Fransa Prezidenti Emmanuel Makron bəyan edib ki, Bakı və İrəvan arasında sülh sazişinin tezliklə imzalanması regionun bütün ölkələri üçün yeni bir səhifə aça bilər. Makron bu barədə Parisdə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşünün nəticələrinə dair X sosial şəbəkəsindəki hesabında yazıb. Makronun sözlərinə görə, görüş zamanı o, Ermənistanın Azərbaycanla sülhə nail olmaq səylərinə dəstəyini ifadə edib: "Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh sazişinin qısa müddətdə imzalanması regionun və onun hüdudlarından kənarda olan bütün ölkələr və xalqlar üçün yeni bir səhifə açmağa imkan verər". Ermənistan parlamentinin keçmiş vitse-spikeri Eduard Şarmazanov deyib ki, Makronun Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşü və onu sülhə təşviq etməsi xalqımız üçün ağrılı bir prosesdən xəbər verir. O, Makronun Paşinyanla hər görüşündən sonra İrəvanın Bakının lehinə qərarlar verdiyini söyləyib: “2022-ci il oktyabrın 6-da da Brüsseldə Paşinyanla Fransa prezidenti arasında müzakirə oldu, daha sonra Ermənistanın baş naziri “Artsax”ı Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi tanıyan sənədə imza atdı. Bütün Avropa liderləri də bunu alqışladı. 2023-cü ildə də isə ərazini tamamilə itirdik. İndi Makron Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasının münasibətlərdə yeni səhifə aça biləcəyini söyləyib. Bəli, yeni səhifə açılır, amma Ermənistanın vilayətə çevrilməsi üçün”. Qeyd edək ki, baş nazir fransalı həmkarını yenidən Ermənistana dəvət edib. Deyib ki, İrəvan dost Fransanın davamlı mühüm dəstəyini və Cənubi Qafqazda ədalətli və dayanıqlı sülhün qurulmasına yönəlmiş şəxsi səylərini yüksək qiymətləndirir.
Politoloq İlyas Hüseynov Sherg.az-a açıqlamasında bildirib ki, Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıqlar fonunda ayrı-ayrı geosiyasi mərkəzlər möhkəmlənməyə çalışır. Ekspert vurğulayıb ki, qlobal güclə regionda öz maraqlarını qalıcı etmək niyyəti güdürlər:
"Avropa İttifaqının da məqsədi, məramı budur. Xatırladım ki, Aİ Azərbaycan-Ermənistan arasındakı sülh prosesində vasitəçilik təşəbbüsləri ilə çıxış edib. Brüsseldə Aİ Şurasının rəhbəri Şarl Mişelin moderatorluğu ilə bir sıra görüşlər keçirildi. Həmçinin, Şarl Mişelin rəhbərliyi altında Avropa siyasi icmasının çərçivəsində də bu mediasiyanı gördük. Fransa Prezidenti E.Makronun cəhdləri oldu. Sonra Almaniya kanslerinin iştirakı ilə dördtərəfli format əmələ gəldi. Lakin Avropa İttifaqının Azərbaycana münasibətdə qərəzli mövqeyi qalmaqda idi. Baxmayaraq ki, müharibə Azərbaycan ərazisində getmişdi, işğala məruz qalan bizim torpaqlarımız idi, dağıdılan, viran qoyulan bizim şəhərlərimiz, kəndlərimiz idi, milyona yaxın köçkünümüz var idi, milyardlarla manat ziyan vurulmuşdu. Lakin proporsiya pozularaq Ermənistana daha çox maliyyə vəd edilirdi. Qrantlar, yardımlar formasında Ermənistan dəstəklənirdi. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev buna qarşı çıxdı və bu məsələdə balansın qorunmasına çağırış etdi. Balans müəyyən mənada qorunandan sonra Azərbaycan tərəfi Brüssel formatındakı danışıqlara razılıq verdi. Danışıqlar ilk dövrdə Azərbaycanın maraqları kontekstində həyata keçirilirdi. Xüsusilə ATƏT-in Minsk qrupunun gündəmdən çıxarılması üçün Azərbaycan siyasi məqsədlər güdürdü. Yəni Avropa İttifaqı ATƏT-i tam əvəz etdi. Avropa İttifaqı ilə Rusiya arasında diplomatik yarış gedirdi. Ara-sıra ABŞ-nin də fəallığını görürdük. Lakin Brüsselin fəaliyyətinə Makronun müdaxilə etməsi fonunda bu format yavaş-yavaş gündəlikdən çıxdı".
