Ramiz Mehdiyevin uzun illər dövlət sistemindəki gücü təkcə siyasi nüfuzla deyil, həm də iqtisadi əlaqələr və ailə biznes dairələri ilə bağlı idi.

Onun yaxın çevrəsi uzun müddət dövlət resursları, tenderlər və elmi müəssisələr üzərində təsirə malik idi.

Vəzifədən uzaqlaşdırıldıqdan sonra:

• bu təsir dairələri zəifləməyə başladı,

• ailə üzvlərinə və yaxınlarına aid iqtisadi fəaliyyətlər nəzarət altına alındı,

• beləliklə, onun maddi və sosial dayaqları zəiflədi.

Bəzi KİV-lər və ekspertlər yazır ki, bu proses Mehdiyevin həm şəxsi, həm də ailə maraqları üçün ciddi təhlükə kimi görünmüş ola bilər.

Bu səbəbdən də o, sistemin dəyişdirilməsi və ya hakimiyyətin yenidən paylaşılması yoluyla özünün və ailəsinin təhlükəsizliyini təmin etmək istəyib.

Belə bir motiv siyasi-psixoloji baxımdan məntiqlidir:

“Hakimiyyətdən uzaqlaşan, lakin iqtisadi və siyasi maraqları qorunmayan sabiq elita fiqurları tez-tez ‘siyasi böhran’ ritorikasına müraciət edirlər.”

1. Ramiz Mehdiyevin siyasi mövqeyi və keçmiş rolu

Ramiz Mehdiyev təxminən 25–30 il ərzində Azərbaycan hakimiyyətinin ideoloji və inzibati sistemində əsas fiqurlardan biri olub:

• O, Prezident Administrasiyasının rəhbəri kimi ölkənin daxili siyasətini və kadr siyasətini formalaşdırırdı.

• Yüksək vəzifələrə təyinatlar, ideoloji nəzarət, məmur kadrlarının seçilməsi və qiymətləndirilməsi — çoxu onun masasından keçirdi.

• Uzun illər ərzində sistemin mərkəzi beyinlərindən biri kimi qəbul edilirdi.

Belə fiqurlar bir dəfə sistemdən uzaqlaşdırıldıqda, adətən iki yol görürlər:

ya sakit şəkildə çəkilirlər,

ya da “mən olmadan sistem dağılır” düşüncəsinə qapılıb, yenidən təsirini bərpa etməyə çalışırlar.

2. Mehdiyevin sistemdə gördüyü daxili problemlər

2020-ci illərdən sonra Azərbaycan dövlət idarəçiliyində yeni nəsil kadrlar ön plana çıxdı —

yəni Mehdiyevin formalaşdırdığı “köhnə məktəb”in təsiri azaldı.

O, bu dəyişiklikləri “sabitliyin pozulması”, “köhnə təcrübənin dəyərdən düşməsi” kimi dəyərləndirə bilərdi.

APA və digər KİV-lərin yazdığına görə, Mehdiyev məktubunda hakimiyyətin:

• idarəetmədə böhran yaşadığını,

• elita daxilində parçalanma olduğunu,

• və sosial-iqtisadi narazılıqların artdığını qeyd edib.

Yəni onun baxışına görə, yeni sistem “peşəkarlığı və sabitliyi pozub”.

Bu fikirdən çıxış edərək o, özünü “xilas planı təklif edən təcrübəli dövlət xadimi” kimi göstərməyə çalışıb.

3. Dövlət çevrilişi iddiasının siyasi mənası

Əgər yayılan məlumatlar doğrudursa və həqiqətən belə bir məktub göndərilibsə, bu iki səviyyədə izah oluna bilər:

a) Siyasi səviyyədə:

Ramiz Mehdiyev “sistem daxilində yeni güc balansı yaratmaq” istəyib.

Yəni açıq hərbi çevrilişdən çox, daxili elita qarşıdurmasını yönləndirməklə yenidən nüfuz qazanmaq cəhdi ola bilərdi.

Onun “Dövlət Şurası” ideyası da buna uyğundur — faktiki olaraq prezident institutunu zəiflədib, “kollektiv idarəetmə” yaratmaq.

b) Psixoloji səviyyədə:

Uzun illər hakimiyyətin mərkəzində olmuş, lakin birdən-birə kənara çəkilən bir şəxs üçün bu, nüfuz itkisi və boşluq hissi yaradır.

Bu halda o, daxildəki problemləri “sistemin məhvə getməsi” kimi yozaraq özünü yenidən “xilaskar” kimi təqdim etmək istəyir.

4. Daxili siyasətdəki hansı problemlər çevriliş fikrinə təkan verib?

KİV və siyasi analitiklərin məlumatına əsasən, Mehdiyevin narazılığını artıran amillər bunlardır:

1. Kadr islahatları:

Onun formalaşdırdığı köhnə nəsil məmurların çoxu vəzifədən uzaqlaşdırıldı və ya siyasi nüfuzunu itirdi.

Bu, Mehdiyevin “sistemdəki dayaqlarını” zəiflətdi.

2. İdeoloji dəyişiklik:

Hakimiyyət daha çevik, praktiki və texnokratik modelə keçdi — Mehdiyevin “ideologiya və nəzarət” xətti arxa plana keçdi.

3. Yeni güc mərkəzlərinin yaranması:

O illər ərzində o, mərkəzləşmiş gücə öyrəşmişdi. İndi isə müxtəlif sahələrdə fərqli qərarverici mərkəzlər meydana gəlib.

4. Qarabağ müharibəsindən sonra yeni siyasi reallıq:

Mehdiyev kimi “köhnə nəsil ideoloqlar” bu yeni dövrə uyğunlaşa bilmədi.

Onun baxışında bu dəyişikliklər “sistemin öz yolunu itirməsi” kimi görünə bilərdi.

5. Nəticə — siyasi motivlərin təhlili

Beləliklə, əgər Mehdiyev doğrudan da məktubunda “böhran”dan danışıb və “Dövlət Şurası” təklif edibsə, bu addımın arxasında:

• şəxsi nüfuzun itirilməsindən doğan psixoloji narazılıq,

• yeni siyasi sistemə ideoloji etiraz,

• və potensial olaraq özünün yenidən təsir qazanmaq arzusu dayanır.

Bunu klassik mənada “dövlət çevrilişi planı” kimi deyil, daha çox elita səviyyəsində hakimiyyətin yenidən bölüşdürülməsi cəhdi kimi oxumaq mümkündür.

Cavanşir Vəliyev

Keçmiş MTN Polkovniki - gununsesi.info