Son bir neçə gündə ölkəmizin ictimai-siyasi gündəmini “işğal etmiş” “Məhsəti” qalmaqalı ötən əsrin 70-ci illərində SSRİ-də və 12 il öncə öz ölkəmizdə baş verən bənzər qalmaqalları xatırladır.

Birinci epizod Nobel ödüllü yazıçı Aleksandr Soljenitsının başına gəlib. İkinci epizod həmin ödülə iddialı olan, amma yekunda indiyə qədər aldığı bütün mükafatlardan, fəxri adlardan məhrum edilən yazıçı Əkrəm Əylisli ilə bağlıdır.

Bu üç epizodun fərqli cəhətləri olduqca çoxdur, onları birləşdirən bir məqam isə budur: məsələnin məğzini, mahiyyətini bilmədən kütləvi qınama, pisləmə.

1945-ci ildə sovet rejimi Stalin haqqında “güldən ağır kəlmə” işlədən yazıçı Soljenitsını qulaqlayıb həbs edir, 8 il düşərgə həyatı yaşadır, xəstə edib buraxır. Adam azadlığına qovuşur, dissident olur, əvvəlcə “İvan Denisoviçin bir günü” adlı kiçik roman yazır, populyarlıq qazanır, sonra sovet rejimini, həbs düşərgəsindəki cinayətləri ifşa edən əsərlər üzərində işləyir. Yazıçı bu əsərlərin SSRİ-də nəşr olunmayacağını bildiyi üçün hər şeyi gözə alaraq onu Qərbə göndərir. Orada “öz ölkəsinin qəddar rejimini ifşa edən” yazıçının əsərini həvəslə, böyük tirajla nəşr edirlər. 1970-ci ildə Soljenitsına ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı verilir. Amma o, SSRİ-də “xalq düşməni”nə çevrilir. 1974-cü ildə “Arxipelaq QULaq” romanı xaricdə nəşr ounandan sonra onu yenidən həbs edirlər. Amma proses Qərb ölkələrinin diqqətini çəkdiyindən Nobel ödüllü yazıçıya nə həbs cəzası kəsə, nə də onu qəzaya salıb öldürə bilirlər. Əvəzində Soljenitsına və əsərlərinə qarşı ölkənin əmək kollektivlərində toplantılar təşkil edirlər. On minlərlə “zəhmətkeş” öz kollektivlərinin toplantılarında növbə ilə tribuna qalxır, o mənfur əsəri oxumadığını, amma qətiyyətlə pislədiyi bəyan edir.

Bu qulaqbatırıcı hay-küydən, gurultudan sonra Aleksandr Soljenitsının sovet vətəndaşlığını ləğv edir, zorla ölkədən çıxarırlar. Almaniya ona sahib çıxır.

12 il öncə isə Azərbaycan yazıçısı Əkrəm Əylisli “Daş yuxular” romanına görə kütləvi qınama, pisləmə kampaniyasına məruz qaldı. Ancaq Soljenitsıının təqib edilməsi ilə onun qınanması hadisələri arasında böyük fərq vardı. Aleksandr İsayeviç öz dövrünün amansızlıqlarını, cinayət və faciələrini real şəkildə, təhrif etmədən, sırf həqiqəti qələmə alaraq yazmışdısa, Əkrəm Naiboğlu Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsində nəyə görəsə ermənilərin tərəfini tutmuş, 1 milyona yaxın qaçqın-köçkünü olan, Xocalı soyqırımına məruz qalan zərərçəkən tərəfin haqqını müdafiə etmək əvəzinə, işğalçını, hərbi cinayət törədənləri “əzabkeş” kimi təqdim etmiş, uydurma bir süjet xətti qurmuşdu.

Ona qarşı kampaniya başlanan ərəfədə “Daş yuxular”ı Azərbaycanda çox az adam oxumuşdu, amma bu, kütləvi qınağa maneə deyildi. Əvəzində ermənilər bu kitabı daha çox oxumuş, oxumaqla kifayətlənməyərək, dünyanın ən populyar dillərinə (30-dan artıq) tərcümə etmiş, bütün böyük ölkələrdə təkrar-təkrar nəşr etdirmişdilər. Bu günün özündə də ermənilər özlərinin haqlı, Azərbaycan xalqının haqsız olduğunu “sübut etmək” üçün o kitaba istinad edirlər və 50, 100, 500 ildən sonra da edəcəklər.

Sonradan “Daş yuxular”ı tapıb oxuyanlar çox oldu və əvvəldə qınama kampaniyasını qınayanlar özləri də gördülər ki, ortada qınanılası şeylər var. Yazıçı-jurnalistlərdən biri o əsəri lakonik şəkildə “Daşnak yuxuları” adlandırmışdı.

İndi keçmiş mədəniyyət naziri Əbülfəs Qarayevin qızı Suada Qaranın çəkdiyi “Məhsəti” klipi (doğru təsbiti budur) kütləvi şəkildə pislənilir, qınanılır. Tam əksəriyyət o filmə baxmayıb. Hamı ümumi axına düşüb fikir bildirir. Baxanlar isə deyir ki, yarımerotik səciyyəli o 10 dəqiqəlik filmciyəzdə klassik şairəmiz Məhsətiyə aid heç nə yoxdur, onun cinsi həyatı, yaşantıları ekranlaşdırılmayıb, sadəcə, klip adı “Məhsəti”dir. Başqa heç nə. Klipin süjet xətti isə belədir: teatrda Məhsəti rolunu oynayacaq aktrisa obraza daha yaxşı girmək üçün özünü “azad ruhlu” aparır, gecə barına gedir, əks cinsin təmsilçisi ilə əylənir.

Burada qınanılması məqamlar yalnız odur ki, bədii zövqünə inandığımız adamlar klipin olduqca bərbad olduğunu bildirirlər, deyirlər, lentdə nə rejissor işi var, nə operator işi, nə düz-əməlli süjet xətti, nə də çəkilən şeyin bir mənası, anlamı. Onların sözlərinə görə, bu klipi sanki həvəskar bir gənc mobil telefonla çəkib və dizinin üstündə montaj edib.

Maraqlıdır ki, bu klip “qısametrajlı film” kimi qələmə verilib və ətrafında böyük hay-küy qoparılıb. Nəticədə indi Suad Qara ölkənin ən populyar rejissorlarından daha populyardır. Hamı ondan danışır.

Bu kimi hadisələr bizə dərs olmalıdır ki, bir daha oxumadığımız, baxmadığımız əsərlər haqqında kateqorik mülahizələr irəli sürməyək. Sözü mütəxəssislərə, mövzudan xəbəri olanlara buraxaq.

Müasir dünyada hər kəsin fikir bildirmək üçün platforması var və bundan süni ajiotajlar yaratmaq, saxta PR kampaniyaları aparmaq istəyənlərin işi asandır. Biz də axına düşür, onların əlinə oynayırıq.