Ukrayna müharibəsinin yeni mərhələsində enerji infrastrukturu artıq "cəbhə xətti" qədər əhəmiyyətli strateji hədəfə çevrilmiş kimi görünür... Ukrayna Rusiyanın iqtisadi dayanıqlığını zəiflətməyə və Kremlin müharibəni maliyyələşdirmək imkanlarını mümkün qədər məhdudlaşdırmağa çalışır...
Rusiya-Ukrayna müharibəsi uzandıqca, münaqişə tərəfləri arasında hərbi qarşıdurmanın xarakteri də sürətlə dəyişir. Əgər, müharibənin ilk mərhələsində əsas hədəflər canlı qüvvə, ağır texnika və cəbhə xətti idisə, indi strateji üstünlük uğrunda mübarizə enerji infrastrukturu, hərbi-sənaye kompleksi və logistika sistemləri üzərində cəmləşir. Və son aylarda Ukraynanın Rusiyanın neft emalı müəssisələrinə qarşı reallaşdırdığı ardıcıl uzaqmənzilli PUA hücumları bunun ən bariz örnəyidir.
Bu baxımdan, məhz həmin zərbələrə paralel olaraq, dünyada böyük nüfuza malik olan "Financial Times" nəşri olduqca maraqlı məlumat yayıb. Nəşrin yazdığına görə, Ukrayna ordusunun sistemli hücumları nəticəsində Rusiyanın ümumi neft emalı gücünün 40 faizə qədəri müxtəlif səviyyələrdə sıradan çıxıb və ya fəaliyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb. Təxmini hesablamalara görə, yaranmış enerji böhranı artıq təxminən 50 milyon Rusiya vətəndaşına birbaşa təsir göstərir.
Ancaq əgər, bu rəqəmlər təsdiqlənərsə, onda Ukrayna ordusunun bu hərbi uğuru Rusiyanın ayrı-ayrı zavodlarının vurulmasından daha uzaqgedən nəticələri də ön plana çəkə bilər. Belə ki, yaranmış situasiya Rusiyanın enerji təhlükəsizliyinə və iqtisadi dayanıqlılığına qarşı yönəlmiş strateji kampaniyadan danışmağa da imkan verir. Və bu baxımdan, Rusiyanın uzun illərdən sonra ilk dəfə daxili bazarda yaranmış qıtlığı kompensasiya etmək üçün avtomobil benzini idxal etməyə başlaması ilə bağlı məlumatlar böyük maraq doğurur.
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, dünyanın ən böyük neft hasilatçılarından biri hesab olunan dövlət üçün belə vəziyyət həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan, ciddi reputasiya zərbəsi sayıla bilər. Çünki Kreml uzun illər ərzində Rusiyanin enerji ehtiyatlarından həm də əsas geopolitik təsir aləti kimi istifadə edib. Və indi isə həmin enerji nəhəngi artıq öz daxili bazarını tam təmin etməkdə belə, ciddi çətinliklər ilə üzləşir. Və bu, o deməkdir ki, Ukrayna ordusunun son hərbi uğurları yaxın gələcəkdə tədricən Rusiyada dərin ölkədaxili sosial-iqtisadi, hətta siyasi böhrana belə, səbəb ola bilər.
Əslində, elə məhz ona görə də Ukrayna lideri Volodimir Zelenskinin son açıqlamaları qlobal məkanda böyük rezonans doğurub. Çünki o, Kremlin düşdüyü durumu açıq şəkildə istehzalı obyektinə çevirib. Ukrayna liderinin fikrincə, əgər, Rusiyanın ilk prezidenti Boris Yeltsin iyirmi il əvvəl bilsəydi ki, Kremlin başlatdığı müharibə nəticəsində Rusiya nə vaxtsa, yanacaq idxal edən ölkəyə çevriləcək, yəqin ki, özünə başqa siyasi varis seçərdi. Və prezident Volodimir Zelenski öz dediklərimi "lətifə" adlandırsa da, əslində, bu fikir Kremlin mövcud vəziyyətinə yönəlik olduqca ciddi siyasi mesaj kimi də qəbul oluna bilər.
Məsələ ondadır ki, Ukrayna lideri bununla kifayətlənməyərək, ölkəsinin uzaqmənzilli zərbə imkanlarının artıq Rusiyanın bütün əsas neft emalı müəssisələrini əhatə edə bildiyini də vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Ukrayna PUA-larının çata bilməyəcəyi hər hansı Rusiya neft emalı zavodu artıq qalmayıb. Prezident Volodimir Zelenski onu da bildirib ki, son hərbi əməliyyat zamanı Sibirin Omsk şəhərində yerləşən və Rusiyanın ən iri neft emalı komplekslərindən hesab olunan müəssisələrdən biri də uğurla vurulub.
