Türkiyənin “Diriliş Postası” qəzeti “Yeni Çağ” Media Qrupunun baş redaktoru Aqil Ələsgərin Ermənistandakı seçkilərlə bağlı təhlil yazısını yayınlayıb.

"DİA-AZ" həmin yazını təqdim edir:

Avrasiyanın geosiyasi qırılma xəttləri Qazaxıstanın paytaxtı Astanada keçirilən Avrasiya İqtisadi İttifaqı (Aİİ) zirvəsi ilə yenidən silkələndi. 7 iyunda keçiriləcək kritik parlament seçkilərinə hazırlaşan Ermənistanda baş nazir Nikol Paşinyan sammitdə iştirakdan imtina etdiyi halda, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin kameralar qarşısına keçərək İrəvana indiyə qədərki ən sərt mesajlarını verdi. Moskva artıq qapalı diplomatik təzyiqlərlə kifayətlənməyərək Ermənistanı açıq şəkildə “ikinci Ukrayna” olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qoyur.

Astana ultimatumu: “Ukrayna böhranı da belə başlamışdı”

Putinin Astana sammitində keçirdiyi mətbuat konfransının ən diqqətçəkən məqamı Ermənistanın Qərbə inteqrasiya kursunu birbaşa Ukrayna müharibəsinin başlanğıcı ilə müqayisə etməsi oldu. Bu açıqlama sadəcə siyasi xəbərdarlıq deyil, Gümrüdə Rusiya hərbi bazasını yerləşdirən Ermənistan üçün açıq müdaxilə mesajı kimi qiymətləndirildi:

“Ukraynadakı böhran da vaxtilə həmin ölkənin Avropa Birliyinə inteqrasiya cəhdləri ilə başlamışdı. Biz buna qarşı deyildik, sadəcə standartların tam fərqli olduğunu demişdik” – Vladimir Putin

Putin daha sonra Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstan liderləri ilə birlikdə İrəvana faktiki ultimatum verdi. Dörd ölkə rəhbərinin imzaladığı ortaq bəyanatda bildirildi ki, Ermənistan mümkün qədər tez Avropa Birliyinə inteqrasiya və ya Avrasiya İqtisadi İttifaqında qalmaq məsələsini ümumxalq referendumuna çıxarmalıdır.

Kremlin Moldova travması

Kreml tərəfindən İrəvana zorla qəbul etdirmək istənilən “referendum” ideyasının arxasında Moskvanın yaxın keçmişdə Moldovada aldığı ağır geosiyasi məğlubiyyət dayanır.

Xatırladım ki, Moldovada keçirilən oxşar referendumda Rusiyanın bütün hibrid müdaxilələrinə və siyasi təzyiqlərinə baxmayaraq, Avropaya inteqrasiyanı dəstəkləyən qüvvələr qalib gəlmişdi.
Moskva Ermənistanda fərqli nəticə əldə etməyə çalışsa da, əsas təhlükə referendumun nəticəsindən daha çox Kremlin niyyətində gizlənir. Belə ki, erməni cəmiyyəti Avroatlantik inteqrasiyanı dəstəkləsə belə, Rusiya bu prosesi ölkədaxili qarşıdurma yaratmaq, revanşist qüvvələri küçələrə çıxarmaq və Ermənistana kobud müdaxilə üçün zəmin hazırlamaq vasitəsinə çevirməyə çalışır.
İqtisadi şantaj kartları masada
Kremlin hərbi və siyasi təzyiqlərlə yanaşı, Ermənistanı iqtisadi blokada ilə də qorxudur.

Putinin açıqladığı rəqəmlərə görə, Rusiya Ermənistan iqtisadiyyatındakı kapitalın təxminən 86 faizinə nəzarət edir.

Ermənistanın Avropa standartlarına keçidi halında Moskvanın tətbiq edə biləcəyi təzyiq mexanizmləri bunlardır:

• Enerji böhranı: Putin Avropada qazın min kubmetrinin 600 avro, Ermənistan üçün isə 150 avro olduğunu xatırladaraq subsidiyaların dayandırılması halında Ermənistan ÜDM-in ən azı 14 faiz azalacağını bildirdi;
• Gömrük və logistika zərbəsi: Ermənistanın Aİİ-dən çıxacağı təqdirdə, dəmir yolu daşımalarının tariflərinin Rusiyanın daxili tarif səviyyəsinə qaldırılacağı və bunun ölkənin idxal-ixrac balansını çökdürəcəyi vurğulandı;

• Demoqrafik silah: Rusiyada çalışan yüz minlərlə erməni miqrantın sosial hüquqlarının ləğv ediləcəyi və onların ümumi miqrasiya rejiminə keçirilməklə deportasiya riski ilə üzləşəcəyi bildirildi;

• Süni embarqolar: Seçki kampaniyası dövründə Rusiya artıq Ermənistandan idxal olunan konyak, şərab, mineral su, tərəvəz və çiçəklərə “gigiyenik standartlar” bəhanəsi ilə qeyri-rəsmi sanksiyalar tətbiq etməyə başlayıb.

