Ermənistan cəmiyyətində və bəzi media platformalarında son dövrlər geniş müzakirə olunan mövzulardan biri Azərbaycanın guya beynəlxalq məhkəmələrdə Ermənistana qarşı iddiaları yenidən gündəmə gətirməsi ilə bağlıdır.

Musavat.com Rusiya Erməniləri Təşkilatının rəsmi saytına istinadən xəbər verir ki, guya rəsmi Bakı Qarabağ münaqişəsi dövründə dəymiş zərərin kompensasiyası məqsədilə beynəlxalq hüquqi mexanizmlərə müraciət etməyə hazırlaşır. Hətta bəzi mənbələrdə bu zərərin 150 milyard ABŞ dolları həcmində qiymətləndirildiyi iddia olunur.

Məsələnin ən mübahisəli tərəflərindən biri isə iddia olunan kompensasiyaların hansı formada ödənilə biləcəyi ilə bağlıdır. Bəzi radikal yanaşmalarda Azərbaycanın guya bu məbləği Ermənistan əraziləri, su ehtiyatları və ya faydalı qazıntılar hesabına tələb edə biləcəyi iddia olunur. Halbuki bu kimi ssenarilər beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə ziddir. Məsələn, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi kimi qurumlar ərazi transferi ilə bağlı qərar qəbul etmir və kompensasiya məsələləri yalnız maliyyə və ya digər hüquqi mexanizmlərlə tənzimlənir.

Eyni zamanda qeyd olunmalıdır ki, münaqişədən sonrakı dövrdə bir çox ölkələr qarşılıqlı iddialar qaldırır və bu, beynəlxalq praktikada qeyri-adi hal deyil. Azərbaycan tərəfinin dəymiş ziyanın qiymətləndirilməsi və hüquqi baza formalaşdırması bu kontekstdə təəccüblü sayılmamalıdır.

Bununla belə, bəzi dairələrin təqdim etdiyi kimi, bu prosesin qaçılmaz şəkildə yeni müharibəyə və ya genişmiqyaslı təzyiq mexanizminə çevriləcəyi barədə fikirlər daha çox siyasi spekulyasiya xarakteri daşıyır. Reallıqda isə regionda sabitlik həm Bakı, həm də İrəvan üçün uzunmüddətli strateji maraq olaraq qalır.

Nəticə etibarilə, “Azərbaycanın guya Ermənistana qarşı məhkəmə iddialarını bərpa etməsi” ilə bağlı iddialar informasiya mübarizəsinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Bu məsələni şişirtmək əvəzinə, hüquqi faktlara və rəsmi mövqelərə əsaslanmaq daha obyektiv yanaşma hesab olunur.

Demokratiya və İnsan Hüquqları Komitəsinin sədri Çingiz Qənizadə Musavat.com-a deyib ki, zərər çəkən vətəndaşlar fərdi qaydada Avropa Məhkəməsinə müraciət edə bilər. Onun sözlərinə görə, Bakı və İrəvan arasında paraflanmış sülh mətninə təzminat məsələsi daxil edilməyib və görünür ki, sənədin imzalanmasında çətinlik yaradırmış. Hüquqşünas hesab edir ki, Ermənistanın vurduğu zərərin ödənilməsini gündəmə gətirmək olar, sadəcə, irəliləyən sülh gündəliyində gərginliyə səbəb olacağını da gözləmək lazımdır.

"XV maddəyə əsasən tərəflər bir-birinə qarşı məhkəmə iddialarından - şikayətlərindən imtina etmək öhdəliyi götürür. Bu, “təzminatdan imtina edirik” fikrini yaradır. Ancaq düşünmürəm ki, bu məsələ gündəlikdən çıxıb. Məsələnin beynəlxalq məhkəmələr qarşısında qaldırılması qəbul olunmuş təcrübədir, sadəcə, Azərbaycan-Ermənistan müstəvisində bunun nə qədər effektiv olacağı əvvəldən sual altında olub. Qarabağ münaqişəsinin mövcud olduğu dövr təsdiq etdi ki, beynəlxalq hüquq işləmir. Ona görə biz beynəlxalq məhkəmələrə də inamla yanaşa bilmirik”,_ deyə hüquq müdafiəçisi vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, fakt göz qabağındadır ki, Avropa təsisatları hansı qətnamələr qəbul edir: “Sizcə, beynəlxalq məhkəmələr Azərbaycanın tələbini təmin edən qərar çıxararmı? Bizi burdan-bura etnik təmizləmədə ittiham edənlərin ədalət tərəzisi pozulub. Ona görə də bu məsələdə fərdi qaydada müraciət ola bilər. Hərçənd bu zaman da qaldırılan iddianın təmin olunacağına şübhə ilə yanaşıram".

Ç.Qənizadə qeyd edib ki, Ermənistanın işğalçılıq və təcavüz siyasəti nəticəsində vurduğu zərər danılmazdır: "Bunu qarşı tərəf inkar edə bilməz. Amma tərəflər yekun sülh müqaviləsinin imzalanması istiqamətində fokuslanıb. O demək deyil ki, Ermənistanı bağışlayırıq. Sadəcə, dediyim kimi, beynəlxalq məhkəmələrə inamsızlıq var və buna vaxt itkisi kimi baxıla bilər. Azərbaycan üçün əsas prioritetlərdən biri də azad edilmiş ərazilərin bərpası və oraya qayıdış proqramının həyata keçirilməsidi. Həmin dağıdılmış şəhərlərimizin, kəndlərimizin bərpa edilməsi və əhalinin oraya köçürülməsi, minalardan təmizləmə işləri Azərbaycana milyardlarla manata başa gəlir. Təbii ki, bunun əsas səbəbkarı Azərbaycan ərazilərini yerlə-yeksan edən Ermənistandır. Ermənistanın vandalizmi olmasaydı Azərbaycan 150 milyard dollar və bəlkə də daha çox maddi zərərə düşməzdi”.

Hüquqşünasın fikrincə, amma nə qədər ki, sülh sazişi imzalanmayıb, bu məsələ həll edilmiş və Azərbaycan haqlı məhkəmə iddialarından geri çəkilmiş sayıla bilməz: “Lakin Azərbaycan hələlik təzminat iddiaları məsələsini çox kəskin şəkildə qabartmır. Ona görə ki, hazırda Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişinin üzərində xeyli müsbət irəliləyiş əldə edilib və bu proses davam edir".