Bununla yanaşı, Saratov, Rostov, Tver, Stavropol və Krasnodar vilayətlərindəki, eləcə də Tatarıstan və Başqırdıstandakı neft obyektlərinə də dağıdıcı zərbələr endirilib. Voronej vilayətində hərbi aerodromun, Tver bölgəsində strateji müəssisənin, Moskva, Leninqrad və Bryansk vilayətlərində yerləşən müxtəlif obyektlərin də Ukrayna PUA-larının hədəfinə çevrildiyi açıqlanıb. Və bu coğrafiya isə onu göstərir ki, Ukrayna artıq yalnız sərhədyanı bölgələrdə deyil, Rusiyanın min kilometrlərlə dərinliyində yerləşən strateji obyektlərə də zərbə endirmək imkanına malikdir.
Təbii ki, bütün bunlar isə Kremlin uzun illər ərzində toxunulmaz hesab etdiyi sənaye və enerji infrastrukturu üçün indi yeni təhlükəsizlik reallığı formalaşdırır. Üstəlik, Ukrayna ordusunun enerji infrastrukturuna endirdiyi dağıdıcı zərbələrin iqtisadi nəticələri artıq Rusiyanın siyasi elitasında da ciddi narahatlıq və narazılıq doğurmağa başlayıb. Və Rusiya Dövlət Dumasının deputatı Vyaçeslav Marxayev yaranmış vəziyyəti açıq şəkildə "dövlət idarəçiliyinin iflası" adlandırıb.
Maraqlıdır ki, rus deputat bildirib ki, hər il yüz milyonlarla ton neft hasil edən ölkənin öz vətəndaşlarını yanacaqla təmin edə bilməməsi qəbuledilməzdir. Onun fikrincə, Rusiya böyük həcmdə enerji resursları ixrac etdiyi halda, ölkə daxilində yanacaqdoldurma məntəqələrində qıtlığın yaranması hökumətin ciddi idarəçilik problemlərindən xəbər verir. Deputat Vyaçeslav Marxayev Rusiya hökumətini mövcud vəziyyəti ört-basdır etməkdə ittiham edib. Və hazırda yaranmış böhranlı vəziyyətə görə Rusiyanın region rəhbərlərindən tutmuş federal nazirlərə qədər bütün məsul şəxslərin mütləq konkret şəkildə cavab verməli olduğunu bildirib.
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, belə sərt tənqidlərin Rusiya hakimiyyətinə bağlı şəxslər tərəfindən səsləndiriıməsi enerji sektorunda yaranmış problemlərin artıq yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi risk faktoruna çevrilməkdə olduğunu da göstərir. Rusiyada mövcud olan vəziyyət isə Ukraynanın son aylarda seçdiyi hərbi strategiyanın artıq real nəticələr verməyə başladığını təsdiqləyir. Və rəsmi Kiyev çox anlayır ki, Rusiyanın ən böyük üstünlüklərindən biri məhz enerji sektorundan əldə etdiyi milyardlarla dollar gəlirdir.
Ancaq indi Ukrayna ordusu tərəfindən Rusiyanın neft emalı zavodlarının sıradan çıxarılması onun ixrac imkanlarını məhdudlaşdırır. Eyni zamanda, həm də daxili bazarda yanacaq qıtlığı yaradaraq, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, sənaye və hərbi logistika sistemlərinə əlavə ciddi təzyiq də göstərir. Və digər tərəfdən, üstəlik, Kremlin qarşısında olduqca mürəkkəb seçim məcburiyyəti yaradır.
Məsələ ondadır ki, Kreml hazırda ya neft məhsullarını əsasən ölkədaxili bazara yönəldərək, ixrac gəlirlərini ciddi şəkildə azaltmalıdır. Ya da ixracı səviyyəsini qoruyaraq, ölkə daxilində sosial-iqtisadi narazılığın dərinləşməsi ilə bağlı riskləri qəbul etməlidir. Halbuki, hər iki ssenari Rusiyanın müharibə iqtisadiyyatı üçün olduqca ciddi problemlər yarada bilər. Və bu baxımdan, Ukrayna müharibəsinin yeni mərhələsində enerji infrastrukturu artıq cəbhə xətti qədər əhəmiyyətli strateji hədəfə çevrilmiş kimi görünür.
Göründüyü kimi, Ukrayna isə məhz bu istiqamətdə Rusiyanın iqtisadi dayanıqlığını zəiflətməyə və Kremlin müharibəni maliyyələşdirmə imkanlarını mümkün qədər məhdudlaşdırmağa çalışır. Ancaq hələlik bu barədə verilən məlumatlar yalnız münaqişə tərəflərinin rəsmi bəyanatlarına əsaslandığından real vəziyyət indi təsəvvür ediləndən daha da ağır xarakter daşımış da ola bilər. Bununla belə, "enerji cəbhəsi" artıq Ukrayna müharibəsinin taleyinə birbaşa təsir edən əsas strateji istiqamətlərdən birinə çevrilməkdə olduğu da qətiyyən şübhə doğurmur.
Elçin XALİDBƏYLİ,
Siyasi ekspert,
"Yeni Müsavat"
