Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülh və sabitliyin formalaşması üçün region dövlətlərində demokratik institutların güclənməsi, hüququn aliliyinin təmin olunması və siyasi rəqabətin şəffaf mühitdə aparılması əsas şərtlərdən biridir.

Lakin son illərdə Ermənistanda baş verən proseslər göstərir ki, rəsmi İrəvanın beynəlxalq auditoriyaya təqdim etməyə çalışdığı “demokratik transformasiya” görüntüsü ilə ölkə daxilində müşahidə olunan reallıq arasında ciddi ziddiyyət mövcuddur. Xüsusilə 2026-cı il parlament seçkiləri ətrafında yaşanan hadisələr Nikol Paşinyanın hakimiyyət modelinin getdikcə daha sərt avtoritar xüsusiyyətlər qazandığını nümayiş etdirir.

“Demokratik seçki” görüntüsü altında idarə olunan siyasi proses

2026-cı il iyunun 7-də keçirilən parlament seçkiləri Ermənistanın siyasi tarixində növbəti sınaq kimi təqdim edilsə də, seçkiöncəsi və seçki günü baş verən hadisələr prosesin demokratik prinsiplərdən uzaq keçirildiyini göstərdi. Hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyasının qələbəsi azad siyasi mübarizənin nəticəsi kimi deyil, sistemli inzibati üstünlüklər, dövlət resurslarının hakimiyyətin maraqları naminə səfərbər edilməsi və opponentlərə qarşı genişmiqyaslı təzyiq kampaniyası fonunda əldə olunmuş nəticə kimi qiymətləndirilir.

Seçkilər ərəfəsində müxalif siyasi qüvvələrə qarşı geniş repressiya dalğası müşahidə olundu. Hakimiyyət siyasi rəqiblərini səslərin satın alınması ittihamı ilə hədəfə alsa da, bu ittihamların əhəmiyyətli hissəsi siyasi təzyiq alətinə çevrildi. Nəticədə yüzlərlə müxalif fəal saxlanıldı, müxtəlif siyasi qüvvələrin seçki kampaniyası aparmaq imkanları ciddi şəkildə məhdudlaşdırıldı. Belə mühitdə seçkinin rəqabətli və ədalətli keçirildiyini iddia etmək çətin görünür.

Seçki günü də vəziyyət dəyişmədi. Müxtəlif mənbələr seçicilərə edilən təzyiqlər, dövlət və bələdiyyə strukturlarında çalışan əməkdaşların hakim partiyanın lehinə səs verməyə məcbur edilməsi, eləcə də səsvermə prosesində qeydə alınan çoxsaylı pozuntular barədə məlumatlar yayımladı. Bu faktlar göstərdi ki, seçki yalnız səsvermə günü ilə məhdudlaşmayan, əvvəlcədən planlaşdırılmış inzibati mexanizmlərlə müşayiət olunan siyasi kampaniyanın yekun mərhələsi idi.

Repressiyalar seçkidən sonra da dayandırılmadı

Ən diqqətçəkən məqamlardan biri isə seçki başa çatdıqdan sonra siyasi təzyiqlərin zəifləməməsi, əksinə daha da genişlənməsi oldu. Hakimiyyət seçkilərdə əldə etdiyi üstünlüyü cəmiyyətdə siyasi plüralizmi gücləndirmək üçün deyil, əks mövqeləri tamamilə neytrallaşdırmaq istiqamətində istifadə etməyə başladı.

Bu siyasətin ən səs-küylü nümunələrindən biri tanınmış iş adamı və siyasi fiqur Qaqik Tsarukyanın həbsi oldu. Ermənistanın daxili siyasi həyatında mühüm çəkisi olan şəxsin həbs edilməsi ölkədə hüquq-mühafizə sisteminin siyasi mübarizənin alətinə çevrildiyi barədə müzakirələri daha da gücləndirdi. Müxalifət nümayəndələrinin və hökumətə alternativ mövqedə duran şəxslərin hüquqi prosedurlar adı altında sıradan çıxarılması artıq sistemli xarakter almaqdadır.

Dəyişməyən idarəçilik, dəyişən siyasi dekorasiya

Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi illər əvvəl ölkənin demokratik inkişafı kimi təqdim edilmişdi. Lakin hadisələrin inkişafı göstərir ki, dəyişən yalnız siyasi fiqurlar olub, idarəetmə fəlsəfəsi isə mahiyyət etibarilə əvvəlki ənənələrdən ciddi şəkildə uzaqlaşmayıb.

Vaxtilə Robert Koçaryan və Serj Sarkisyan hakimiyyətləri dövründə Ermənistanda hərbi-siyasi elitanın dominantlığı, sərt idarəçilik və demokratik institutların zəifliyi geniş tənqid olunurdu. Həmin dövrdə Qərb ölkələri bu vəziyyətə əksər hallarda geosiyasi maraqlar prizmasından yanaşır, ciddi təzyiq mexanizmlərini işə salmırdı.

Bu gün isə oxşar, hətta bəzi hallarda daha sərt metodların tətbiqinə baxmayaraq, Nikol Paşinyan beynəlxalq platformalarda “demokratik islahatçı” obrazında təqdim edilir. Müxalifətçilərin həbsi, siyasi təzyiqlər və seçki prosesində qeydə alınan ciddi problemlər Qərbin rəsmi mövqeyində, demək olar ki, öz əksini tapmır.

Gürcüstan və Ermənistan: eyni meyarlar niyə fərqli tətbiq olunur?