Gizli müdaxilələr və seçki manipulyasiyası iddiaları

Açıq iqtisadi və siyasi təzyiqlərlə yanaşı, Moskvanın gizli əməliyyatları da sürətlənib. “Reuters” agentliyinin Qərb kəşfiyyat mənbələrinə istinadən yaydığı məlumata görə, Rusiya Paşinyanın yenidən hakimiyyətə gəlməsinin qarşısını almaq üçün gizli fəaliyyətlərini genişləndirib.
İddialara əsasən, Moskva Rusiyaya yaxın namizədləri, xüsusilə milyarder Samvel Karapetyanı dəstəkləmək üçün geniş dezinformasiya kampaniyaları həyata keçirir, həmçinin minlərlə Rusiya ermənisini seçkilərdə səs vermək üçün Ermənistana yönləndirməyə çalışır. Bu əməliyyatlar üçün təxminən 50 milyon dollarlıq büdcənin ayrıldığı bildirilir.

Həm Kremlin, həm də Karapetyanın bu ittihamları qətiyyətlə rədd etməsinə baxmayaraq, kəşfiyyat məlumatları Rusiyanın prosesləri idarə etmək üçün xüsusi struktur yaratdığını və “Storm-1516” bot şəbəkəsindən istifadə etdiyini göstərir.

Sorğular Paşinyanın hələ də rəqiblərini üstələdiyini göstərsə də, artan dezinformasiya hücumları və baş nazirə qarşı onlayn təhdidlər regiondakı vəziyyətin nə qədər həssas olduğunu ortaya qoyur.

Paşinyanın cavabı: “Tək yol, tək boru xətti, tək müttəfiq” dövrü bitib

Putinin sərt siyasi təzyiqlərinə cavab olaraq Paşinyan Astana zirvəsinə qatılmadı və yerinə baş nazirin müavini Mher Qriqoryanı göndərərək Moskvaya siyasi mesaj verdi.
Paşinyan hökumətinin son addımları göstərir ki, Ermənistan “şaxələndirmə strategiyası”ndan geri çəkilmək niyyətində deyil:

1. Ukrayna mesajı: Paşinyan açıq şəkildə bəyan edib ki, “Ukrayna müharibəsində Rusiyanın müttəfiqi deyilik”;

2. Asılılığın rəddi: İrəvan “Qazprom” və “Rosneft” monopoliyasına işarə edərək “tək yol, tək boru xətti, tək müttəfiq” modelindən imtina etdiyini elan edib;

3. Referendum tələsinə yox: Paşinyan bildirib ki, Ermənistan cəmiyyəti vaxtı gələndə qərar verəcək, lakin indi referendum keçirmək Kremlin istədiyi daxili qarşıdurma ssenarisinə xidmət edər.

4. Qriqoryanın diplomatik manevri: Astana sammitində Putinlə ayrıca görüş keçirməyən Mher Qriqoryan Avropa inteqrasiyasının Ermənistan üçün uzunmüddətli strateji hədəf olduğunu deyərək vaxt qazanmağa çalışıb.

7 iyun seçkiləri və geosiyasi qırılma nöqtəsi
Putinin siyasi təzyiqləri, iqtisadi şantajı və gizli informasiya əməliyyatları Ermənistanı seçkilərdə sadəcə hakimiyyət seçimi deyil, həm də geosiyasi və sivilizasiya seçimi qarşısında qoyur.

Rusiya kilsə və revanşist qüvvələrin dəstəyi ilə Ermənistanı yenidən öz orbitinə qaytarmağa çalışdığı halda, Paşinyan Qərbin dəstəyi və Azərbaycanla mümkün yekun sülh sazişinin açacağı yeni regional imkanlarla müqavimət göstərməyə çalışır.
Erməni xalqı qarşıdakı seçkilərdə ya Zəngəzur üzərindən dünyaya inteqrasiya olunan daha müstəqil dövlət modelini, ya da Kremlin “ikinci Ukrayna” qorxusu üzərindən qurduğu təzyiq siyasətini seçmək məcburiyyətində qalacaq.