"Tibbi dərmanlar və tibb xidməti sahəsində ölkədə ciddi problemlər yaşanır. Azad İstehlakçılar Birliyinə müraciət edən istehlakçılar, həmçinin ictimaiyyət qarşısında danışmaqdan çəkinən, lakin sağlam düşüncəli həkimlər mənə bu sahə ilə bağlı çoxsaylı məlumatlar verirlər. Görünən odur ki, bu problemlər kifayət qədər dərinə işləyib".
Bu fikirləri Moderator.az-a Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov açıqlamasında bildirib.
Eyyub Hüseynov vurğulayıb ki, əvvəla, dərman məsələsinə toxunmaq istəyirəm. Müəyyən dərmanlar ölkəyə gətirilir və insanlar uzun müddət həmin dərmanlarla müalicə olunurlar:
"Məsələn, şərti olaraq A dərmanını götürək. İnsanlar həmin dərmana öyrəşdikdən sonra bazarda rəqabət aparan bəzi şirkətlər müxtəlif yollarla onun satışının qarşısını alırlar. Nəticədə ölkədə həmin dərmanın qıtlığı yaranır. İstehlakçılar bunu gündəlik həyatlarında hiss edir və çıxış yolu kimi dərmanı xaricdən gətirtməyə çalışırlar. Halbuki əksər hallarda bunun arxasında dərman şirkətləri arasındakı rəqabət dayanır. A dərmanının bazardan sıxışdırılıb çıxarılması və onun yerinə B dərmanının təqdim olunması halları baş verir. Dərmanların keyfiyyəti və təsirliliyi ilə bağlı ictimai rəydə çoxlu narazılıqlar mövcuddur. Mən hesab edirəm ki, bu məsələdə ictimai rəy ən ciddi göstəricilərdən biridir. Dərmanların təsirsizliyi ilə bağlı ən diqqətçəkən nümunələrdən biri də ölkədə fəaliyyət göstərən alman aptekləridir.
Onlar açıq şəkildə deməsələr də, faktiki olaraq belə bir təsəvvür formalaşıb ki, baha satılan dərmanlar daha keyfiyyətli, digər apteklərdə satılan daha ucuz dərmanlar isə təsirsizdir. İnsanlar da bunu öz təcrübələrində hiss etdiklərini bildirirlər. Ölkədə dərmanların yan təsirlərinin öyrənilməsi istiqamətində ciddi boşluqlar mövcuddur. Hər hansı bir dərman ölkəyə gətirilərkən onun distribüterləri və ya rəsmi nümayəndələri fəaliyyət göstərirlər. Azərbaycanda da belə şirkətlər var. Onların əsas vəzifələrindən biri dərmanların yan təsirlərini izləmək və bununla bağlı məlumatları istehsalçı şirkətlərə ötürməkdir. Əslində belə olmalıdır.
Çünki eyni dərman müxtəlif ölkələrdə yaşayan insanlara fərqli təsir göstərə bilər. Məsələn, Afrikada yaşayan insan üçün uyğun olan dərman Azərbaycanda yaşayan insanlarda fərqli reaksiyalar yarada bilər. Buna görə də yan təsirlər öyrənilməli, məlumatlar baş ofisə göndərilməli və zərurət yarandıqda dərmanın tərkibində dəyişikliklər aparılmalıdır. Bu işdə tibb müəssisələrinin və həkimlərin də böyük rolu var. Lakin təəssüf ki, bu istiqamətdə sistemli fəaliyyət görünmür. Nəticədə bir ölkədə istifadə olunan dərman heç bir əlavə araşdırma aparılmadan Azərbaycanda da satışa çıxarılır və proses bu şəkildə davam edir".
Sədr qeyd edib ki, dərmanların qiyməti məsələsi də ayrıca problemdir. Dövlət üç mindən çox dərmanın qiymətini tənzimləyib:
"Buna baxmayaraq, bəzi dərmanlar həm qonşu, həm də uzaq ölkələrlə müqayisədə Azərbaycanda dəfələrlə baha satılır. Məsələn, Qalusmet Azərbaycanda 75 manat olduğu halda, Türkiyədə 15 manat, Filippində 38 manat, İspaniyada isə 40 manatdır. Bu kimi anormal qiymət fərqləri mövcuddur. Halbuki qiymətlərin tənzimlənməsinin məqsədi insanların dərmanlara əlçatanlığını təmin etməkdir. Ölkədə apteklərin sayı da diqqət çəkir. Ümumi müqayisə aparsaq, aptek şəbəkəsi bir çox ölkələrlə müqayisədə xeyli genişdir. Apteklərdə daim növbələrin şahidi oluruq. Deməli, tələbat çox böyükdür. Amma bu tələbatın səbəbləri ciddi şəkildə araşdırılmır. Bunun səbəbi qida məhsullarıdır, ətraf mühitdir, həyat tərzidir, yoxsa dərmanların effektiv olmamasıdır, bu suallara cavab axtaran yoxdur.
Mənim ən çox narazı qaldığım sahələrdən biri də həkim icması ilə bağlıdır. Bu sahədə çox sağlam düşüncəli, vicdanlı insanlar var. Lakin onlar danışmağa çəkinirlər. Bu gün belə bir həkim mənə dedi ki, dərman şirkətlərini qapıdan qovuruq, pəncərədən geri qayıdırlar. Həkimlərə təklif edirlər ki, müəyyən dərmanları xəstələrə yazsınlar və bunun müqabilində satışdan faiz alsınlar. Hətta bəzi hallarda tanınmış və insanların güvəndiyi həkimlərin adından istifadə edilərək reseptlər hazırlanır.
