaşdırmaq üçün yüz milyardlarla dollar xərcləyib Yaxın Şərq bölgəsində onlarla proksilər yaratmasaydı, bəlkə də biz bu gün Türkiyə ilə İsrail arasında baş verənlərə şahidlik etməzdik".
“Ədalət” partiyasının sədri Mütəllim Rəhimlinin sözlərinə görə, İsrail-Türkiyə münasibətiləri durmadan gərginləşməkdədir: “Hər iki dövlət regional liderlik uğrunda mübarizə aparır və heç biri də geri çəkilmək niyyətində deyil. Dünyada dövlətlərin münasibətlərinin yenidən formalaşdırıldığı və nüfuz dairəsi uğrunda mübarizə getdiyi bir vaxtda regionun iki güclü dövləti olaraq Türkiyə və İsrailin qarşı-qarşıya durması gözlənilən idi.
İsrail özünün siyasi, hərbi gücündən və beynəlxalq dəstəyindən istifadə edərək region dövlətləri arasında parçalanma və gərginlik yaratmaqla onlar üzərində dominantlıq etməkdədir. 1948-ci ildə yaradılandan bəri BMT tərəfindən tanınan ərazilərini xeyli genişləndirməyə nail olub. Hazırda da qonşuları ilə müharibə vəziyyətindədir.
“Vəd edilmiş torpaqlar” dini inancı İsraili reallıqdan çıxararaq təhlükəli oyunçuya çevirib. Türkiyənin Adana, Qaziantep, Van, Diyarbəkir və ətraf əraziləri, Səudiyyə Ərəbistanının şimalı, Təbuk və əsasən vaxtilə yəhudilərin yaşamış olduğu Xeybər adlanan ərazilər “Böyük İsrail”in" ərazisi “sayılır”. Vaxtilə Misirin Sina yarımadasını, Suriyanın Qolan təpələrini, Fələstinin əsas ərazisinin indi də davam edən işğalı “Böyük İsrail” planının bir hissəsidir. 2025-ci ildə bütün dünyanın gözü qarşısında İsrail sözün həqiqi mənasında Qəzzanın altını üstünə çevirdi, əhalini öldürdü, yaxud köçməyə məcbur etdi.
İsrailin region üçün belə təhlükəli oyunlarına qarşı yalnız Türkiyə cəsarətli şəkildə müqavimət göstərir. Buna görə də Türkiyə faktiki olaraq İsrailin planlarının qarşısında böyük əngəl kimi görsənir. Türkiyə İsrailə qarşı parçalanmış ərəb ölkələrini səfərbər etmək potensialına malikdir. Bu isə İsrail üçün qorxunc və arzuolunmaz amil hesab olunur. Türkiyənin belə davranışı ərəb ölkələri və xalqları üçün də ilhamverici mənbə ola bilər. Bundan başqa Türkiyənin malik olduğu hərbi potensial və hər il onu artırmaq əzmi də İsraili narahat edir. Ən müasir silahlara və hava hücumlarından müdafiə vasitələrinə malik olsa da ərazisinin kiçikliyi İsrailin zəif yeridir. Bu amil onu Türkiyənin qarşısında gücsüz edir. Buna baxmayaraq, bu yaxınlarda İsrailin keçmiş hərbi rəhbərlərindən biri ölkəsinin qısa zaman ərzində Türkiyəyə qalib gələ biləcəyini iddia etmişdi. Təbii ki, bu açıqlama Türkiyənin hərbi, siyasi və diplomatik gücünün doğurduğu narahatlıqdan qaynaqlanır.
Türkiyənin Qətərlə qurduğu əməkdaşlıq rəsmi Dohanı İsrailin basqısından qurtarıb. Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, Suriya, Fələstinlə yaradılan münasibətlər də İsraili ciddi narahat etməyə bilməz.
Silahlanmaya fövqəladə dərəcədə diqqət yetirən İsrail artıq Türkiyənin regional iddialarının qarşısında aciz vəziyyətə düşməkdədir. Müharibə ilə onun Türkiyəyə qalib gəlmək şansı yoxdur. Bu halda ərəb ölkələri də Türkiyəyə dəstək verə və müsəlman həmrəyliyi nümayiş etdirə bilərlər. Ona görə də İsrail alternativ variantdan istifadə haqqında düşünməyə başlayıb. Bu da Türkiyəyə beynəlxalq səviyyədə təzyiq göstərilməsi və onun təcrid olunmasıdır. Bu sınaqdan çıxmış variantdır. Lakin artıq bununla Türkiyəni dayandırmaq mümkün deyil. Çünki o tək deyil və onunla birlikdə olan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı var. Hazırda Türkiyə-İsrail münasibətlərinin normallaşmasından danışmaq çox tezdir. Hətta nəzəri olaraq mümkün deyil. Ona görə də yaxın gələcəkdə gərginliyin artacağını müşahidə edə bilərik".
