Yay aylarında Azərbaycanda toyların, nişanların, yas mərasimlərinin və digər kütləvi tədbirlərin sayı artır. Ancaq hər il bu mövsümdə xoş günlər bəzən kütləvi qida zəhərlənməsi ilə yadda qalır. Onlarla, hətta yüzlərlə insan eyni vaxtda xəstəxanaya yerləşdirilir, bəzi hallarda isə ağır nəticələr qeydə alınır. Bəs belə hadisələr niyə təkrarlanır? Məclis sahibi hansı riskləri nəzərə almalıdır? Kütləvi zəhərlənmə baş verərsə hüquqi məsuliyyət kimə aid olur?

Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:

İsti hava qidaları daha təhlükəli edir

Qida təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssislər bildirirlər ki, yay aylarında temperaturun yüksəlməsi bakteriyaların çoxalmasını xeyli sürətləndirir. Xüsusilə ət, toyuq, balıq, süd məhsulları, mayonezli salatlar, kremli şirniyyatlar və yumurtadan hazırlanan yeməklər düzgün temperaturda saxlanılmadıqda qısa müddətdə sağlamlıq üçün təhlükəli hala gələ bilər.

Bir çox hallarda yemək hazırlanarkən heç bir problem görünmür. Lakin məhsul saatlarla açıq havada qalır, soyuducu rejimi pozulur və ya servis zamanı temperatur normaları gözlənilmir. Nəticədə qidada bakteriyalar sürətlə çoxalır və zəhərlənmə riski artır.

Ən böyük risk hansı yeməklərdədir?

Statistikaya əsasən, kütləvi qida zəhərlənmələrinin böyük hissəsi aşağıdakı məhsullarla əlaqələndirilir:

* mayonezli salatlar;

* toyuq və qırmızı ət yeməkləri;

* balıq məhsulları;

* süd və qaymaq tərkibli desertlər;

* açıq büfədə uzun müddət saxlanılan isti yeməklər;

* düzgün saxlanılmayan içkilər və buz.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, yeməyin dadının və qoxusunun normal olması onun təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir. Bəzi bakteriyalar qidanın görünüşünü dəyişmədən ciddi zəhərlənməyə səbəb ola bilir.

Restoran seçərkən nələrə diqqət edilməlidir?

Toy və yas mərasimi təşkil edən şəxslər çox vaxt qiymətə və zalın görünüşünə üstünlük verirlər. Halbuki qida təhlükəsizliyi daha vacib amildir.

Məclis sifariş edilməzdən əvvəl aşağıdakı məqamlara diqqət yetirmək tövsiyə olunur:

* müəssisənin sanitar-gigiyenik vəziyyəti;

* mətbəxin təmizliyi;

* işçilərin gigiyena qaydalarına əməl etməsi;

* soyuducu avadanlıqların işlək vəziyyətdə olması;

* istifadə olunan məhsulların saxlanma şəraiti;

* müəssisənin əvvəlki fəaliyyəti və reputasiyası.

Son illərdə bəzi obyektlərdə baş verən kütləvi zəhərlənmələr göstərir ki, dəbdəbəli interyer təhlükəsiz qida demək deyil.

Yas mərasimlərində risk niyə daha yüksək olur?

Yas mərasimlərində yeməklər bəzən gün ərzində bir neçə dəfə təqdim edilir. Eyni qida uzun müddət otaq temperaturunda saxlanıldıqda bakteriyaların sürətlə çoxalması üçün əlverişli şərait yaranır.

Bəzi hallarda yeməklər əvvəlki gündən hazırlanır və düzgün soyudulmadan yenidən isidilərək qonaqlara təqdim edilir. Bu da qida təhlükəsizliyi baxımından ciddi risk hesab olunur.

İlk əlamətlər hansılardır?

Qida zəhərlənməsinin əlamətləri adətən bir neçə saat ərzində ortaya çıxır.

Ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır:

* ürəkbulanma;

* qusma;

* ishal;

* yüksək hərarət;

* qarın ağrısı;

* halsızlıq;

* başgicəllənmə.

Eyni məclisdə iştirak edən bir neçə nəfərdə oxşar əlamətlər yaranarsa, dərhal tibbi yardım çağırılmalı və hadisə aidiyyəti qurumlara bildirilməlidir.

Məsuliyyət kimə aiddir?

Ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri də budur. Əgər yemək restoran və ya iaşə müəssisəsi tərəfindən hazırlanıb təqdim olunubsa, ilk növbədə həmin müəssisənin fəaliyyəti araşdırılır. Aidiyyəti dövlət qurumları qida nümunələri götürür, laborator analizlər aparır və zəhərlənmənin səbəbini müəyyənləşdirirlər.

Araşdırma nəticəsində sanitar qaydalarının pozulduğu, məhsulların yararsız olduğu və ya gigiyena tələblərinə əməl edilmədiyi sübut olunarsa, müəssisə inzibati, mülki, bəzi hallarda isə cinayət məsuliyyəti ilə üzləşə bilər.

Məclis sahibi də məsuliyyət daşıya bilərmi?

Əgər məclis lisenziyalı restoran və ya peşəkar iaşə müəssisəsində keçirilibsə, qidanın hazırlanmasına görə əsas məsuliyyət adətən xidməti göstərən müəssisəyə aid olur.

Lakin bəzi hallarda yeməklər fərdi aşpazlar tərəfindən hazırlanır, ev şəraitində bişirilir və ya qeyri-rəsmi xidmətlərdən istifadə olunur. Belə vəziyyətlərdə hadisənin bütün halları ayrıca araşdırılır və məsuliyyətin bölüşdürülməsi konkret faktlardan asılı olur.

Zərərçəkənlər kompensasiya tələb edə bilərmi?

Bəli. Əgər araşdırma nəticəsində zəhərlənmənin konkret müəssisənin təqsiri ucbatından baş verdiyi müəyyən olunarsa, zərərçəkənlər müalicə xərclərinin, maddi ziyanın və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər tələblərin ödənilməsi üçün məhkəməyə müraciət edə bilərlər.

Bunun üçün tibbi sənədlər, analiz nəticələri, xəstəxana arayışları və digər sübutlar mühüm rol oynayır.

Qida təhlükəsizliyi yalnız restoranın işi deyil

Mütəxəssislər bildirirlər ki, tədbir təşkil edən şəxslər də bəzi sadə qaydalara əməl etməklə riski azalda bilərlər:

* etibarlı və rəsmi fəaliyyət göstərən iaşə obyektini seçmək;

* həddindən artıq çox menyu sifariş etməmək;

* isti yeməklərin isti, soyuq yeməklərin isə soyudulmuş şəkildə təqdim edilməsinə diqqət yetirmək;

* uzun müddət açıq havada qalan qidaların yenidən servis olunmasına icazə verməmək;

* uşaqlar və yaşlılar üçün riskli məhsulları minimuma endirmək.

Yay aylarında ehtiyat ikiqat vacibdir

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, yay mövsümündə keçirilən toy və yas mərasimlərində qida təhlükəsizliyinə nəzarət daha ciddi olmalıdır. Bir neçə saatlıq səhlənkarlıq onlarla insanın sağlamlığını təhlükə altına sala, tədbiri isə xoş xatirədən faciəyə çevirə bilər.

Qida təhlükəsizliyi sadəcə aşpazın deyil, məhsulun alınmasından saxlanılmasına, daşınmasından təqdimatına qədər bütün zəncirin düzgün qurulmasını tələb edir. Əks halda həm insanların sağlamlığı riskə atılır, həm də məsul şəxslər ciddi hüquqi nəticələrlə üzləşə bilərlər.