Bu sual ilk baxışdan fantastik görünə bilər. Bir çoxlarının təsəvvüründə dərhal tanklar, zirehli texnika və İrəvana doğru hərəkət edən hərbi kolonlar canlanır. Lakin XXI əsrin geopolitikası artıq çoxdan dəyişib. Müasir dövrdə dövlətlər seçkilərə tanklarla deyil, informasiya müharibəsi, iqtisadi təzyiq, media kampaniyaları, kəşfiyyat əməliyyatları və siyasi təsir şəbəkələri vasitəsilə müdaxilə etməyə üstünlük verirlər.

Bununla belə, Rusiyanın hərbi güc amilini də tamamilə kənara qoymaq mümkün deyil. Çünki Gümrüdəki 102-ci baza sıradan bir hərbi obyekt deyil. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Rusiyanın Cənubi Qafqazda qoruyub saxladığı ən böyük hərbi dayaq nöqtəsidir. Burada yüzlərlə hərbçi xidmət edir, baza ağır texnika, artilleriya sistemləri, hava hücumundan müdafiə vasitələri və döyüş təyyarələri ilə təchiz olunub. Ermənistanla imzalanmış müqavilələrə əsasən bazanın fəaliyyəti uzunmüddətli perspektiv üçün nəzərdə tutulub.

Tarix göstərir ki, Kremlin xaricdə yerləşən hərbi qüvvələri təkcə müdafiə məqsədləri daşımayıb. 2008-ci ildə Gürcüstanla müharibə zamanı Rusiya Cənubi Osetiya və Abxaziyadakı hərbi mövcudluğundan istifadə edərək genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başladı. Daha sonra həmin bölgələrdə hərbi bazalarını daha da gücləndirdi.

2014-cü ildə Krımın ilhaqı zamanı yarımadadakı Rusiya hərbi kontingenti həlledici rol oynadı. Moldovadakı Dnestryanı bölgə, Suriyadakı Hmeymim bazası Kremlin xaricdəki hərbi dayaqlarının geosiyasi alətə çevrilə bildiyini göstərən nümunələrdir.

Məhz buna görə Ermənistanda seçkilər ərəfəsində 102-ci baza ətrafında müzakirələr yenidən intensivləşir. Dünya mediasında son aylarda yayımlanan materiallarda Rusiyanın Ermənistanda təsir imkanlarını qorumağa çalışdığı, ölkənin Qərbə inteqrasiyasını ləngitmək üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə etdiyi barədə iddialar yer alır. Qərb ekspertləri informasiya kampaniyalarından, iqtisadi təsir rıçaqlarından və siyasi əlaqələrdən danışırlar. Moskva isə bütün bu ittihamları qətiyyətlə rədd edir.

Maraqlıdır ki, bütün gərginliyə baxmayaraq, Nikol Paşinyan hökuməti hələ də Gümrüdəki bazanın bağlanmasını gündəmə gətirmir. Əksinə, rəsmi İrəvan dəfələrlə bəyan edib ki, baza Ermənistan-Rusiya müqavilələri çərçivəsində fəaliyyət göstərir və onun gələcəyi ilə bağlı hər hansı qərar müzakirə olunmur.

Bu gün Ermənistanda əsas qarşıdurma tanklarla deyil, geosiyasi istiqamət uğrunda gedir. Bir tərəfdə ölkəni Avropa və ABŞ-la daha sıx əməkdaşlığa aparmaq istəyən Paşinyan hökuməti, digər tərəfdə isə Rusiyanın regiondakı təsirinin zəifləməsini strateji məğlubiyyət hesab edən qüvvələr dayanır.

Belə şəraitdə 102-ci bazanın rolu ilk növbədə hərbi deyil, siyasi və simvolik xarakter daşıyır. Bu baza Rusiyanın Cənubi Qafqazda fiziki mövcudluğunun, bölgədən çəkilmək niyyətində olmadığının göstəricisidir. Lakin Kremlin Ermənistandakı təsir imkanlarını yalnız Gümrüdəki bazaya bağlamaq da sadəlövhlük olardı. Enerji asılılığı, iqtisadi əlaqələr, informasiya məkanı, siyasi əlaqələr və təhlükəsizlik infrastrukturu Moskvanın əlində ən azı hərbi baza qədər təsirli vasitələrdir.

Ona görə də "102-ci baza seçkidən sonra İrəvanda hərəkətə keçə bilərmi?" sualına veriləcək ən rasional cavab budur: birbaşa hərbi müdaxilə ehtimalı olduqca aşağı görünür. Ancaq Rusiyanın Ermənistandakı təsir imkanlarını yalnız tankların və əsgərlərin sayı ilə ölçmək də doğru olmazdı. Müasir dünyada bəzən bir televiziya kanalı, bir informasiya əməliyyatı, bir qaz müqaviləsi və ya bir iqtisadi sanksiya bütöv bir diviziyadan daha böyük siyasi nəticələr doğura bilir.

Ermənistanın gələcəyini müəyyən edəcək əsas amil də məhz budur. Seçkinin nəticəsini tankların mühərrik səsi deyil, erməni cəmiyyətinin hansı geosiyasi istiqaməti seçəcəyi həll edəcək. Lakin regionun tarixi göstərir ki, böyük dövlətlərin maraqları ilə milli seçimlərin toqquşduğu məkanlarda hərbi bazalar heç vaxt sadəcə seyrçi olmur...