Qərbin region siyasətində ən çox diqqət çəkən məqamlardan biri eyni hadisələrə fərqli yanaşma nümayiş etdirməsidir. Gürcüstanda keçirilən seçkilər və daxili siyasi proseslər zamanı Avropa İttifaqı və ABŞ tərəfindən sərt bəyanatlar verilir, demokratiyanın geriləməsi ilə bağlı ittihamlar səsləndirilir, hətta sanksiya mexanizmlərinin tətbiqi gündəmə gətirilir.

Ermənistanda isə seçkilər zamanı müşahidə olunan kütləvi həbslər, siyasi təzyiqlər, inzibati resurslardan istifadə və seçicilərə təsir halları fonunda tamamilə fərqli münasibət nümayiş etdirilir. Avropa və ABŞ rəsmiləri Nikol Paşinyanın seçkidə qazandığı qələbəni təbrik edir, Ermənistanı demokratik inkişaf yolunda olan ölkə kimi təqdim edirlər.

Bu fərqli yanaşma beynəlxalq münasibətlərdə universal dəyərlərdən daha çox geosiyasi maraqların üstün tutulduğunu göstərir. Əgər siyasi lider Qərbin strateji maraqlarına cavab verirsə, onun həyata keçirdiyi repressiyalar “qanunun aliliyi” kimi təqdim olunur. Eyni addımlar başqa ölkələrdə atıldıqda isə demokratiyaya təhdid kimi qiymətləndirilir.

Beləliklə, “bizim demokratımız” yanaşması beynəlxalq siyasətdə ikili standartların növbəti nümunəsinə çevrilir. Hüquq, insan azadlıqları və demokratik prinsiplər seçici şəkildə tətbiq olunan alətlərə çevrildikdə onların universallığı da sual altına düşür.

“Demokratiya” adı altında avtoritar model

Ermənistanda son illərdə formalaşan siyasi sistem göstərir ki, hakimiyyət demokratik ritorikadan istifadə etsə də, idarəçilik mexanizmləri getdikcə daha çox avtoritar xüsusiyyətlər qazanır. Seçki institutlarının zəiflədilməsi, müxalifətin sıradan çıxarılması, hüquq-mühafizə orqanlarının siyasi məqsədlər üçün səfərbər olunması və ictimai rəqabətin məhdudlaşdırılması bu prosesin əsas elementlərinə çevrilib.

Bu modelin davam etməsində Qərbdən gələn siyasi dəstəyin də mühüm rolu var. Beynəlxalq legitimlik qazanan hakimiyyət daxildə daha sərt addımlar atmaq üçün əlavə siyasi imkan əldə edir. Nəticədə demokratiya anlayışı real institutlardan çox siyasi imic yaratmaq vasitəsinə çevrilir.

Ermənistanın geosiyasi istiqaməti və regional risklər

Paşinyan hakimiyyətinin xarici siyasət kursu da region üçün yeni risklər formalaşdırır. Uzun illər Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı əsas dayaq nöqtəsi hesab olunan Ermənistan hazırda sürətlə Qərbin geosiyasi orbitinə inteqrasiya etdirilməyə çalışılır. Bu transformasiya isə balanslaşdırılmış xarici siyasət strategiyasından daha çox böyük güclərin rəqabət meydanında mövqe tutmaq xarakteri daşıyır.

Belə vəziyyət Ermənistanı müstəqil qərar qəbul edən regional aktordan daha çox müxtəlif güc mərkəzlərinin maraqlarının toqquşduğu platformaya çevirə bilər. Ölkənin bir vaxtlar Rusiyanın forpostu kimi qiymətləndirilməsi necə mübahisələr doğururdusa, hazırkı mərhələdə Qərbin geosiyasi dayağına çevrilməsi də analoji təhlükələr yaradır.

Bunun nəticəsində Ermənistan daxilində siyasi parçalanmanın dərinləşməsi, iqtisadi problemlərin artması və təhlükəsizlik risklərinin genişlənməsi ehtimalı yüksəlir. Böyük güclər arasında rəqabətin kəskinləşməsi fonunda İrəvanın milli maraqlardan çox xarici siyasi gündəmlərin təsiri altında qərarlar verməsi ölkənin gələcək inkişaf perspektivlərini də sual altına salır.

Nəticə

Ermənistanda 2026-cı il parlament seçkiləri ətrafında baş verən hadisələr göstərir ki, ölkədə demokratik institutların möhkəmlənməsindən çox hakimiyyətin siyasi nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi prosesi gedir. Seçkiöncəsi yüzlərlə müxalifətçinin saxlanılması, inzibati resurslardan geniş istifadə, seçki günü qeydə alınan pozuntular, seçkilərdən sonra repressiyaların daha da sərtləşdirilməsi və Qaqik Tsarukyanın həbsi bu tendensiyanın əsas göstəriciləridir.

Bütün bunlara baxmayaraq, Qərb ölkələrinin Nikol Paşinyanı “demokratik lider” kimi təqdim etməsi, onun seçki qələbəsini təbrik etməsi və Ermənistandakı proseslərə münasibətdə səssiz qalması beynəlxalq siyasətdə ikili standartların davam etdiyini nümayiş etdirir. Bu yanaşma təkcə Ermənistanın daxili siyasi inkişafına deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazda sabitlik və təhlükəsizlik mühitinə də mənfi təsir göstərir.

Azərbaycanın ardıcıl olaraq beynəlxalq hüquqa, suverenlik prinsipinə və regionda real sülhün təmin edilməsinə əsaslanan mövqeyi fonunda Ermənistanda müşahidə olunan bu proseslər bir daha göstərir ki, davamlı sabitlik yalnız demokratik institutların həqiqi fəaliyyəti və xarici geosiyasi manipulyasiyalardan uzaq siyasət vasitəsilə mümkündür.

Trend