Rusiyanın MDB ölkələri, xaricdə yaşayan həmvətənlərlə iş və beynəlxalq humanitar əməkdaşlıq üzrə Federal Agentliyinin (“Rossotrudniçestvo”) Azərbaycanın paytaxtındakı nümayəndəliyi fəaliyyətini dayandırır. Təşkilata məxsus “Rus Evi” yerləşdiyi binadan çıxarılır və onun fəaliyyəti respublika qanunvericiliyinin pozulması kimi tanınır.
Bundan əvvəl Bakı Moskvaya qurumun ölkəmizdəki fəaliyyətinin dayandırılması ilə bağlı rəsmi bildiriş göndərib. “Azərbaycan özü donora çevrilib və kənar yardıma ehtiyac duymur, xüsusən də bu, qeyri-şəffaf sxemlər əsasında və strukturu açıq-aşkar kəşfiyyat xarakterli təşkilatlar vasitəsilə həyata keçirilirsə”, - deyə hökumət mənbələri yerli mediaya bildiriblər.
Azərbaycanda “Rus Evi”nin bağlanmasının rəsmi səbəbi hüquqi qeydiyyatın olmamasıdır. 2025-ci il fevralın əvvəlində Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) Azərbaycan XİN-dən “Rus Evi”nin hüquqi şəxs kimi qeydiyyata alınması və ya onun fəaliyyətinə xitam verilməsi tələbi ilə nota alıb. Tələb qanunidir. Qeydiyyat proseduru 1997-ci il tarixli hökumətlərarası sazişdə müəyyən edilib, lakin heç vaxt həyata keçirilməyib.
Rusiya XİN-in sözçüsü Mariya Zaxarova Moskvanın mövqeyini belə açıqlayıb: “Biz bu məsələnin müsbət şəkildə həllini gözləyirik”.
Çoxları hesab edir ki, Bakıdakı “Rus Evi”nin fəaliyyətinin dayandırılması 2024-cü il dekabrın 25-də Bakı-Qroznı marşrutu ilə uçan Azərbaycanın AZAL şirkətinin “Embraer E-190” sərnişin təyyarəsinin qəzaya uğramasından sonra Rusiya ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin kəskin soyuması fonunda baş verib. Eyni zamanda, bir sıra yerli KİV-lər Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının Bakıda “Rus Evi” pərdəsi altında fəaliyyət göstərdiyi barədə iddialar səsləndirirlər.
Maraqlıdır, bunun arxasında duran əsl səbəb nədir? Bəli, Bakı açıq şəkildə Rusiya ilə münasibətləri soyutmağa doğru gedir. Ona və Rusiya qurumlarına qarşı iddialar artır. Azərbaycanın tədricən Rusiyadan uzaqlaşmasının səbəbi nədir? Və bütün bu hekayə necə bitə bilər?
AYNA mövzunu tanınmış ekspertlərlə müzakirə edib.
Cənubi Qafqaz Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Fərhad Məmmədov:
“Düşünürəm ki, “Rus Evi” ətrafında baş verənlər təyyarə qəzası və Rusiya Federasiyası tərəfindən bu hadisəyə adekvat reaksiya verilməməsi ilə bağlıdır. Yəni Azərbaycan bu məsələyə prinsipial yanaşdığını nümayiş etdirir.
Bütün bunların sonu necə ola bilərdi? Yaxşı, indi biz gərginlik spiralına doğru gedirik. Hakimiyyət artıq Rusiyanın “Sputnik” agentliyinin Azərbaycandakı fəaliyyətinə de-fakto məhdudiyyət qoyulduğunu bəyan edib. Yəni onun Bakıdakı nümayəndəliyinin əməkdaşları Rusiyadakı Azərbaycan KİV-lərinin kadrları səviyyəsinə çatdırılacaq. Bu, onu göstərir ki, mövzu müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf etməkdə davam edir”.
Politoloq Xəqani Cəfərli:
“Qeyd etmək lazımdır ki, “Rossotrudniçestvo”nun Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının casus bazası olduğunu göstərən onlarla fakt var. Hətta “Rossotrudniçestvo” əməkdaşlarının terror aktı kimi qiymətləndirilə bilən aksiyalarda iştirakını təsdiqləyən məlumatlar var.
Məsələn, 2021-ci ildə “Rossotrudniçestvo”nun Praqadakı nümayəndəliyinin rəhbəri Andrey Konçakovun sovet marşalı İvan Konevin abidəsini sökməyə qərar verən məmurları öldürmək üçün zəhərli risin maddəsini Çexiyaya gətirdiyi sübuta yetirilib. 2013-cü ildə Federal Təhqiqatlar Bürosu (FTB) ABŞ-da “Rossotrudniçestvo” əməkdaşının casusluq fəaliyyəti ilə məşğul olduğunu aşkar edib. “Rossotrudniçestvo” Azərbaycanda da eyni fəaliyyətlə məşğul olmasaydı, bu, cəfəngiyyat və inanılmaz olardı. Bu cür məlumatlar, şübhəsiz ki, “Rossotrudniçestvo”nun Azərbaycandakı fəaliyyətinin dayandırılmasına təsir edib.
Ancaq məncə, bu, əsas səbəb deyil. Problem ondadır ki, Rusiya getdikcə təhlükəli xarakter alır və ola bilsin ki, bu məsələ ilə bağlı əldə olunan məxfi məlumatlar Azərbaycan hakimiyyətini qəti addımlar atmağa vadar edən əsas səbəbdir. Dövlətlər arasında münasibətlər həmişə eyni ola və dəyişməz qala bilməz. Bu, Azərbaycanla Rusiya arasındakı münasibətlərə də aiddir.
Rusiya keçmiş sovet respublikalarının müstəqil siyasətini qəbul edə bilmir. Son vaxtlar bu, isterik hal alıb. Azərbaycan isə məhz postsovet məkanında Rusiyadan ən az asılı olan və ən müstəqil xarici siyasət yeridən dövlətdir. Bu vəziyyət Rusiyanın imperiya ideoloqları tərəfindən düşmənçiliyin təzahürü kimi qəbul edilir.
Rusiya ilə Azərbaycan arasında gərginliyin əsas səbəbi də budur. Moskvanın siyasi dairələrindəki bütün qüvvələr Azərbaycanın Rusiyadan asılılığını azaltmasına, müstəqilliyini möhkəmləndirməsinə mane olmaq istəyir. Hətta ola bilsin ki, bu məqsədlə müəyyən təxribatlar da planlaşdırıblar.
2016-cı ildən (“Rossotrudniçestvo” casus bazası ilə bağlı məlumatlarla tanış olandan sonra) sosial şəbəkələrdə və internet resurslarında bu təşkilatın Azərbaycanda fəaliyyətinin qadağan edilməsinin zəruriliyi barədə mütəmadi olaraq yazılar yazmışam. Ona görə də mən Azərbaycan hakimiyyətinin “Rossotrudniçestvo”nun qapılarını bir az gec də olsa bağlamaq qərarını birmənalı şəkildə dəstəkləyirəm.
Eyni zamanda, mən “Rossotrudniçestvo”nun Azərbaycanda artıq yaratdığı təhlükəli şəbəkənin ifşasının bu təşkilatın ofisinin fəaliyyətini dayandırmaqdan daha vacib olduğunu nəzərə alaraq, hakimiyyəti qəti addımlar atmağa çağırıram. Çünki bu, həyati bir məsələ ola bilər. Vaxtında lazımi addımları atmayanlar daha böyük qurbanlara hazır olmalıdırlar”.
