“Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova son zamanlarda Cənubi Qafqaz regionunda Qərbin artan təsiri ilə bağlı bir sıra kəskin açıqlamalar verib. Onun iddiasına görə, Qərb xüsusilə Avropa İttifaqı (Aİ) Ermənistandakı təsir imkanlarını sistemli şəkildə genişləndirir, bu da regionda geosiyasi gərginliyin artmasına və Rusiyanın strateji mövqeyinin zəifləməsinə səbəb olur. Zaxarovanın sözlərinə görə, bu, sadəcə diplomatik yardım və ideoloji dəstək deyil, həm də “ideoloji yönləndirmə”, informasiya manipulyasiyası və siyasi təzyiq vasitəsilə həyata keçirilən bir təsir mexanizmidir”.
Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına politoloq Nicat İsmayılov danışıb.
“Zaxarova iddia edir ki, Aİ Ermənistana yalnız iqtisadi yardım (qrantlar) vermir, eyni zamanda siyasi təzyiq paketlərindən, ideoloji yönləndirmədən və informasiya manipulyasiyasından istifadə edir. Bu, onun sözlərinə görə, Qərbin sadəcə “xeyriyyə” məqsədli yardımı deyil strateji hədəfləri var. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi sənədlərində, o cümlədən Zaxarovanın brifinqlərində Aİ-nın müşahidə missiyasının sadəcə müşahidəçi kimi çıxış etmədiyi iddia olunur. O, missiyanın “kəşfiyyat fəaliyyəti” ilə məşğul olduğunu, məlumat topladığını və bunun region ölkələri üçün təhlükə olduğunu vurğulayır. Zaxarova konkret olaraq Aİ-nin Ermənistana verdiyi 10 milyon avroluq hərbi yardımı sərt tənqid edib. Onun fikrincə, bu yardım “geosiyasi hesablamalara” əsaslanır və regionun sabitliyini deyil, Qərbin strateji mövqeyini gücləndirməyi nəzərdə tutur.
Zaxarova vurğulayır ki, Qərbin iştirakı Cənubi Qafqazda yeni bölmələr (fault lines) yaratmaq riski daşıyır. Belə ki, o hesab edir ki, Qərb vasitəsilə region daxilində geosiyasi rəqabət güclənir və nəticədə sabitlik zəifləyə bilər. Zaxarova iddia edir ki, Ermənistan üçün Avropa İttifaqına (Aİ) üzvlük perspektivi onun postsovet inteqrasiya formatları (xüsusilə Avrasiya İqtisadi Birliyi — EAEU) ilə uyğun deyil. O qeyd edir ki, Aİ üzvlüyü ilə EAEU üzvlüyü “xüsusi məqamlar üzrə qarşılıqlı uyğunsuzluq təşkil edir”.
Rusiya rəsmisi, Ermənistanın qərb istiqamətinə meylini tənqid edərkən, Cənubi Qafqazda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması məsələsinə diqqət çəkir. Onun sözlərinə görə, trilateral əməkdaşlıq çərçivəsində (Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan) razılaşmalar var, amma Qərbin təsiri bu prosesləri “sahibkarlıq” deyil, “idarəçilik” yanaşmasına yönləndirə bilər”-deyə Nicat İsmayılov qeyd edib.
Politoloqun fikrincə, Zaxarovanın bu cür bəyanatları təkcə diplomatik retorika deyil, onlar Rusiyanın Cənubi Qafqazda strateji maraqlarını müdafiə etmək üçün formalaşdırdığı geosiyasi mesajdır:
1. Rusiya təsirinin qorunması
Rusiya üçün Cənubi Qafqaz strateji arxa plan, nəqliyyat qovşağı və regional nüfuz məkanıdır. Qərbin orada təsirini genişləndirməsi Moskvanın öz maraqlarını idarə etmək qabiliyyətini zəiflədə bilər. Zaxarovanın tənqidləri bu narahatlığı daha aydın şəkildə ortaya qoyur.
2. Diplomatik “çəkindirmə”
Zaxarovanın sərt bəyanatları həm Ermənistanı, həm də digər regional oyunçuları Qərbə yönəlmədən əvvəl düşünməyə çağıran bir diplomatik siqnaldır. Başqa sözlə, Rusiya “xarici müdaxilə riskləri”ni vurğulayaraq, regionun suverenliyinin “məsuliyyətli” oyuncular, onun qorunmasını tələb edir.
3. Alternativ inteqrasiya xəttinin təşviqi
EAEU çərçivəsində əməkdaşlıq Rusiya üçün prioritetdir. Zaxarovanın Aİ üzvlüyünün EAEU-ya alternativ olmadığını vurğulaması, Moskvanın Ermənistana EAEU daxilində qalmağı üstün tutmasını əks etdirir. Bu yanaşma, Rusiya üçün iqtisadi və strateji dəyəri artırır.
