Növbəti ildən başlayaraq maaşlardan gəlir vergisi tutulacağı gözlənilir.

Xatırladaq ki, 2019-cu ildən ölkədə vergi güzəşti tətbiq olunur və artıq 7 illik vergi güzəştinin müddəti başa çatır. Yəni 2026-ci ilin 1 yanvarında qeyri-dövlət sektorunda işləyən şəxslərinə güzəştin bitməsi ilə onların gəliri də gəlir vergisinə cəlb olunacaq.

Yeni ildən gəlir vergisinin tətbiqi ilə bağlı “Cümhuriyət”-in suallarını iqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli cavablandırıb. "DİA-AZ" müsahibəni təqdim edir:

-Tətbiq edilən güzəştin müddətinin başa çatması ilə əlaqədar gəlir vergisi tətbiqi reallaşa bilərmi?

-Əslində 7 il bundan öncə qərar qəbul olunanda məqsəd iqtisadiyyatın “ağardılması” idi və bunun effekti oldu. Əmək bazarında kifayət qədər “ağarma”nın şahidi olduq. Bu, Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna daxilolmaların artımına da səbəb oldu. İndi əgər bu güzəşt ləğv olunacaqsa, çox təəssüf ki, “boz iqtisadiyyat”a, “boz maaş”lara yenidən dönüş ola bilər.

Yəni insanlar üçün 14 faizlik gəlir vergisi böyükdür. Əgər bu, yenidən tətbiq olunsa, insanların maaşlarına ağır yük kimi düşəcək. Ya vətəndaşların əlinə az maaş gələcək, ya da sahibkarlar məcbur qalacaqlar ki, ciddi ixtisara getsinlər, xərcləri azalsın. Azərbaycan iqtisadiyyatında ciddi problem yarana bilər.

-“Qara mühasibatlığ”a dönüş vətəndaşlar üçün hansı problemlər yaradacaq?

-Bizdə güzəştlər tətbiq olunandan sonra özəl, qeyri-neft sektorları DSMF-yə daha çox ödənişlər etməyə başladı. İndi güzəşt ləğv olunur, köhnə qaydaya qayıdırıq. Bu, o deməkdir ki, DSMF-yə 3 faiz ödəniş edəcək, 14 faiz gəlir vergisi ödəyəcəyik. Gəlir vergisini ödəmək üçün maaşdan minimum əməkhaqqı çıxıldıqdan sonra 14 faiz ödəyəcəyik. Bu da il ərzində dövlət büdcəsinə 550-600 milyon manat əlavə gəlir gətirəcək. Ancaq DSMF-nin gəlirləri azalacaq.

DSMF-nin də öhdəlikləri var. Ölkədə 1,2 milyon təqaüdçü var. Əgər orada gəlirlər azalacaqsa, o zaman dövlət büdcəsindən dotasiya veriləcək. Yəni burada nə fərqi var ki, vergi şəklində büdcəyə yığasan, sonradan onu DSMF-yə dotasiya kimi verəsən? Olmazmı ki, elə DSMF-yə 10 faiz ödəyiriksə, bu sistem davam etsin? Ən azı 7 il də uzadılsın ki, ölkə iqtisadiyyatında “ağarma” prosesini məntiqi sonluğa çatdırmaq mümkün olsun.

Təəssüf ki, hələ nə rəsmi dövlət qurumları, nə parlamentdən bununla bağlı bir məlumat verilir. Ancaq bu müddət uzadılmasa da əlavə qanun qəbul edilməsinə ehtiyac yoxdur. Köhnə qaydaya qayıdacağıq. Bu isə o deməkdir ki, bu gün 1000 manat maaş alan onun 10 faizini DSMF-yə verirdi, indi həmin maaşından 3 faiz DSMF-yə, 2 faiz müxtəlif fondlara, 14 faiz də gəlir vergisi verəcək. Faktiki olaraq insanların ödədiyi vəsait 20 faizə yaxın artacaq. Bu da təbii ki, narazılıq yarada bilər.

-DSMF-yə ödənişlər azaldılarsa, problem yaranmayacaqmı?

-Təbii ki, problem yaranacaq. Ancaq qanunvericilikdə də nəzərdə tutulub ki, problem yaranan kimi oraya dotasiyalar verilir. Elə il olub 1 milyard, 1,2 milyard dotasiya verildiyini görmüşük. 7 illik qayda tətbiq olunduqdan sonra dotasiyalar bir az azalmışdı.

-Yeni sistemin tətbiqi işdən çıxarılmaların artmasına səbəb ola bilərmi?

-Bəli, burada işəgötürənlərdən danışmaq lazımdır. Kiçik və orta sahibkarlığın vəziyyəti daha da ağırlaşacaq. Çünki sistem elə qurulub ki, işəgötürən də DSMF-yə ödənişlər edir. Bəs onların aqibəti necə olacaq? Bəli, kütləvi şəkildə işdən çıxarmalar baş verə bilər. Əsasən də özəl, qeyri-dövlət sektoru optimallaşma aparmağa məcbur qalacaq.

Məsələn, 10 işçi işlədirdisə, indi onun sayını 8-ə salacaq. Həmin 8 işçidən daha çox iş tələb edəcək. Bu, məcburiyyətdən belə olacaq. Ona görə hələ ümid edirəm ki, qayda dəyişməyəcək. Çünki hələ bu barədə rəsmi açıqlama yoxdur.

Əgər 100 faiz tətbiq olunmasına dair fikir olsaydı, ictimai rəyi bunun üçün hazırlayardılar. Hansısa deputat, nazir, müavin bununla bağlı açıqlama verərdi. Hələ ki, heç bir açıqlama yoxdur. Bu baxımdan, büdcə müzakirəsi zamanı bu 7 illik müddətin uzadıla biləcəyinə ümid edirəm.

-Beləliklə, bu vergi sisteminin gətirəcəyi əsas problemlər işsizlik, “boz mühasibatlıq” olacaq…

-Təbii ki, bu sistem tətbiq olunarsa, işsizliyə, “boz mühasibatlığa” gətirib çıxaracaq. Bir tərəfdən, iqtisadiyyatda dalğalar yarada , digər tərəfdən isə yoxlayıcı qurumlar üçün əlavə stimul verə bilər. Onlar da gedib “boz əməkhaqq”ını görəndə daha çox yoxlayacaqlar, daha çox cərimələyəcəklər. Bu, artıq dövlət qurumları ilə biznes arasında növbəti anlaşılmazlığa gətirib çıxaracaq.