Siyasi şərhçi qeyd edib ki, hazırda tərəflər birbaşa dialoq halındadır və bu, önəmli format, mühüm platformadır:
"Ermənistan və Azərbaycan danışıqlar prosesində bir sıra istiqamətlər mövcuddur. Liderlər səviyyəsində, baş nazirlərin müavinləri müstəvisində və XİN başçıları arasında mütəmadi təmaslar olur. Vasitəçilər olmadan birbaşa dialoq ən nəticəyönümlüdür. Əbu-Dabidə keçirilən görüş də bunun təzahürüdür. Maraqlıdır ki, Əbu-Dabi görüşü barədə pozitiv açıqlamalar, gözləntilər fonunda Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyanın Fransaya səfəri olur. Paşinyan ən yaxın silahdaşı E.Makronla görüşür. Paşinyan Əbu-Dabi görüşünün nəticəsi barədə hesabat verməlidir. Bu hesabatı Parisdə, Brüsseldə verir. Başqa çıxış yolu da yoxdur. Ermənistanın "islahatlarına" 2.6 milyard avro məbləğində vəsait ayrılacaq. Burada bir sıra məqamlar da var. O da Ermənistan baş nazirinin şəxsi nüfuzunun, hakimiyyətinin qorunub saxlanmasıdır. Son günlər müzakirə olunan bir fikir var ki, Zəngəzur dəhlizinə nəzarəti Amerika şirkəti həyata keçirəcək. Hətta 100 illik zəmanətdən söhbət gedir. Azərbaycan buna qəti qarşı çıxdı, Ermənistan da qəbul etmədi. Avropa İttifaqı da Cənubi Qafqazda yeni nəqliyyat-kommunikasiya qovşağında iştirakçı olmaq arzusundadır. Ermənistanı da istifadə edir. Nikol Paşinyanın hakimiyyətdə qalıcı olması Brüsselin marağındadır. Çünki Paşinyan Ermənistanda həm Kilsə, həm də Rusiyanın göndərdiyi emmisarlarla ciddi mübarizə içindədir. Bu da Paşinyanın siyasi imicinə, reytinqinə ciddi təsir göstərir. Sosioloji sorğular da göstərir ki, Paşinyanın reytinqi aşağı düşüb, seçkiqabağı dövrdə bu, ciddi təhlükə hesab olunur".
İ.Hüseynovun sözlərinə görə, Fransa da anlayır ki, sülh müqaviləsinin alternativi yoxdur:
"Sülhün ümumiyyətlə heç bir alternativi yoxdur və olmayacaq. Regionda barış olmalıdır, yorucu, dağıdıcı müharibələrə son qoymaq lazımdır. Albaniyanın paytaxtı Tiranada Makronun Azərbaycan liderinə münasibətini hamı xatırlayır. Həmin mənzərə Makronun jestləri, mimikləri onun siyasi cəbhədə məğlubiyyətinin ifadəsi idi. Makron da başa düşür ki, Cənubi Qafqazda sülh domino effekti verəcək. Bir gün Rusiya-Ukrayna müharibəsi də bitəcək. Yeganə məsələ əməkdaşlıq və kommunikasiya xətləri üzərindən iqtisadiyyatın inkişafı barədə olacaq. Okeanın o tayında da ABŞ rəhbəri nikbin, sülhə dair fikirlər səsləndirir. Eləcə də, Donald Trampın Nobel sülh mükafatını almaq niyyəti var. Çalışır ki, ayrı-ayrı regionlarda dondurulmuş, arxa plana keçmiş münaqişələr də danışıq masasında bitsin. Hər bir geosiyasi mərkəz sülhdə öz payının olması mənzərəsini yaradır. ABŞ və Fransa da bu məqsədi güdür. Rusiya da sülh danışıqlarının onun nəzarətində getməsində maraqlıdır. Əlbəttə, geosiyasi mərkəzlərin istəyindən asılı olmayaraq, Bakı və İrəvanın sülhlə bağlı niyyəti ortadadır. Amma bizim tələblərimiz də aktualdır, masadadır. Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi Paşinyan hökumətinin özü üçün də sərfəlidir. Burada Kilsənin gücünü azaltmaq, hakimiyyəti möhkəmləndirmək və digər məsələlər var. Referendumu daxili auditoriyaya düzgün təqdim etməklə keçirmək önəmlidir ki, İrəvan sülh üçün irəliyə doğru addım ata bilsin".
