Rusiya nəşri Azərbaycanın xarici şirkətdən və onun arxasında dayanan siyasi mərkəzdən asılı vəziyyətə düşə biləcəyi ilə narahatlığında səmimidirmi?

“Britaniya şirkəti BP tezliklə Xəzər dənizinin Azərbaycan sahilindəki Babək yatağında genişmiqyaslı təbii qaz hasilatı layihəsinin operatoru ola bilər. Dövlət neft şirkəti SOCAR və BP-nin iyunun 1-də bu dərinsulu yataq üçün rəsmi müqavilə imzalaması gözlənilir”. Musavat.com xəbər verir ki, bu barədə “Svobodnaya Pressa”yazıb.

Bildirilir ki, ilkin hesablamalara görə, yataqda təxminən 400 milyard kubmetr təbii qaz və təxminən 80 milyon ton qaz kondensatı ehtiyatı var. SOCAR yataqla bağlı bütün lazımi sənədləşmə işləri başa çatdıqdan sonra onu BP-nin idarəçiyinə verəcək.
Nəşrə danışan beynəlxalq iqtisadçı Yuri Qoroxov hesab edir ki, “Babək” yüksək riskli və kapital tələb edən dərinsulu layihədir.”Onun işlənməsi müasir texnologiya, milyardlarla dollarlıq investisiyalar və təcrübə tələb edir və BP-nin dərinsulu işlənmə sahəsində daha böyük təcrübəsi var. Avropa Rusiya qazına alternativ axtarır və Azərbaycanın resursları olduqca əhəmiyyətli görünür. BP-nin mövcudluğu Avropa alıcıları və maliyyə qurumları üçün siyasi sığorta siyasəti kimi xidmət edir. BP-nin investisiyaları qazın Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Qərb bazarlarına çatacağına zəmanət verə bilər”.

Ekspert hesab edir ki, Azərbaycanın BP-yə öz şelfinə giriş imkanı verdiyi və BP-nin Orta Asiyadakı böyük layihələrdə iştirakını asanlaşdırdığı bir sistem qurulur. Sırf hipotetik olsa da, maraqlı bir "mübadilə" ortaya çıxır.
BP olmadan “Babək” SOCAR-ın balans hesabatında çətin bərpa olunan aktiv olaraq qalardı. BP ilə isə Azərbaycan qazın mayeləşdirilməsi və terminal elektrikləşdirilməsi, eləcə də Britaniya brendinin çətiri altında Avropa bazarına çıxış daxil olmaqla uzunmüddətli qaz sənayesinin inkişafı proqramı əldə edir.
Operatorluqdan imtina etməklə, Azərbaycan səhmdar kapitalını saxlayır, çünki SOCAR-dakı payı əhəmiyyətli dərəcədə qalacaq və Avropaya əlavə təchizatçı statusu alacaq. Bu, kapital, texnologiya və geosiyasi perspektivlər üçün resursların mübadiləsi üçün yaxşı bir razılaşmadır, baxmayaraq ki, bu, tamamilə risksiz və nəticələrsiz deyil”.

Ekspert iddia edib ki, sazişin konkret maliyyə detalları və buna görə də Azərbaycan üçün faydalar hələ tam aydın deyil. İqtisadçının iddiasına görə, operatorluğun xarici şirkətə verilməsi Böyük Britaniyanın siyasi iradəsindən asılılıq yaradır. Bu, tək bir oyunçudan asılılıq yaradır. “BP-nin prioritetləri dəyişərsə, layihə dayana bilər. Axı, bu gün Azərbaycan qazının Rusiya qazına alternativ kimi rolu vacibdir.Lakin Avropanın enerji siyasəti bərpa olunan enerji mənbələrinə sürətləndirilmiş keçidə doğru dəyişə bilər. Avropada qaza tələbat 10-15 il ərzində kəskin şəkildə azalarsa, Babəkə investisiyaların aqibətinin nə olacağı aydın deyil. “Babək” layihəsi pul qazanmaq üçün deyil, uzunmüddətli strateji hədəfdir”.

Azərbaycanın enerji sektorunda BP ilə əməkdaşlığına dair Rusiya nəşrində dərc olunan material ilk baxışdan balanslı və texniki analiz təsiri bağışlasa da, mətnin dərin qatlarında fərqli geosiyasi mesajlar sezilir. Bu yazı təkcə iqtisadi riskləri deyil, həm də Azərbaycanın strateji istiqamətinə dair dolayısı ilə xəbərdarlıq elementlərini ehtiva edir.

Məqalənin ümumi xətti klassik ikili yanaşma üzərində qurulub: əməkdaşlıq iqtisadi baxımdan məntiqli sayılır, lakin uzunmüddətli perspektivdə riskli kimi təqdim olunur. Bu, rus analitik diskursunda tez-tez rast gəlinən üslubdur. Belə yanaşma oxucuda tərəddüd yaradır — layihə nə tam dəstəklənir, nə də açıq şəkildə tənqid olunur. Əslində isə diqqət risklərin şişirdilmiş təqdimatına yönəldilir. Nəşr xüsusi vurğulanan məqam Azərbaycanın xarici şirkətdən və onun arxasında dayanan siyasi mərkəzdən asılı vəziyyətə düşə biləcəyi ilə bağlıdır. Bu kontekstdə Böyük Britaniyanın təsiri ayrıca qabardılır.
Bu tezis yeni deyil və daha çox geosiyasi narrativ xarakteri daşıyır. Məqsəd Azərbaycanın Qərb enerji sisteminə inteqrasiyasını potensial təhlükə kimi təqdim etməkdir. Halbuki reallıqda Azərbaycan çoxvektorlu enerji siyasəti yürüdərək müxtəlif tərəfdaşlarla balans yaratmağa çalışır.
Avropada qaz tələbatının yaxın 10–15 ildə kəskin azalacağı iddia olunsa da, bu arqument qismən əsaslı olsa da, birtərəfli təqdim edilir. Hazırda bərpa olunan enerjiyə keçidi sürətləndirsə də, qaz hələ uzun müddət “keçid yanacağı” kimi əhəmiyyətini qoruyacaq. Üstəlik, Rusiya qazından imtina fonunda alternativ mənbələrə ehtiyac davam edir və Azərbaycan bu boşluğu qismən dolduran əsas oyunçulardan biridir.
Məqalənin alt qatında duran əsas motiv aydındır: Azərbaycan qazının Avropa bazarında mövqeyinin güclənməsi Rusiyanın enerji təsirini zəiflədir.
Beləliklə, məqalə sırf iqtisadi analizdən daha çox, geosiyasi mövqenin incə formada ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Musavat.com