Müstəqil Dövlətlər Birliyinin (MDB) İqtisadi Məhkəməsi üzv dövlətlərin Birliyin vahid büdcəsinə maliyyə öhdəliklərinin icrası ilə bağlı prinsipial qərar qəbul edib. Musavat.com xəbər verir ki, bu barədə qurumun rəsmi internet səhifəsində məlumat yerləşdirilib. Qərar MDB İcraiyyə Komitəsinin 1993-cü il 22 yanvar tarixli MDB Nizamnaməsinin 10 və 38-ci maddələrinin şərhi ilə bağlı müraciəti əsasında açıq məhkəmə iclasında çıxarılıb.
Məhkəmə Palatası qərarında bildirib ki, MDB-yə üzv olan bütün dövlətlər Birliyin orqanlarının vahid büdcəsinə normativ pay haqlarını ödəməyə borcludurlar. Bu öhdəlik dövlətin MDB-yə üzv olması faktından irəli gələn beynəlxalq-hüquqi öhdəlik hesab edilir və 1969-cu il Vyana Konvensiyasının "Müqavilələrə əməl edilməlidir" (pacta sunt servanda) prinsipinə, eləcə də MDB Nizamnaməsinin müddəalarına əsaslanır.
Qərarda vurğulanır ki, dövlət üçün bu öhdəlik MDB Nizamnaməsi həmin ölkə üçün qüvvəyə mindiyi andan yaranır və üzvlük müddəti ərzində qüvvədə qalır. Hətta dövlətin MDB orqanlarının fəaliyyətində iştirak etməməsi, yaxud vahid büdcənin təsdiqi ilə bağlı qərarı imzalamaması belə, maliyyə öhdəliyini aradan qaldırmır.
Məhkəmə qeyd edib ki, vaxtında ödənilməyən normativ pay haqları avtomatik olaraq dövlətin MDB-nin vahid büdcəsi qarşısında borcu hesab olunur. Bu borc maliyyə ilinin ilk günü – yanvarın 1-dən etibarən qanun əsasında yaranmış öhdəlik kimi tanınır və dövlətin Birliyin fəaliyyətində iştirak edib-etməməsindən asılı deyil.
Qərarda həmçinin bildirilir ki, hər hansı üzv dövlət maliyyə öhdəliklərini sistemli şəkildə yerinə yetirmədiyi təqdirdə, MDB Nizamnaməsinin 10-cu maddəsində nəzərdə tutulan tədbirlərin tətbiqi məsələsinə MDB Dövlət Başçıları Şurası baxa bilər. Şura belə qərarlar qəbul edərkən beynəlxalq hüququn ümumi prinsiplərinə, o cümlədən vicdanlılıq və proporsionallıq prinsiplərinə riayət etməlidir.

Bundan başqa, digər üzv dövlətlər borclu ölkədən pay öhdəliklərinin yerinə yetirilməsini tələb etmək, məsələnin MDB orqanları vasitəsilə Dövlət Başçıları Şurasının gündəliyinə çıxarılmasına təşəbbüs göstərmək və zərurət yaranarsa, reqress tələbləri ilə bağlı qərarların qəbulunu istəmək hüququna malikdirlər.
MDB İqtisadi Məhkəməsinin qərarı qəbul edildiyi tarixdən qüvvəyə minib, yekun xarakter daşıyır və ondan şikayət verilə bilməz. Məhkəmənin sədri German Nurbayev qərarın elanından sonra jurnalistlərə bildirib ki, məhkəmə məsələyə tam qərəzsiz yanaşıb və yalnız beynəlxalq hüququn prinsiplərini rəhbər tutub. Onun sözlərinə görə, qəbul edilən qərar izahedici xarakter daşıyır və MDB məkanında maliyyə öhdəliklərinin vahid şəkildə tətbiqinə xidmət edən konsolidasiyaedici əhəmiyyətə malikdir.

Azərbaycanın MDB çərçivəsində maliyyə öhdəlikləri tez-tez müzakirə mövzusuna çevrilsə də, bu ödənişlərin real həcmi və təsiri geniş ictimaiyyətə çox da aydın deyil. Mövcud məlumatlara və ekspert qiymətləndirmələrinə əsasən demək olar ki, Azərbaycanın MDB-yə illik ödədiyi vəsait kifayət qədər məhduddur və daha çox simvolik xarakter daşıyır.
MDB-nin büdcəsi ümumilikdə böyük deyil və əsasən təşkilatın icra aparatının saxlanmasına, inzibati xərclərə və müəyyən proqramların maliyyələşdirilməsinə yönəldilir. Üzv dövlətlərin ödədiyi haqlar isə onların iqtisadi gücünə, xüsusilə ÜDM göstəricilərinə uyğun şəkildə bölüşdürülür. Bu baxımdan, daha böyük iqtisadiyyata malik ölkələr daha çox pay ödəyir, kiçik və orta iqtisadiyyatlı dövlətlərin payı isə nisbətən aşağı olur. Azərbaycanın payına gəldikdə isə rəsmi rəqəmlər açıqlanmasa da, ölkənin MDB büdcəsinə illik töhfəsi təxminən 1–3 milyon ABŞ dolları civarında dəyişir. Bu məbləğ Azərbaycanın ümumi dövlət büdcəsi ilə müqayisədə olduqca kiçikdir və praktik baxımdan ciddi maliyyə yükü yaratmır.
Maraqlıdır ki, Azərbaycan MDB-də formal olaraq üzv qalsa da, son illərdə təşkilat daxilində aktivliyi məhdud ölkələr sırasında göstərilir. Bu da onun həm siyasi, həm də iqtisadi baxımdan MDB-də rolunun daha çox simvolik xarakter daşıdığını deməyə əsas verir. Başqa sözlə, ödənilən vəsaitin azlığı təkcə iqtisadi amillərlə deyil, eyni zamanda Azərbaycanın təşkilat daxilində tutduğu mövqe ilə də izah oluna bilər.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanın MDB-yə ödədiyi illik vəsait böyük rəqəmlərlə ifadə olunmur. Bu ödəniş daha çox üzvlük statusunun qorunması və formal iştirakın təmin edilməsi funksiyasını yerinə yetirir. Bu isə onu göstərir ki, MDB Azərbaycanın xarici siyasət və iqtisadi prioritetləri sırasında həlledici mövqedə dayanmır.