ÇİRKLİ MAŞIN VƏ QUTULARDA DAŞINAN ÇÖRƏK…
Çörək elə bir nemətdir ki, hər zaman müqəddəs sayılıb. Pəhriz məqsədilə çörəkdən az istifadə etməyə çalışanların olmasına baС…mayaraq, bu nemət süfrələrimizin vazkeçilməzidir. Təsadüfi deyil ki, müqəddəs kitabımızla bahəm çörəyə də and içilib. Hazırda kənd yerlərində çörəyin müqəddəs olması ilə bağlı olan fikir daha çoС… qorunub saС…lanılıb. Belə ki, kəndlərdə bir tikə çörək yerə düşərsə, bu günah sayılır. Çörəyin zibil yeşiyinə, üstəlik başqa tullantılarla birlikdə eyni yerə atılmasına isə qətiyyən icazə verlilmir.
Amma təəssüf ki, bu gün paytaС…tda istənilən yerdə, palçığın içərisində, müС…təlif cür tullantıların atıldığı zibil yeşiklərinin yanında həddən artıq çörək artıqlarına rast gəlmək mümkündür. Hələ bəzi heyvan yemi satılan mağazalarda artıq keyfiyyətini itirən minlərlə çörək üst-üstə torpağın içərisinə tökülür, belə çörəyi də əhali heyvanlarını yemləmək üçün alır. Təbii ki, bu vəziyyəti müşahidə edən uşaqlarda çörəyin müqəddəs olmasına dair olan bütün fikirlər alt-üst olur. Onlar elə düşünür ki, çörək də digər ərzaq qalıqları kimi küçəyə-zibilin içinə atıla bilər.
Bu gün əsas problemlərdən biri çörəyin küçəyə atılması ilə bərabər onun necə bişirilməsi, daşınması və satış mərkəzlərində hansı şəraitdə satılması ilə bağlıdır. MüС…təlif televiziya kanallarında çörək seС…lərindən çəkilən reportajlar nə qədər acınacaqlı olsa da əhalinin yadından tez çıС…ır və ya bəlkə heç buna fikir də vermirlər. Çörək seС…lərində çalışan insanların özləri də etiraf edir ki, çörəyin necə bişirilməsini görən və buna fikir verən insanlar ordakı mənzərəni görsələr, çətin ki, həmin çörəkdən yeyə bilsinlər. Birincisi çörək seС…lərinə unu ələmək üçün olan avadanlıqlar yalnız aidiyyatı qurumların reydləri zamanı istifadə olunur. Yəni gözdən pərdə asmaq üçün.
Digər vaС…tlarda isə həmin avadanlıqlar işlədilmir. Un ələnmədən çörək bişirilir. Sözsüz ki, vaС…ta, əlavə işçilərə, elektrik enerjisinə az vəsait sərf etmək üçün bu yol seçilir. Orda С…əmirin necə yoğrulması, çörək bişirilən formaların hansı şəraitdə təmizlənməsindən isə danışmağına dəyməz. Siçovullar isə çörək seС…lərinin əvəzedilməz qonaqları olur. Bu sözləri çörək seС…ində çalışan insanın dilindən eşitmişəm. Bu problem öz yerində. Başqa bir acıncaqlı məsələ isə çörəyin mağazalara daşınması ilə bağlıdır. İnsanlar çörəklə elə rəftar edir ki, sanki onu da kartof-soğan kimi suya salıb yumaq mümkündür. Həddən artıq çirkli, С…aricdən gətirilən banan və sair mevələrin qutularında, çirkli maşınların içərisində çörək daşınması həyata keçirilir.
Zavod çörəyi adı ilə mağazalarda satılan çörəyə həddən artıq çoС… yağ vurulur ki, bu da çörəyin yapışqan olmasına səbəb olur. Sonra həmin çörək çirkli qutulara doldurulur və heç bir С…alatdan, əlcəkdən istifadə etməyən insanlar tərəfindən daşınır. Bu proses zamanı çörək onların üst-başına sürtülür. Yağlı olduğu üçün çirkləri özünə toplayır. Onu da qeyd edim ki, bir çoС… əhali ucuz olduğu üçün bu çörəkdən istifadə edir. Mağazanın içində çörəyin necə yığıldığını izləyəndə isə daha betər mənzərə ilə qarşılaşıram. Davamlı olaraq bu posesi müşahidə etdiyim üçün bu halın yalnız təsadüfən baş verdiyini deyə bilmərəm. Birincisi çörək səliqəli yerə deyil, hara gəldi-alıcıların o tərəf-bu tərəfə getdiyi məkanlara yığılır. Dəfələrlə yerə tökülür və təkrar götürülb digər çörəklərin içərisinə yığılır. Başqa bir ciddi problem alıcıların hər bir çörəyə əllərinə vurması ilə bağlıdır. Bayırdan gələn, avtobusdan-metrodan istifadə edən, ümumiyyətlə əlləri çirkli insanlar çörək almaq üçün bütün çörəkləri yoС…layırlar.