4. Sabitsizlik riski strategiyası
Rusiya, Qərbin getdikcə daha “destruktiv” siyasət yürütməsi iddiası ilə, regionun sabitliyinin yeganə “etibarlı qoruyucusu” kimi özünü təqdim etmək istəyir. Bu, Kremlin narahatlığını ictimaiyyətə çatdırmaqla yanaşı, digər regional aktorlara da (məsələn, Ermənistan və Azərbaycan) Qərbə yönəlmənin risklərini xatırladır.
Zaxarovanın açıqlamalarının reallığa çevrilməsi və ya Qərb təsirinin daha da genişlənməsi bir neçə mümkün ssenari yaradır:
1. Artan geosiyasi qütbləşmə
Qərbin təsiri gücləndikcə, Cənubi Qafqazda Rusiya ilə Qərb arasında daha dərin rəqabət yaranacaq. Bu, regionda sabitliyin pozulmasına, diplomatik gərginliyin artmasına və iqtisadi risklərin yüksəlməsinə gətirib çıxara bilər.
2. Sərhəd və nəqliyyat məsələlərinin yenidən müzakirəsi
Zaxarovanın narahatlığı nəqliyyat dəhlizləri, xüsusilə Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı strateji məqamları gündəmə gətirir. Əgər Qərb təsiri artarsa, bu məsələlər yenidən beynəlxalq səviyyədə aktuallaşa bilər, regional kommunikasiya şəbəkəsi isə siyasi alət kimi istifadə edilə bilər.
3. Ermənistanın xarici siyasətinin “ikili meyli”
Ermənistan rəhbərliyi Qərbə yaxınlaşmaqda maraqlı ola bilər, lakin Rusiyanın bu cür açıqlamaları da Moskva ilə münasibətləri tamamilə kəsməyi çətinləşdirir. Bu, “ikili xarici siyasət” həm Qərblə, həm Rusiyayla əməkdaşlıq, modelinin yaranması riskini artırır, amma bu strategiyanın özü də təhlükələr daşıyır (etibar böhranı, strateji təzyiqlər).
4. Rusiyanın regional rolu möhkəmlənə bilər
Əgər Zaxarovanın “Qərbin destruktiv təsiri” narahatlığı geniş rezonans doğurursa və regional aktorlar (məsələn, Ermənistan) bu riskləri ciddi qəbul edərsə, Rusiya Cənubi Qafqazda öz “dəhliz təsirini” daha da möhkəmləndirə bilər. Bu, iqtisadi əməkdaşlıq, təhlükəsizlik mexanizmləri və inteqrasiya layihələri (məsələn, EAEU çərçivəsində) üzrə Moskvanın mövqeyini gücləndirər.
Zaxarovanın açıqlamaları ciddi geosiyasi dəyərləndirilmə tələb edir, lakin onların hamısı da sorğusuz-sualız qəbul edilməməlidir. Burada bir neçə əks arqument var:
Qərbin məqsədinin sadəcə mövcudluğu tənqid etmək
Bəzi analitiklər hesab edir ki, Qərbin Ermənistana yardımı və müşahidə missiyası həqiqətən regional sabitliyə yönəlib, Rusiya isə bu fəaliyyəti sadəcə öz nüfuzunu qorumaq üçün “təhlükə” kimi təqdim edir.
Ermənistanın suverenliyi
Ermənistan öz müstəqil xarici siyasətini qurmaq hüququna malikdir. Qərbə yaxınlaşması Rusiyanı narahat edə bilər, lakin bu, mütləq “çökməyə” aparacaq risk deyil.
Qarşılıqlı asılılıq
Rusiyanın Cənubi Qafqazda sabitlik üçün rolu böyükdür, lakin region ölkələri Rusiyadan asılı qalmaq istəməyə bilər. Qərb ilə balanslı münasibətlər onların strateji diversifikasiyasına xidmət edə bilər.
“Mariya Zaxarovanın Qərbin Cənubi Qafqazda, xüsusilə Ermənistandakı təsirinin artması barədə sərt açıqlamaları yalnız retorik qalmaqal deyil, Rusiyanın regiondakı strateji narahatlığının açıq ifadəsidir. Zaxarova Aİ-ni sadəcə iqtisadi yardımçı yox, geosiyasi oyunçu kimi tənqid edir və Qərbin regionda sabitliyi pozan “yeni oyun planı” qurduğunu iddia edir. Bu arqumentlər, Moskvanın regionda nüfuzunu qorumaq, Ermənistanı öz orbitində saxlamaq və Qərbin “xarici müdaxilə”sini geri püskürtmək niyyətində olduğunu göstərir. Eyni zamanda, bu vəziyyət Cənubi Qafqazda daha dərin qütbləşmə riski yaradır. Qərb isə, əksinə, orada sabitlik yaratmaq, tranzit dəhlizlərini bərpa etmək və strateji investisiyalar qurmaq niyyətində ola bilər”-deyən politoloq vurğulayıb ki, gələcəkdə regionun taleyi Rusiya-Qərb rəqabəti, Ermənistanın xarici siyasətinin yönü nəqliyyat və təhlükəsizlik layihələrinin necə formalaşacağına bağlı olacaq.