Dərman şirkətlərinin məşhur həkimlərlə xüsusi əməkdaşlıq qurmağa çalışması da müşahidə olunur. Eyni zamanda, həkimlər arasında xəstə yönləndirməsi üzərindən qurulan münasibətlər də mövcuddur. Məsələn, uroloqun qəbuluna gələn pasiyentlə bağlı başqa bir cərrahla əlaqə yaradılır və xəstənin həmin həkimə yönləndirilməsi qarşılığında müəyyən faiz vəd edilir. Belə hallar pasiyentin maraqlarından daha çox kommersiya maraqlarının önə keçdiyini göstərir.
Pasiyentlərin lüzumsuz analiz və ekspertizalara göndərilməsi də geniş yayılmış problemlərdəndir. Həkimlər əksər hallarda əməkdaşlıq etdikləri laboratoriyalara və ya klinikalara üstünlük verirlər. Pasiyent başqa bir laboratoriyada analiz versə belə, onun nəticələri qəbul edilmir. Həkim həmin sənədləri kənara qoyaraq pasiyenti yenidən özünün tövsiyə etdiyi mərkəzə göndərir. Xüsusilə reklam olunan bəzi həkimlər arasında bu halların daha çox müşahidə olunduğu bildirilir. Ekspertizaların qiyməti isə kifayət qədər yüksəkdir. Mən hələ laboratoriyalarda istifadə olunan reaktivlərin keyfiyyəti, cihazların texniki vəziyyəti və kalibrlənməsi kimi məsələlərə toxunmuram. Bunlar da ayrıca araşdırılmalı olan problemlərdir".
Eyyub Hüseynov fikirlərinə əlavə edərək bildirib ki, ölkədə ürəyin şuntlanması əməliyyatları ilə bağlı da ciddi narazılıqlar mövcuddur. Bu sahə artıq müəyyən mənada gəlir gətirən tibbi biznes istiqamətinə çevrilib:
"Bəzi hallarda fərqli səbəblərdən yaranan ağrılar şuntlama əməliyyatı üçün əsas kimi təqdim edilir. Azad İstehlakçılar Birliyinə müraciət edən və şuntlama əməliyyatı keçirmiş şəxslər arasında əməliyyatdan sonra da ağrılarının davam etdiyini bildirən insanlar var. Təəssüf ki, sağlam düşüncəli həkimlər bir araya gələ bilmirlər. Onlarla söhbət zamanı tez-tez belə bir fikir səslənir ki, səslərini yalnız o halda çıxararlar ki, onların səsinə dəstək verən qüvvə olsun. Nəticədə məsələ yenə də məhkəmə müstəvisinə çıxır. Mən hesab edirəm ki, tibb sahəsi üzrə ixtisaslaşmış məhkəmələrin yaradılmasına ehtiyac var.
İnsanlar böyük məbləğlər ödəyərək yaxınlarını klinikalara etibar edirlər, lakin bəzi hallarda onları itirirlər. Bundan sonra nə ödənilən vəsaitin geri qaytarılması mümkündür, nə də ədalətli hüquqi nəticə əldə olunur. Qaldırılan məhkəmə iddialarının da çox vaxt nəticəsiz qalması insanlarda ümidsizlik yaradır. Buna görə müstəqil ekspertiza institutları və ixtisaslaşmış məhkəmə mexanizmləri formalaşdırılmalıdır.Tibb sürətlə biznesləşir və sağlam niyyətli tibb işçiləri bu çirklənmiş mühitdə fəaliyyət göstərməkdə çətinlik çəkirlər. Onlar səslərini çıxarmaq istəsələr də, müxtəlif səbəblərdən bunu edə bilmirlər.
Mən sağlam düşüncəli insanları, peşəkar tibb işçilərini və bu sahəyə nəzarət edən dövlət qurumlarını ciddi islahatlar aparmağa çağırıram. Bu sahədə vətəndaş narazılığı kifayət qədər yüksəkdir. Dərman biznesində, tibbi xidmətlərdə və həkim fəaliyyəti ilə bağlı münasibətlərdə şəffaflıq təmin edilməlidir.
Təxminən on beş il əvvəl parlamentdə “Pasiyentlərin hüquqlarının müdafiəsi haqqında” qanun layihəsi müzakirəyə çıxarıldı. Layihə bir oxunuşdan keçdi və sonradan gündəmdən kənarda qaldı. Mən uzun müddət gözləyirdim ki, həmin qanun qəbul ediləcək və pasiyentlərin hüquqlarının müdafiəsi istiqamətində real mexanizmlər formalaşacaq.
Təəssüf ki, bu gün də belə bir qanun mövcud deyil. Bu problemlərə zəhərlənmə halları da daxildir. Otuz il ərzində Azad İstehlakçılar Birliyi bir nəfər Azərbaycan həkimindən belə rəsmi sənəd ala bilməyib ki, həmin şəxsin konkret olaraq nədən zəhərləndiyi göstərilsin. Həkimlər çox vaxt belə rəyləri yazmaqdan çəkinirlər.
Halbuki belə sənədlər olarsa, məhkəmə iddiaları qaldırmaq, məsul tərəfdən kompensasiya almaq və zərərçəkmiş istehlakçının hüquqlarını bərpa etmək mümkün olar. Təəssüf ki, bu məsələlərin böyük hissəsi hələ də açıq qalır".
