İranda baş verən son proseslər artıq ölkə sərhədlərini aşaraq qlobal gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib.

Etirazların coğrafiyasının genişlənməsi fonunda xüsusilə Güney Azərbaycanın bu aksiyalara münasibəti diqqətlə izlənilir. Devrilmiş şahın oğlu Rza Pəhləvi ilə səslənən çağırışlara baxmayaraq, Güney azərbaycanlıların bu müraciətlərə müsbət cavab verməməsi diqqətdən yayınmır. Məhz bu həssas məqamda məşhur müğənni, Azərbaycan əsilli Ququşun (Faiqə Atəşi) Los-Ancelesdə keçirilən mitinqdə Pəhləvi ətrafında birləşməyə çağırışı İrandakı etirazlar fonunda yeni və geniş müzakirələr yaradıb.

“Cebheinfo.az” –a açıqlamasında xarici siyasət və beynəlxalq münasibətlər üzrə güneyli ekspert Məhsa Mehdizadə bildirib ki, pəhləvilər İran siyasi səhnəsində real dayağı və cəmiyyət daxilində geniş qarşılığı olmayan müxalif fiqurlardır:

“İranda baş verən etirazlara diqqət yetirdikdə, aydın görünür ki, bu proses təkmərkəzli deyil. Etirazların əsas mərkəzlərindən biri Təbrizdir, daha sonra Tehran və ərəb bölgələri gəlir. Burada söhbət yalnız etnik məsələ deyil, İranın yanlış siyasətlərindən zərər görən cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri etiraz edir- qadınlar, kişilər, gənclər, işçilər və sosial baxımdan sıxıntı yaşayan kütlələr.

İqtisadi böhran, vətəndaşların siyasi təmsilçilikdən kənarlaşdırılması və diktatura rejiminin daxili problemlərə qulaq asmaq əvəzinə etirazları zorakılıqla boğması ölkəni dərin xaosa sürükləyib. Rejim müəyyən dövrlərdə etirazları basdırmağa nail olsa da, problem yerində qalır. İnsanlar müvəqqəti olaraq qorxu səbəbindən geri çəkilir, lakin problemlər həll edilmədiyi üçün bir müddət sonra etirazlar yenidən və daha sərt şəkildə baş qaldırır.

Pəhləvilər İran xalqları tərəfindən tarixən rədd edilib. Bu gün bəzi xarici qüvvələr, xüsusilə Qərb ölkələrinin mediası onları gündəmə gətirməyə çalışsa da, bu cəhdlərin İran daxilində real siyasi çəkisi yoxdur. Güney azərbaycanlılar arasında Pəhləvilərin, o cümlədən Ququşun (Faiqə Atəşi) heç bir nüfuzu və sözünün əhəmiyyəti yoxdur”.

Onun sözlərinə görə, Pöhləvi ciddi siyasi fiqur kimi qəbul edilmir:

“Güney azərbaycanlıların özlərinin paylaşdığı video və görüntülərə baxdıqda, açıq şəkildə görünür ki, etirazlarda “Azərbaycan milləti – azadlıq, ədalət, milli hökumət” tələbi ön plana çıxır və bu, Güney Azərbaycan mərkəzli siyasi iradənin ifadəsidir. Eyni zamanda, aksiyalarda “Azərbaycan şərəfdir, Pəhləvi bişərəfdir” şüarı səsləndirilir ki, bu da Pəhləvi rejiminin və onun simvollarının Azərbaycan cəmiyyətində necə qəbul edildiyini aydın göstərir.

Pəhləvilərlə birlikdə İranda azərbaycanlılara və ümumilikdə türklərə qarşı sistemli düşmənçilik 1925-ci ildən etibarən dövlət siyasətinə çevrilib. Güney azərbaycanlıların baxışına görə, 1979-cu ildən əvvəlki Tehran dövləti ilə indiki rejimin Güney Azərbaycana münasibəti mahiyyət etibarilə eynidir. Yəni Pəhləvi rejimi nə idisə, bugünkü rejim də odur. Bu halda Güney azərbaycanlıların Pəhləviləri dəstəkləməsi üçün heç bir səbəb yoxdur.

1946-cı ildə minlərlə azərbaycanlının edam edilməsində iştirak edən, Azərbaycan dilində nəşr olunan kitabları şəhərin mərkəzində yandıran, azərbaycanlı siyasi fəalları illərlə işgəncələrə məruz qoyan da məhz Pəhləvi rejimi olub. Bu tarix dəyişməyib və unutulmayıb. Ona görə də “Pəhləvilər birdən-birə necə yaxşılaşdı?” sualı Güney Azərbaycanda ciddi qəbul edilmir”.

O qeyd edib ki, İranda vahid, mərkəzləşdirilmiş müxalifət yoxdur:

“Etiraz mərkəzləri Tehrana bağlı deyil. Güney Azərbaycanın etirazları Təbriz mərkəzlidir. Bu, şüurlu və tarixi təcrübədən doğan bir mövqedir. Tarix boyu Tehran xaosa düşəndə, Təbriz ona dəstək verib, lakin hər dəfə ilk qurban verilən də Təbriz olub. Bu səbəbdən Güney Azərbaycan bu gün öz mərkəzimənin mövqeyini ortaya qoyur və öz tələbləri ilə çıxış edir.

Ququşun Güney Azərbaycanda heç bir çəkisi yoxdur. O, Güney azərbaycanlılar üçün sadəcə gülünc fiqurdur. Cənubi Azərbaycan cəmiyyəti onu özünə yaxın hiss etmir. Ququş şovinist sistemin məhsulu və qurbanıdır. O, mədəni və mənəvi baxımdan azərbaycanlı deyil, bioloji olaraq azərbaycanlı ola bilər, amma ruhən deyil. Bu səbəbdən onun dediklərinin Güney Azərbaycan cəmiyyətində heç bir əhəmiyyəti yoxdur və onun ciddi qəbul olunacağını gözləmək sadəcə gülüncdür”.