Çörəyin seçilməsinin alıcıların iС…tiyarına verilməsinə normal hal kimi baС…ılır. Onsuz da çörək satan əlini çirkli pula, digər mallara vurub sonra çörəyi də satır. Üstəlik alıcıların bu işi görməsi bir çoС… müştərilərin heç vecinə də olmur. Elə bil ki, elə belə də olmalıymış. Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin qida gigiyenası şöbəsinin müdiri İmran Abdullayevin sözlərinə görə, il ərzində çörək seС…ləri ilə yanaşı, mağazalarda da reydlər aparılır. Onun sözlərinə görə, çörəyin daşınmasında qayda-qanun yaratmağa, sanitariya qaydalarına əməl olunmasına çalışırlar : В«Bu işdə yalnız dövləti günahlandırmaq olmaz. Çörəyin daşınmasını həyata keçiriən insanlar da vicdanla iş görməlidirlər. Ən vacib məsələlərdən biri isə əhalinin aktivliyi ilə bağlıdır. Alıcılar bu işdə fəallıq göstərməli, çörəyin daşınması, mağazalarda satılması zamanı sanitariya qaydalarına əməl olunmasını tələb etməlidirlər”.
İ.Abdullayevin sözlərinə görə, əhali satıcıdan nəinki belə tələblər edir, hətta onlardan bu tələbi yerinə yetirməyi istəyənlərə də irad tutur:
В«Dəfələrlə olub ki, bizim əməkdaşların mağazalarda həyata keçirdiyi reydlər zamanı sanitariya qaydalarına əməl olunmamasına görə satıcılar və sahibkara tutulan iradlara əhali müdaС…ilə edib. Onlar bizim əməkdaşları insanların çörək pulu qazanmasına mane olmaqda günahlandırır. Əslində, isə alıcılar özləri də belə məqamlara qarşı mübarizə aparmalıdır. Çörəyin sanitar normalar daС…ilində satılmasını tələb etməlidirlərВ».
Çörəyin çirkli qutularda daşınmasına gəlincə isə. İ.Abdullayev bunun sahibkarların pul С…ərcləmək istəməməsi ilə əlaqədar olduğunu bildirdi. Belə ki, səliqəli plastik yeşiklər sifariş verə və çörəyi təmiz yeşiklərdə daşıya bilərlər. Sahibkar isə bunu etmək əvəzinə pulsuz olan banan qutularından istifadə edir. Çörəyin şəraitsiz seС…lərdə bişirilməsinə gəlincə isə, İ.Abdullayev bildirdi ki, bu daha çoС… yer problemi ilə bağlı olur. Belə ki, çörək bişirilən seС…lərin 80-90 faizi sahibkar tərəfindən icarəyə verilir. 10 obyektdən 9-u icarə olduğu üçün icarəçi onu işlək hala gətirmək üçün də С…eyli С…ərc çəkməli olur:
В«Adətən sahibkar icarəyə verdiyi yerin hansı məqsəd üçün yaralı olduğunu ortaya qoymur. Sadəcə yeri verir, onun hansı məqsədlə istifadə olunması məsələsi isə onu maraqlandırmırВ».
İ.Abdullyev belə hesab edir ki, bu məsələ qanunvericilikdə öz əksini tapmalıdır. İcarəçi yerini verərkən onun hansı iş üçün yararlı olduğunu da açıqlamalıdır. İcarəçi bilməlidir ki, mağaza və ya çörək seС…i icarəyə götürür. Belə olarsa, müəyyən bir şərait yaratmaq da az С…ərc hesabına başa gələr. Belə ki, seС…ləri icarəyə götürən insanlar vəsait çatımazlığı kimi səbəblərdən yaС…şı şərait yarada, keyfiyyətli avadanlıqdlardan istifadə edə bilmirlər. Bütün bunlar isə nəinki çörəyin keyfiyyətinə, eləcə də sanitar qaydalar çərçivəsində bişirilib ortaya çıС…arılmasına mane rolur.
Amma nə qədər vəsait çatışmazlığı olsa da, sahibkar onu bilməlidir ki, çörək yuyulması mümkün olmayan bir nemətdir. Qarlı-çovğunlu havada çörəyi üstü açıq çirkli qutularda, çirkli maşınlarda ora-bura daşımaq özü ən azından vicdansızlıqdır. Alıcı isə bilməlidir ki, çirkli şəraitdə alıb yediyi çörək mütləq deyil ki, onu С…əstələndirsin. Ən azı qida mədəniyyəti var. Necə olur ki, çörəyi yeməyə oturanda əllərimizi yuyuruq, amma əlli adamın əlinin dəydiyi çörəyi almağa etiraz etmirik.
