Xəzər dənizi ilə bağlı narahatlıqlar davam edir. Bildirilir ki, 21-ci əsrin sonuna qədər suyun səviyyəsi 9-18 metr enə bilər. Su və meliorativ proseslərin modelləşdirilməsi sektorunun müdiri Kəminə Ağayevanın sözlərinə görə, bu, dənizin təxminən 1/4 sahəsini itirməsinə və 93 min kvadrat kilometr yeni quru ərazinin üzə çıxmasına səbəb olacaq. O qeyd edib ki, yaranacaq torpaqların çoxu Xəzərin şimal hissəsində formalaşacaq. Ekspertlər sözügedən prosesin Xəzərin bölgüsü ilə bağlı yeni mübahisələrə səbəb olacağını vurğulayırlar.

Yaranan yeni ərazilərin aqibəti necə olacaq?

Globalinfo.az-a danışan biomüxtəliflik üzrə ekspert, ekoloq Arzu Mustafayev deyib ki, Xəzər unikal su hövzəsidir və beynəlxalq okean hüququ burada fərqli işləyir:

“Əslində Xəzər dəniz deyil, dünyanın ən böyük gölüdür. Dibinin bölgüsünə dair müqavilələrə əsasən, suyun çəkilməsi ilə yaranan yeni torpaq sahələri də həmin sərhədlər çərçivəsində qalacaq. Sadəcə əvvəl su ilə örtülü olan ərazilər indi quruya çevriləcək. Lakin bu torpaqların yüksək duzluluq və uzun illər ərzində toplanmış çöküntülər səbəbindən kənd təsərrüfatına dərhal yararlı olması mümkün deyil. Onların münbitləşməsi üçün yüzilliklər tələb olunur”.

Ekoloq qeyd edib ki, Xəzər dənizinin səviyyəsinin azalması ən çox limanlara və sahilyanı şəhər təsərrüfatlarına mənfi təsir göstərəcək:

“İnvestisiya ilə tikilmiş limanların rentabelliyi aşağı düşəcək. Bu məsələdə Azərbaycanın üstünlüyü var. Belə ki, dənizin ən dərin hissəsi – 1025 metr dərinlikdə olan Lənkəran çökəkliyi məhz bizim sahillərdə yerləşir. Ona görə də ölkənin cənub sahilləri daha az zərər görəcək. Lakin Abşeron yarımadası, Bakı arxipelaqı və Ələt buxtası kimi dayaz zonalar ciddi təsirə məruz qalacaq. Təəssüf ki, xüsusilə, Böyük və Kiçik Qızılağac körfəzlərini əhatə edən Qızılağac Milli Parkı risk altındadır. 50 min hektardan çox sahəsi olan bu park Pan-Avropada birinci dərəcəli quş qışlama məkanıdır. Suyun çəkilməsi nəticəsində yalnız su səthi deyil, minilliklər ərzində formalaşmış bataqlıq ekosistemi, biomüxtəliflik, balıq və quş növləri böyük ölçüdə məhv ola bilər. Qırmızı kənd, Zəvvar, Mahmudçala kimi bataqlıq ərazilər də bu zəncirvari prosesin təsirindən təbii resurslarını itirəcək”.

Mütəxəssis əlavə edib ki, Xəzərin dörddə birinin itirilməsi iqlimə də ciddi təsir göstərəcək:

“Yaxın illərdə sahil zonasında 60-80 kilometrədək ərazidə havanın rütubətliyi azalacaq, temperatur və yağıntı rejimləri dəyişəcək. Bu, bütün ekosistemlərə, o cümlədən bitkilərə, meşələrə və torpağın nəmliyinə təsir edəcək. Nəticədə ağacların növ tərkibi dəyişə, canlı aləm yeni şəraitə uyğunlaşmağa məcbur qala bilər. Təəssüf ki, bu dəyişikliklərin mənfi təsirlərini gələcək nəsillər də hiss edəcəklər”.