Ermənistanın siyasi kursunun Moskva ilə əvvəlki səviyyədə saxlanılması istiqamətində Kremlin cəhdləri nəticə verməyib.

Moderator.az “Korrespondent” nəşrinə istinadla yazır ki, bundan bəhs edən Ukrayna Xarici Kəşfiyyat Xidməti ("SZRU") Rusiyanın Cənubi Qafqazda əsas müttəfiqlərindən biri hesab etdiyi Ermənistan üzərində təsir imkanlarının ciddi şəkildə zəiflədiyini açıqlayıb.

“Korrespondent”in 31 avqust tarixli məqaləsi “Kreml Qafqaz uğrunda savaşı uduzdu” başlığı ilə dərc olunub. Nəşr materialını Ukrayna Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin 30 avqust tarixli açıqlamasına əsaslandırır.

Ukrayna kəşfiyyatının bildirdiyinə görə, Ermənistan parlament seçkilərində Rusiyayönlü qüvvələrin məğlubiyyəti Moskvanın ölkədəki siyasi təsirinin zəifləməsinin əsas göstəricilərindən biridir. "SZRU" hesab edir ki, Baş nazir Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi hökumət seçkilərdən sonra da Moskva ilə məsafəni artıraraq Qərbə inteqrasiya xəttini davam etdirir.

"SZRU" həmçinin Rusiyanın Ermənistana qarşı tətbiq etdiyi iqtisadi təzyiq mexanizmlərini xatırladır. Ukrayna kəşfiyyatı "Rospotrebnadzor" tərəfindən Ermənistanın ərik, gilas, balıq, su və spirtli içkilərinə qarşı tətbiq olunan məhdudiyyətləri Moskvanın İrəvana siyasi təzyiq vasitələrindən biri kimi təqdim edir. "Korrespondent" isə yazır ki, bu addımlar Ermənistanı geri çəkilməyə məcbur etmək məqsədi daşısa da, gözlənilən nəticəni verməyib.

Məqalədə Kremlin Cənubi Qafqazdakı əsas geo-siyasi rıçaqlarından birinin Qarabağ məsələsi olduğu vurğulanır. "SZRU"-nun qiymətləndirməsinə görə, Azərbaycanın 2023-cü ilin sentyabrında Qarabağ üzərində nəzarəti bərpa etməsi və bundan sonra Rusiya sülhməramlı kontingentinin regionu vaxtından əvvəl tərk etməsi Moskvanın əvvəlki vasitəçi roluna ciddi zərbə vurub.

Ukrayna kəşfiyyatı daha əvvəl – 2022-ci ilin sentyabrında Azərbaycan və Ermənistan arasında döyüşlər zamanı – KTMT-nin Ermənistana gözlənilən hərbi dəstəyi verməməsini də Moskvanın təhlükəsizlik təminatçısı kimi nüfuzunun zəifləməsinin səbəblərindən biri hesab edir. "SZRU" bu hadisələrdən sonra Ermənistan cəmiyyətində Rusiyaya etimadın kəskin şəkildə aşağı düşdüyünü bildirir.

Bununla yanaşı, Rusiyanın Ermənistanda təsir imkanlarının tamamilə yoxa çıxdığını söyləmək hələ mümkün deyil. "SZRU"-nun öz açıqlamasında belə, Moskvanın qalan əsas rıçaqları sırasında enerji, infrastruktur və hərbi mövcudluq xüsusi qeyd olunur. Ermənistan ərazisində yerləşən 102-ci Rusiya hərbi bazası və Rusiya şirkətlərinin idarə etdiyi infrastruktur obyektləri Kremlin hələ də müəyyən təsir imkanlarına malik olduğunu göstərir.

“Korrespondent” isə Kremlin geo-siyasi məğlubiyyətinin “final akkordu” kimi Ermənistanın Avropa İttifaqına üzvlük üçün rəsmi müraciət prosesinə başlamaq qərarını göstərir. Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan avqustun 24-də parlamentdə hökumətin Aİ-yə üzvlük üçün rəsmi müraciət prosesinə başlayacağını açıqlamışdı. İspaniyanın “El País” nəşri bu addımı Ermənistanın Brüsselə yaxınlaşmasının yeni mərhələsi kimi qiymətləndirib...

Lakin burada da mühüm məqam var: Ermənistan hələ Aİ-yə üzv olmaq qərarı verməyib və rəsmi müraciət özü üzvlük demək deyil. “El País” qeyd edir ki, müraciətdən sonra Avropa Komissiyasının qiymətləndirməsi və 27 üzv dövlətin yekdil qərarı tələb olunur. Üstəlik, Ermənistan hələ də Rusiyanın rəhbərlik etdiyi Avrasiya İqtisadi İttifaqının üzvüdür və Moskva ilə iqtisadi əlaqələr ölkə üçün əhəmiyyətini qoruyur.

“Kreml Qafqaz uğrunda savaşı uduzdu” ifadəsi sərt siyasi qiymətləndirmə olsa da, Rusiyanın regiondakı əvvəlki dominantlığının zəifləməsi barədə Qərb analitik dairələrində də oxşar fikirlər səslənir. ABŞ-ın "CEPA" analitik mərkəzi Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı iqtisadi və siyasi üstünlüyünün aşındığını, Ermənistanın Aİ ilə əlaqələrini sürətlə genişləndirdiyini yazır.

"Carnegie Endowment" isə Ermənistanın artıq Kremlin zəmanətli müttəfiqi olmadığını və Moskvanın İrəvanı Qərblə mübarizənin yeni geo-siyasi meydanı kimi gördüyünü bildirir.

Müstəqil rusdilli “Meduza” da 2026-cı il parlament seçkilərindən sonra Ermənistanın Qərbə doğru aydın seçim etdiyini, lakin Rusiyanın məğlubiyyətinin miqyasını şişirtməyin düzgün olmadığını yazıb; nəşr Rusiyayönlü partiyaların əvvəlki seçkilərlə müqayisədə daha yaxşı nəticə əldə etdiyini də vurğulayıb...

Rusiya mediasında da Ermənistanın Moskva ilə münasibətlərdən uzaqlaşması müzakirə olunur. “Kommersant” Paşinyanın Avropa inteqrasiyasını davam etdirdiyini, eyni zamanda Aİİ-də əməkdaşlığı tam dayandırmadığını yazır.

Beləliklə, “Rusiya Cənubi Qafqazı tamamilə itirib” demək hələlik həddindən artıq qəti nəticədir, lakin Moskvanın əvvəlki dominant vasitəçi və təhlükəsizlik təminatçısı mövqeyinin ciddi şəkildə zəiflədiyini söyləmək üçün kifayət qədər əsas var. Ermənistanın Aİ-yə yaxınlaşması, Azərbaycanla münasibətlərin yeni mərhələyə keçməsi və regionda Türkiyə, ABŞ, Aİ və Çinin rolunun artması Kremlin əvvəlki monopoliyasını əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırıb. Eyni zamanda, Rusiyanın Ermənistanın enerji, iqtisadiyyat və hərbi sahələrində qoruduğu rıçaqlar Moskvanın regional oyundan tam çıxmadığını göstərir. Bu səbəbdən hazırkı mərhələni “Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı dominantlığının sonu və çoxqütblü regional düzənin formalaşması” kimi xarakterizə etmək daha dəqiqdir...