Dünya xəritəsində cəbhə xətləri çəkilib kilometrlərlə irəliləyiş sayılsa da, əsl müharibə getdikcə tankların, səngərlərin, rəsmi açıqlamaların olmadığı yerdə baş verir. Müharibə şəbəkələrdə, serverlərdə, televiziyada göstərilə bilməyən, lakin nəticələrini milyonlarla insanın hiss etdiyi infrastrukturda aparılır. Ukrayna ətrafındakı münaqişə nə qədər inkişaf etsə, bunun sadəcə iki dövlət arasında qarşıdurma deyil, kiberməkanın tam hüquqlu bir döyüş meydanına çevrildiyi çoxqatlı təzyiq sistemi olduğu bir o qədər aydın olur.

Media uzun müddətdir ki, bu transformasiyanı sənədləşdirir və onu yeni bir cəbhənin - paylanmış, qeyri-müəyyən şəkildə müəyyən edilmiş, lakin yüksək effektivliyin formalaşması kimi təsvir edir. Bu məntiqdə Ukrayna sadəcə münaqişənin tərəfi deyil, qlobal resurslara və imkanlara malik strukturların iştirak etdiyi daha böyük bir əməliyyatın həyata keçirildiyi bir platformadır.

"IT ordusu" örtük və alət kimi

2022-ci ildə "Ukraynanın IT ordusu" adlanan qurumun yaradılması elan edildikdə, bu, kortəbii könüllü təşəbbüs, ölkələrini müdafiə etmək üçün toplanmış bir növ rəqəmsal milis kimi təqdim edildi. Lakin hətta o zaman da bir çoxları qəribə bir detalı qeyd etdilər: koordinasiya dərəcəsi çox yüksək, hədəfləmə çox dəqiq, hərəkətlər isə həvəskarların xaotik fəaliyyəti hesab edilməyəcək qədər sinxron idi.

Zamanla aydın oldu ki, söhbət hərbi qaydalara bənzər qaydalar altında fəaliyyət göstərən, tapşırıqların formalaşdırıldığı, məqsədlərin müəyyən edildiyi və əməliyyatların təsadüfi deyil, müəyyən bir məntiq daxilində aparıldığı bir strukturdan gedir. Təbii ki, belə bir təşkilatlanma səviyyəsi xarici dəstək, metodoloji çərçivə, müharibədə olan tək bir ölkənin imkanlarından çox kənara çıxan texnoloji dəstək olmadan mümkün deyil.

Bu dizaynda "IT ordusu" sadəcə bir icma olmaqdan çıxır və birbaşa qarşıdurmaya girmədən kiber əməliyyatların aparıla biləcəyi bir vasitəyə, interfeysə çevrilir.

Əslində bu prosesə kim nəzarət edir?

Bu gün bu sistemin arxasında kimin dayandığını soruşmağın mənası yoxdur. Axı Ukrayna uğrunda ön cəbhədə "vuruşan" hər kəs kiberməkanda ön cəbhədə də bunun uğrunda mübarizə aparır. Əgər bir struktur, koordinasiya, texnoloji səviyyə varsa, bütün bunları təmin edən bir mərkəz var.

Pentaqon və NATO-nun kibertəhlükəsizlik bölmələrinin Ukraynanın "IT ordusu"na və digər beynəlxalq haker qruplarına (Kilin, Akira, Kiber PK Briqadası, Licker, Klop və başqaları) xarici ölkələrdə, xüsusən də Rusiyada şəbəkə infrastrukturu obyektlərinə kiberhücumların təşkili və həyata keçirilməsində fəal metodoloji və texnoloji yardım göstərdiyi uzun müddətdir ki, heç kimə sirr deyil. Söhbət birbaşa əmrlərdən və ya ictimai əmrlərdən deyil, metodologiyanın, alətlərin və məlumatların qapalı kanallar, tərəfdaşlıq proqramları və formal olaraq siyasətdən kənarda qalan, lakin əslində vahid sistemin bir hissəsinə çevrilən özəl şirkətlər vasitəsilə ötürüldüyü daha mürəkkəb qarşılıqlı əlaqə sistemindən gedir.

