Son illər Azərbaycanda boşanmaların sayının artması cəmiyyətdə ciddi müzakirə mövzusuna çevrilib.

Ailə institutunun zəifləməsi, sosial şəbəkələrin münasibətlərə təsiri və tərəflər arasında anlaşmanın azalması barədə müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Bu həssas mövzu ilə bağlı müğənni Eldəniz Məmmədovun səsləndirdiyi təklif isə diqqət çəkib.

O, Türkiyədə boşanmalara görə tətbiq olunduğunu iddia etdiyi yüksək məbləğli cərimə modelinin Azərbaycanda da tətbiqini təklif edib: “50 min dollar cərimə yazsınlar, onda görün hamısı necə yola gedir”.

Belə bir maliyyə cəzası hansı nəticələrə səbəb ola bilər?

Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az” – a açıqlamasında “Təmiz Dünya” Qadınlara Yardım İctimai Birliyinin rəhbəri Mehriban Zeynalova bildirib ki, nikah necə azad iradə ilə bağlanırsa, onun pozulması da eyni şəkildə şəxsin seçim hüququna bağlıdır:

“Boşanmaya görə yüksək məbləğdə cərimə tətbiqi ilk baxışda ailəni qorumaq kimi təqdim oluna bilər. Ancaq hüquqi və sosial baxımdan yanaşdıqda, bu, ciddi risklər yaradır. Ailə könüllülük prinsipi üzərində qurulan bir institutdur. Nikah necə azad iradə ilə bağlanırsa, onun pozulması da eyni şəkildə şəxsin seçim hüququna bağlıdır.

Boşanmanı maliyyə cəzası ilə çətinləşdirmək faktiki olaraq insanın şəxsi həyatına müdaxilə və qərarvermə azadlığının məhdudlaşdırılması deməkdir. Xüsusilə qadınlar üçün bu məsələ daha həssasdır. Cəmiyyətimizdə boşanma qərarını verən qadınların əhəmiyyətli hissəsi bunu zorakılıq, psixoloji təzyiq, xəyanət, iqtisadi asılılıq və ya təhlükəsizlik səbəbilə edir.

Əgər boşanma yüksək məbləğli cərimə ilə “cəzalandırılarsa”, bu, bir çox qadının təhlükəli və sağlam olmayan münasibətdə qalmasına səbəb ola bilər. Nəticədə ailə qorunmur, sadəcə problem ört-basdır edilir”.

O qeyd edib ki, ailəni gücləndirməyin yolu məcburiyyət deyil:

“Davamlı və sağlam ailə münasibəti qarşılıqlı hörmət, emosional təhlükəsizlik, iqtisadi sabitlik və psixoloji hazırlıq üzərində qurulur. Cərimə mexanizmi isə qorxu və məcburiyyət yaradır ki, bu da uzunmüddətli perspektivdə daha dərin sosial problemlərə gətirib çıxara bilər.

Bu baxımdan, boşanmaya görə yüksək məbləğli cərimə tətbiqi insanların azad seçim hüququnu məhdudlaşdıra, xüsusilə həssas vəziyyətdə olan qadınlar üçün əlavə risk faktoru yarada bilər. Ailə institutunun qorunması üçün hüquqi cəza deyil, maarifləndirmə və sosial dəstək mexanizmləri daha effektiv və ədalətli yanaşmadır”.

“Qadın Təşəbbüsü və Sosial Problemlərin Həllinə Yardım” İctimai Birliyinin rəhbəri Zenfira Mustafayeva isə bildirib ki, uzun illərdir qadın hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olanlar həm xanımların, həm də bəylərin problemləri ilə yaxından tanışdır:

“Təcrübəmizə əsasən deyə bilərik ki, boşanmaların səbəbləri çoxşaxəli və mürəkkəbdir. Son illər boşanmaların sayının artması bizi də ciddi narahat edir. Müğənni Eldəniz Məmmədovun boşanmalara görə 50 min dollar cərimə tətbiq edilməsi ilə bağlı səsləndirdiyi fikir isə reallıqdan uzaq və bir qədər absurd görünür.

Sual yaranır ki, bu cərimə kimə və hansı halda tətbiq olunacaq? Boşanmaya müraciət edən tərəfəmi, yoxsa qarşı tərəfəmi? Reallıq ondan ibarətdir ki, boşanma üçün müraciət edən qadınların əksəriyyəti məişət zorakılığına məruz qalan, istər psixoloji, istərsə də fiziki şiddət görən xanımlardır.

Kişilər arasında da boşanmaya müraciət edənlər var ki, səbəb kimi ailədaxili anlaşılmazlıq, qeyri-etik davranış və ya sevginin bitməsini göstərirlər. Yəni hər bir boşanmanın özünəməxsus səbəbi var və bu məsələyə vahid yanaşma tətbiq etmək mümkün deyil. Qeyd etmək lazımdır ki, boşanma prosesinin özü də müəyyən xərclər tələb edir.

Mediasiya mərhələsi, dövlət rüsumları və digər prosedurlar var. Bəzi xanımlar hətta bu ödənişləri etməkdə çətinlik çəkirlər. Buna baxmayaraq, onlar həyatları ilə bağlı ağır və ciddi qərar verərək son nəticəyə çatmaq istəyirlər. Belə bir vəziyyətdə yüksək məbləğdə cərimənin tətbiqi daha çox zərərçəkən tərəfi çətin vəziyyətə sala bilər”.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycan demokratik ölkədir və ailə münasibətləri cəza, yüksək məbləğli maliyyə sanksiyaları ilə tənzimlənməli sahə deyil:

"Əslində biz nəticə ilə mübarizə aparır, boşanma baş verdikdən sonra səbəbləri araşdırmağa başlayırıq. Halbuki əsas diqqət səbəblərin aradan qaldırılmasına yönəlməlidir.

Azərbaycan xalqı mənəvi dəyərlərə sahibdir. Biz hər zaman ailə institutumuzla, qadınlarımızın əxlaqı, kişilərimizin qeyrəti ilə fəxr etmişik. Bəs nə baş verdi ki, bu gün belə bir mənzərə ilə üz-üzəyik? Səbəblər müxtəlifdir.

Televiziya verilişləri, sosial şəbəkələrdə təbliğ olunan yanlış həyat tərzi modelləri, sosial problemlər, xüsusilə bölgələrdə işsizliyin artması, insanların kütləvi şəkildə Bakıya köçməsi ailə münasibətlərinə təsir göstərir. Kənddə yaşayan ailə şəhərə köçdükdə fərqli mühitlə qarşılaşır.

İnsanlar ətrafındakı həyat tərzinə baxaraq öz həyatlarını müqayisə etməyə başlayırlar. Bu isə ailədaxili narazılıqlara, mübahisələrə səbəb olur”. Z. Mustafaye qeyd edib ki, problemlərin böyük əksəriyyəti sosial xarakter daşıyır:

“Bölgələrdə kiçik biznes sahələrinin yaradılması, zavod və fabriklərin açılması, məşğulluğun artırılması paytaxta axının qarşısını ala bilər. İnsanlar öz doğma mühitində sabit gəlir əldə etdikdə ailə münasibətləri də daha sağlam qurula bilər.

Eyni zamanda, ailə dəyərlərinin təbliği gücləndirilməlidir. Bu proses ailədən başlamalıdır. Valideynlər, xüsusilə analar övladlarına nümunə olmalıdır. Məktəblərdə müəllimlər yalnız bilik deyil, həm də mənəvi dəyərlər aşılamalıdırlar.Ailə dəyərləri cəmiyyətə düzgün aşılamalıdır”.