Məlumat üçün yazım ki, 1911-ci ildə K.F. Hahn tərəfindən italyan dilindən rus dilinə tərcümə edilmişdir və əksər online kitabxanalarda var.

Kitabda Qafqaz xalqları barədə çoxsaylı qeydlər edən Lamberti ermənilər barədə kifayət qədər mənfi fikirlər yazıb. Qeyd edim ki, Rusiyanın dəstəyi ilə indiki İran, ordan da Qafqaza hissə hissə köçürülən boşa-lom qaraçı tayfasının bir hissəsi imperiya tərəfindən Gürcüstan torpaqlarına yerləşdirilmiş idi ki, bu torpaqlardan əsl sakinləri, gürcüləri onlarla əvəz etsinlər. Bu barədə yazmışam və status var.

Keçək əsl mövzuya.

Lambertinin ermənilərin xarakteri və ticarət vərdişləri barədə yazdıqlarının əsas mahiyyəti belədir:

"Bu ölkədə ticarətlə əsasən ermənilər məşğul olurlar. Onlar bu işdə çox mahirdirlər, lakin onların ticarəti həmişə hiylə və aldatma ilə müşayiət olunur. Onlar yalana o qədər öyrəşiblər və bu onlarda bir vərdiş halını alıb ki, hətta doğru danışdıqları zaman belə, onlara inanmaq çətindir. Ermənilər malın qüsurunu gizlətməkdə və alıcıya saxta mallar verərək öz mənfəətləri üçün asanlıqla yalan yerə and içib öz ailələrinin ölümünə belə yazır olmaqla yanaşı, söyüşləri asanlıqla qəbul edirlər"

Kitabda daha bir yerdə müəllif yazır ki, erməni tacirləri üçün mənfəətdən uca heç bir dəyər yoxdur. Hədsiz qazanclı olmaq hərisliyinə, onlar pul üçün hər kəsi və hər şeyi qurban verməyə hazırdırlar.Onlar kimin yanında daha çox qazanc və təhlükəsizlik görürlərsə, dərhal onun tərəfinə keçirdilər.

Lambertin sözlərinə görə onlar bir dövlətin təbəəliyində olsalar da, başqa bir tərəfə casusluq edə və ya məlumat sata bilərdilər.

Müəllif qeyd edir ki, ermənilər yerli əhalinin sadəlövhlüyündən və ticarətdən başı çıxmamasından istifadə edirdilər.

Diqqətlə kitabı oxusanız müəllif ermənilərin xristian dininə belə hörmət etmədiklərini, onlar üçün pulun dindən daha uca olduğunu xüsusi qeyd edi:

"Ermənilər öz dini etiqadlarını ticarət maraqlarına görə asanlıqla dəyişə və ya gizlədə bilərlər. Onlar mənfəət gördükləri yerdə özlərini hər kəsə yaxın göstərirlər, lakin əslində heç bir dinə sadiq deyillər."

İtaliyalı missioner ermənilərin pul üçün Rusiya və digər ölkələr üçün casusluq etməsini də yazır:

"Erməni tacirləri regionda məlumat daşımaqla da məşğul olurlar. Bu ermənilər "etibarsız" millətçilər və onlar hər an tərəf dəyişə bilərlər. Ermənilər pul üçün öz övladlarını türklərə satmağa belə razı olanlardır, onların keşişlərin savadsızdırlar və dinin əsaslarını bilmirlər və içkiyə düşkündürlər"

Lamberti üçün ermənilər Kolxidada "yad ünsür" idilər. O, onları bu torpaqların əsl sahibi olan xalqlarla müqayisə edəndə, erməniləri hər yerdə özünü "ev sahibi" kimi aparan, lakin heç bir yerə ürəkdən bağlı olmayan, yalnız ciblərini düşünən bir tayfa kimi təsvir edirr.

Son olaraq qeyd edim ki, Lambertinin əsərində erməni obrazı "hiyləgər, sözünə etibar olunmayan və şəxsi mənfəəti üçün hər kəsi sata bilən bir adam" kimi dondurulub.