Azərbaycanda elmi dərəcə almaq üçün alimlər bir vaxtlar demək olar ki, bütün ömrünü sərf edərdilər.

Uzun illər elmi axtarışların nəticəsində bu adlara yiyələnirdilər. Aali məktəbi bitirdikdən sonra aspirantura və doktorantura mərhələsindən keçmək gələcəyin alimləri üçün vacib idi.

Son illər isə ölkəmizdə ali təhsil müəssisələrində mütəxəssis hazırlığı üç pilləlidir ki, magistratura təhsili bu pillənin ikincisini təşkil edir. Magistratura təhsil pilləsində ixtisaslaşmalar üzrə elmi-tədqiqat və ali təhsil müəssisələrində elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmaq hüququna malik olan ali təhsilli mütəxəssis hazırlanır.

Magistratura təhsili magistr dissertasiya işinin müdafiəsi ilə başa çatır və həmin dissertasiyanı müvəffəqiyyətlə müdafiə etmiş məzunlara magistr ali elmi-ixtisas dərəcəsi verilir. Ancaq hazırda nəinki elmi dərəcə, hətta magistr elmi-ixtisas dərəcəsi ilə bağlı sosial şəbəkələrdə reklamlar yayılır. Açıq şəkildə təklif edilən bu yazı işləri ilə bağlı nəzarət tətbiq edilmi?

Məsələ ilə bağlı təhsil üzrə ekspert Məzahir Məmmədli “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, artıq sosial şəbəkələrdə magistr, namizədlik, doktorluq işləri yazanların ciddi reklamı gedir:

“Elmi dərəcə istəyirsənsə, yazmaq lazım deyil, sifariş et, gətirsinlər. “Kuryer” xidmətinə də ehtiyac yoxdur, e_mailinə göndərirlər. Hətta bəzi reklamlar var ki, müdafiəyə qədər müşayiət xidməti də daxildir. Yəni sən sadəcə geyinib gedirsən, oturub müdafiə edirsən. Universitetlər də deyir ki, bizdə antiplagiat sistemi var! Olmasına, bu, hamsında var.

Amma nə sirrdirsə, o sistem hələ bir nəfərin işini saxta çıxarmayıb. Görəsən, sistem çox səxavətlidir, yoxsa saxtakarlar çox “intellektual”?

Əvvəllər elmi iş yazmaq üçün illərlə araşdırma aparırdılar, indi isə hər şey ovcunun içindədi. Bütün hallarda bu cinayətdir və onu geniş təbliğ etmək, istiqamətləndirmək, böyük reklam çarxları hazırlamaq, telefon nömrələrini açıq şəkildə göstərmək, bir növ plagiat işidir.

Yəni alim adını alacaq, yaxud magistr, doktorant dərəcəsi alacaq bir şəxsə bəribaşdan təklif edir ki, gəl bunu sənin üçün saxtalaşdırım. Bütün hallarda elm camiəsi, rəsmi dövlət qurumları bir SOS siqnalı çalmalıdırlar. Əvvəl-axır bunu dayandırmalıdırlar”.

Qəribə odur ki, artıq İrandan, Türkiyədən çox sayda insanlar var ki, gəlib burada çox asanlıqla elmi dərəcələr alırlar:

“Həmin şəraiti yaradanlar da bu barədə reklam verən şəxslərdir. Bu, həm də ölkə adına təhlükə yaradır ki, Azərbaycanda elmi ad almaq hətta əcnəbilər üçün belə, bu qədər “asandır”. Fikrimcə, bu qarşısı alınası vacib bir məsələdir”.Ekspertin sözlərinə görə, plagiat olan yerdə yeni elmi kəşflər mümkün deyil:

“Uiniversitetlərdə antiplagiat sistem var. Əslində bu odur ki, müəllimlər elm iş yazmalıdırlar. Bunun üçün xüsusi proqramlar var və həmin proqramlarda məqalələrin plagiat olub-olmaması ilə bağlı arayış götürməlidirlər.

Ancaq müdafiə ərəfəsində heç bir sənədin geri qayıtdığını eşitmədik. Qəbul olunan yüzdə yüz nəticələr var. Tək-tək universitetlərdə magistrlar üçün müdafiə zamanı gecikmə halları olur.

Ancaq ümumilikdə qəbul olunan magistrlərin hamısı da bitirirlər. Bizim ölkədən gedib xaricdə təhsil alıb, müdafiə edənlər çox böyük çətinliklə bu yolu keçə bilirlər. Belə ki, orada xüsusi normativlər tələb olunur, daha sonra müdafiəyə buraxılır.

Bizdə hətta təklif edirlər ki, biz sizi müdafiə masasına qədər müşayiət edirik. Orada da məruzəni hazırlayıb əlinə verir ki, çıx, bu cür məruzə et, diplomunu müdafiə elə.

Azərbaycanda elmi dərəcənin alınması ilə bağlı Ali Attestasiya Komissiyası var, ancaq fəlsəfə və elmlər doktorlarının işi oradan keçir. Milli Məclis hazırda müzakirə edir, deyəsən, elmlər doktorunun müdafiəsi sıradan çıxacaq, yalnız bir müdafiə - fəlsəfə doktoru olacaq. Magistrlərlə bağlı müdafiə ancaq universitetlərin özlərindədir.

Fəlsəfə doktoru adı almaq o qədər də asan olmayıb. Belə təşəbbüslər var ki, asanlaşmalıdır. Ona görə də elm sahəsinə gedən insanların sayı azdır. Çünki həm motivasiya yoxdur, həm də bürokratik əngəllər çoxdur. Bu baxımdan, ali təhsil ocaqlarında tədrislə məşğul olanların yaşı 60-70 yaşın üzərindədir. Alimlərlə bağlı gözləntilər var. Ancaq bünövrə qüsurlu qurulur. Ona görə də özünü doğrultmur”.