1980-ci illərdə orta məktəbdə oxuyarkən sinifdə 22 nəfər idik. 22 nəfərdən 1 nəfərin ata-anası ayrılmış, 1 nəfərin də ailəsi problemli ailə hesab edilirdi. Çünki, rəsmən boşanmasalar da dava-dalaşın çox olduğu və maddi cəhətdən ehtiyac içində bir ailə idi. Hər iki şagirdin travma yaşadığı xarakterlərindən, kompleksli davranışlarından hiss olunurdu. Sonra onlardan biri narkotika səbəbindən həbsə düşdü və həbsdən çıxdıqdan sonra rəhmətə getdi. Digəri də özünə həyatda bir yer tapa bilmədi...

Bu gün orta məktəblərdə 20 nəfərlik sinifdə azı orta hesabla (bəzi siniflərdə daha çox, bəzilərində nisbətən az) 8-10 şagirdin ata-anası ayrılmış, boşanmışdır. Bu tendensiya artmaqdadır. Biz bunun gələcəkdə hansı fəsadlar verə biləcəyini düşünürük?

Ölkəmizdə data kültürü, təhlil, ölçmə-analizlərin lazımi səviyyədə olmaması səbəbindən aşağıdakı sualların hətta mövcud olduğunu belə bilmədən populist fikirlərə yol vermək çox təhlükəlidir:

- Qlobal demoqrafik vəziyyət necədir?

- Qlobal miqrasiyada hansı tendensiyalar var və hansı ciddi köklü dəyişikliklər baş verir?

- Ölkəmizdə mövcud demoqrafik trendin 5-10-15-20-30 il sonra yaradacağı vəziyyət necə olacaq? Bu vəziyyət iqtisadiyyatda, pensiya təminatında, iqtisadi inkişaf və ya geriləmədə hansı rolu oynayacaq?

- Ata-anası boşanmış uşaqlar hansı hallarda uğurlu ola bilirlər? Belə uşaqlar hansı hallarda cəmiyyət üçün yükə, problemli vətəndaşlara çevrilirlər? Belə uşaqların təbii ki, heç də hamısı uğursuz olmur. Amma nisbət məsələsi var. Uğursuz olmamaları üçün nələr edilməlidir?

- Hansı yaş qrupları iqtisadiyyatlar üçün drayver rolunu oynayır və azalması ciddi siqnaldır?

- Demoqrafik artım nə vaxt iqtisadiyyatın inkişafı üçün drayverə, nə zaman yükə çevrilə bilir?

- Ailə planlaması nədir və nə üçün dövlətlər üçün əsas strateji xətlərdən biri hesab olunur?

- Qadınlarda fertility (artım, uşaq dünyaya gətirmə) əmsalının əhəmiyyəti nədir? Bu əmsalın təhlükəli və normal qəbul olunan səviyyələri hansılardır? Bu əmsalın özünün qəbul olunan hədləri demoqrafik vəziyyətlə və iqtisadi inkişafla nə dərəcədə əlaqəlidir?

- Ailə təkcə artım üçündür, yoxsa həm də cəmiyyətin möhkəmliyinin təməlidir? Möhkəmlik təməli kimi hansı rollara malikdir?

- Boşanmaların səbəbləri doğrudanmı bizə sırınmağa çalışıldığı kimi maddi imkansızlıqdır, yoxsa şüuraltı qlobal beyinyuma siyasətlərinin və digər mənfi tendensiyaların nəticəsidir?

- Ailə institutlarının dağılmasının dövlət və dövlətçilik üçün əsas təhlükələri nələrdir və nə üçün dövlətlərdə bu institutları müxtəlif ideologiyalarla dağıdan dövlətlərin özlərində boşanma səviyyələri aşağıdır və həmin dövlətlərdə ailə institutlarının saxlanması üçün müəyyən tədbirlər görülür?

Suallar çoxdur. Bu sualların hamısını demirəm, heç olmasa 30%-ni araşdırmadan, ölçmə-analizlər aparmadan, öyrənmədən ailə, uşaq, uşaqpulu, bu məsələlərin iqtisadiyyat və büdcəyə təsirləri və sair haqqında danışmaq nə dərəcədə doğrudur???