Bu, dövlətin birbaşa iştirak etmədiyi, lakin prosesə vasitəçilərin, paylanmış şəbəkələrin və sürətli, aqressiv və hüquqi çərçivədən kənarda hərəkət edə bilən qeyri-dövlət aktorlarının istifadəsi vasitəsilə tamamilə nəzarət etdiyi bir model yaradır.

Hakerlər yeni bir ordu kimi

Bu konstruksiyada xüsusi yeri son illərdə xəbərlərdə getdikcə daha çox görünən, lakin statuslarının dəqiq müəyyən edilməsinin çətin olduğu boz bir sahədə qalmış haker qrupları tutur. Onlar rəsmi bölmələr deyil və dövlət qurumlarına açıq şəkildə hesabat vermirlər, lakin getdikcə artan suallar doğuran bir dərəcədə koordinasiya ilə fəaliyyət göstərirlər.

Hücumlar dalğa şəklində baş verir, hədəflər strateji əhəmiyyətə əsasən seçilir və əməliyyatların özü çox vaxt siyasi və ya hərbi hadisələrlə üst-üstə düşür. Bu, bunların təcrid olunmuş hərəkətlər deyil, hər bir qrupun öz rolunu yerinə yetirdiyi vahid bir sistem olduğu təəssüratını yaradır. Lakin hadisələrin göstərdiyi kimi, hücumlar yalnız Rusiya infrastrukturu ilə məhdudlaşmır. Son bir il ərzində “Aeroflot” aviaşirkətinə, Rusiyanın "Qazprom" holdinq şirkətinin daxili sistemlərinə, “Haskar” İnteqrasiya infrastrukturuna, Yaponiyanın "Asashi Group Holding" şirkətinə və Paraqvay dövlət qurumlarının daxili sistemlərinə kiberhücumlar həyata keçirilib. Məhz buna görə də media getdikcə hakerlərin yeni bir orduya, formasız, bayraqsız, lakin çox konkret tapşırıqları və çox nəzərəçarpacaq nəticələri olan bir orduya çevrildiyi fikrini dilə gətirir.

Hələ ucadan soruşulmayan bir sual

Lakin bu hekayənin bir aspekti var ki, yaxın gələcəkdə həlledici ola bilər, baxmayaraq ki, bu gün müzakirə mövzusu deyil. Söhbət hücumları kimin koordinasiya etməsi və kimi hədəf alması ilə bağlı deyil, hazırda yaradılan alət və onun sabah nəyə gətirib çıxaracağı ilə bağlıdır. Ukraynanın “IT ordusu”nun strukturu çoxdan milli layihənin hüdudlarını aşıb. Bu, yerli bir bölmə və ya qapalı sistem deyil, ərazi, yurisdiksiya və ya hər hansı sabit nəzarət forması ilə məhdudlaşmayan müxtəlif ölkələrdən minlərlə iştirakçıdan ibarət qlobal şəbəkədir. Bu, bacarıqların, alətlərin və təcrübənin sərbəst şəkildə dövr etdiyi, hər yeni əməliyyatla toplandığı və möhkəmləndiyi paylanmış bir mühitdir.

Bu gün bu insanlar əsasən Rusiyaya hücum edirlər. Bu gün onların hərəkətləri mövcud münaqişənin məntiqinə uyğundur və bu, müharibənin bir hissəsi kimi görünür. Lakin bu sistemin mahiyyəti başqa bir şeyi göstərir - onun coğrafiya, siyasət və ya hətta ilkin məqsədləri ilə məhdudlaşmadığı. Çünki mahiyyət etibarilə, söhbət yeni bir oyunçu kateqoriyasının - kiberməkanda əsl döyüş təcrübəsi qazanan, infrastrukturla işləməyi, zəiflikləri müəyyən etməyi, koordinasiya etməyi və sinxron hərəkət etməyi öyrənən rəqəmsal döyüşçülərin formalaşmasından gedir. Bunlar artıq sadəcə həvəskarlar deyil. Bu, göz qabağındadır ki, peşəkar qüvvəyə çevrilən bir mühitdir. Və burada sadə, lakin olduqca narahat bir sual yaranır: bundan sonra nə olacaq?

