Rusiya hakimiyyətinin Ermənistana qarşı ritorikası son həftələrdə tamamilə isterik hala gəlib və bu, 2013-2014-cü illərdə Ukraynada baş verən hadisələr ərəfəsində Moskvanın əsəbiliyini xatırladır. Dövlət Dumasının sədri Vyaçeslav Volodinin İrəvandakı hadisələrin "ixtiyari olaraq Avromaydanı xatırlatdığı" barədə açıqlaması bu dərin qıcıqlanmanın sonuncu açıq təzahürü idi.
Moskva yeni reallığı qəbul etməyə açıq şəkildə hazır deyil: onilliklər ərzində Cənubi Qafqazda etibarlı forpost və itaətkar peyk hesab edilən Ermənistan müstəqillik əlamətlərini və xarici siyasətini şaxələndirmək istəyini nümayiş etdirməyə başlayıb.
Kremlin kəskin reaksiyasının səbəbi sadəcə Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin İrəvana səfərindən və verdiyi bəyanatdan daha dərindədir. Rusiya üçün bu, sadəcə kiçik bir ölkə üzərində təsirin itirilməsi deyil. Bu, İrəvanın daimi yalvarışçı və qonşularına təzyiq aləti rolunu oynayan ölkənin itirilməsi, regionun bütöv bir imperiya idarəetmə modelinin süqutudur. Paşinyan bütün səhvlərinə və ziddiyyətlərinə baxmayaraq, Kreml üçün son dərəcə əlverişsiz bir fiqur olduğunu sübut etdi. O kukla olmağa hazır deyil, Rusiyanın dominantlığını qorumaq naminə milli maraqlardan imtina etməyə hazır deyil və daha balanslı siyasət yürütməyə çalışır.
"Xəyanət" və "Qərblə yaxınlaşma" ittihamları xüsusilə kinayəlidir. Axı, bu gün Moskvanın hakimiyyətə gəlməsini səbirsizliklə gözlədiyi Robert Köçəryan və Serj Sarkisyanın dövründə Ermənistan Qərbdən heç də təcrid olunmamışdı. Məhz Köçəryanın dövründə dünyanın ən böyük ABŞ səfirliklərindən birinin tikintisinə başlanılıb - geniş ərazisi və hətta böyük təhlükəsizlik nümayəndələri üçün kazarmaları var idi. Dəfələrlə yüksək Amerika və Avropa medalları ilə təltif edilən Serj Sarkisyan olub. Məhz bu dövrdə Qaregin Njde kultu fəal şəkildə təbliğ olunurdu. O dövrdə bütün bunlar Moskva tərəfindən tamamilə adi qarşılanırdı. Kreml Ermənistan hakimiyyətinin Qərb əlaqələrinə, Rusiya maraqlarına sadiq qaldıqları müddətcə, göz yumdu. Lakin bu gün İrəvanın müstəqillik nümayiş etdirmək üçün etdiyi hər hansı bir cəhd şəxsi xəyanət kimi qəbul edilir.
Kreml açıq şəkildə köhnə elitaları dirçəltməyə çalışır. Köçəryanın və komandasının qayıdışı Ermənistanı tam nəzarətin tanış orbitinə qaytarmaq üçün bir fürsət kimi qəbul edilir. Rusiya üçün Köçəryanın əlverişli bir fiqur olduğu, təcrübəli, radikal diaspora arasında hörmətli və Qarabağ məsələsindən yenidən əsas təzyiq vasitəsi kimi istifadə etməyə hazır olduğu bildirilir. Məhz buna görə də rus təbliğatçıları və ayrı-ayrı parlamentarilər Paşinyanı nüfuzdan salmaq və ictimai rəyi "köhnə, sübut olunmuş kadrların qayıdışı" lehinə formalaşdırmaq üçün gecə-gündüz çalışırlar.
Lakin bu strategiyada rus strateqlərinin görməzdən gəlməyə üstünlük verdiyi fundamental bir qüsur var. Ermənistanın Rusiya ilə quru sərhədi yoxdur. Bu, möhtəşəm bəyanatlarla silinə bilməyən obyektiv coğrafi reallıqdır. Ciddi eskalasiya və ya birbaşa müdaxilə cəhdi halında Moskva ciddi logistika və siyasi çıxılmaz vəziyyətlə üzləşəcək. Ermənistan ərazisinə birbaşa çıxış olmadan "qardaşcasına yardım" göstərmək və ya hər hansı bir güc ssenarisini həyata keçirmək niyyətindədir? Bu sual cavabsız qalır.
Vyaçeslav Volodin və digər Rusiya rəsmiləri erməniləri "Ukrayna ssenarisi" ilə qorxutsa da, əslində öz zəifliklərini və dünən tamamilə idarəolunan görünən proseslər üzərində nəzarəti itirdiklərini nümayiş etdirirlər. Rusiya ötən əsrin paradiqmasında ilişib qalıb, "təsir zonaları" və "forpostlar" baxımından düşünməyə davam edir, ətrafdakı dünya isə çoxdan dəyişib.
Moskva Ermənistana qarşılıqlı faydalı və müasir tərəfdaşlıq təklif etmək əvəzinə, yalnız "qızıl qəfəs" və köhnə təsir vasitələri təklif edir. Bu siyasət nəinki Ermənistanı uzaqlaşdırır, həm də eyni zamanda, regiondakı digər əsas oyunçularla - Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərə zərər verir. Nəticədə, Rusiya Cənubi Qafqazın real regional siyasətindən kənarda qalma riski daşıyır, nüfuzlu oyunçudan getdikcə eşidilməyən müşahidəçiyə çevrilir.
Kremlin Ermənistan üzərindəki isteriyası güc əlaməti deyil. Bu, dərin geosiyasi böhranın və yeni reallıqlara uyğunlaşa bilməməyin əlamətidir. Moskva nə qədər çox təzyiq və təxribat göstərməyə davam etsə, bir vaxtlar özünün mülkiyyəti hesab etdiyi bölgədə qalan təsirini bir o qədər tez itirəcək.
Müəllif: Aqil Qəhrəmanov