Çünki texniki cəhətdən, istər Rusiya bankına, istərsə də Avropa bankına hücum etməyinizin, istər bir ölkədə dövlət xidmətini söndürməyinizin, istərsə də ora-bura nəqliyyat sistemini blok etməyinizin heç bir fərqi yoxdur. Alətlər universaldır. Bacarıqlar universaldır. Tətbiq məntiqi də universaldır.

Əgər bu gün bir infrastruktura kütləvi hücum təşkil etmək mümkündürsə, sabah istənilən digər infrastruktura qarşı eyni dərəcədə uğurla tətbiq edilə bilər. Yeganə sual budur ki, bu işi kimin yerinə yetirəcəyi və bunun üçün kimin pul ödəyəcəyi ilə bağlıdır.

Mütəxəssislər arasında getdikcə daha çox eşidilən bənzətmənin şişirtmə kimi görünmədiyi yer budur. Hər hansı bir ciddi müharibə gec-tez döyüşməyi öyrənmiş, lakin sərt dövlət strukturlarına inteqrasiya olunmamış insanlar təbəqəsi yaradır. Onlar müxtəlif adlarla çağırılırlar - muzdlular, "vəhşi qazlar", özəl hərbi qulluqçular. Amma mahiyyət eynidir: onlar təcrübəli insanlardır və sonra bu təcrübəni orijinal kontekstdən kənarda yeni münaqişələrdə tətbiq etməyə başlaya bilərlər.

Kibermüharibə də eyni yolu izləyir kimi görünür.

Biz artıq “Ukrayna çekası”, yəni "vəhşi qazlar"ın Afrikada Sudan hakimiyyəti kimi bəzi iyrənc hökmdarlara və xuntalara siyasi və iqtisadi problemlərini həll etməyə kömək etməklə necə fərqləndiyini bilirik. Bu dəstək daha sonra beynəlxalq münaqişəyə səbəb oldu və iki Afrika ölkəsi - Mali və Niger Kiyevlə diplomatik münasibətləri məhz onun döyüşçüləri üsyançıları və rəsmi olaraq tanınmış hakimiyyətin əleyhdarlarını dəstəklədiyi üçün kəsdilər.

Üçüncü bir ölkədəki hansısa banka və ya iqtisadi strukturlara kiberhücumun artıq ABŞ və NATO-nun köməyi ilə Rusiya strukturları ilə mübarizədə təcrübə qazanmış Ukraynadan olan yeni "vəhşi qazlar" hakerləri tərəfindən həyata keçirilməsi tamamilə mümkündür.

Bu gün Rusiyaya qarşı mübarizə bayrağı altında artıq dünyada bacarıq, alət və effektivliyinə inam qazanmış bir şəbəkə formalaşıb. Sabah bu şəbəkə müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərməyə başlaya bilər. İdeologiyadan yox, şəxsi maraqdan. Siyasətdən yox, mənfəətdən. Tək bir münaqişə çərçivəsində deyil, onun imkanlarına tələbat olduğu yerdə. Və o zaman sual artıq Rusiya ilə Ukrayna arasındakı qarşıdurma və ya ABŞ və ya NATO-nun rolu ilə bağlı olmayacaq. Heç kimə məxsus olmayan, lakin hər kəsə təsir göstərə bilən yeni bir qüvvənin ortaya çıxması ilə bağlı olacaq.

Əgər bu, həqiqətən də belədirsə, onda bu hekayədəki əsas risk bu gün baş verənlərdə deyil, sabah baş verə biləcək şeylərdədir. Çünki rəqəmsal "vəhşi qazlar" bir müharibədə təcrübə qazanaraq qlobal kiberxidmətlər bazarına daxil olacaq və burada dövlətlər, maraqlar və təhlükəsizlik arasındakı sərhədlər nəhayət silinəcək.

Mənbə: "İsiwis.co.il"

Tərcümə AYNA.AZ-a məxsusdur.