“Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişinin imzalanması kontekstində ölkəmizdə Konstitusiya dəyişikliyinə ehtiyac yoxdur”.

Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan AŞPA-da çıxışı zamanı belə deyib. Baş nazir iddia edib ki, Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycana qarşı ərazi iddiası yoxdur:

“2024-cü ilin sentyabrında Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsi Ermənistan və Azərbaycan sərhədlərinin delimitasiyası komissiyalarının birgə fəaliyyəti haqqında əsasnaməni araşdırarkən qeyd edib ki, Ermənistan Konstitusiyasında heç bir ölkəyə qarşı ərazi iddiası yoxdur. Ermənistan sülh sazişini imzalayanda onun Ermənistan Konstitusiyasına uyğunluğunu yoxlamaq üçün onu Konstitusiya Məhkəməsinə göndərməlidir”.

Qeyd edək ki, Nikol Paşinyanın bu açıqlaması hüquqi nihilizm (qanunun inkar edilməsi) təsiri bağışlayır. Çünki konstitusiyasının preambual hissəsində Ermənistan Müstəqillik Bəyanaməsinə istinad edilir. Həmin bəyannamədə keçmiş Dağlıq Muxtar Respublikasının Ermənistana birləşdirilməsinə dair Ermənistan Ali Sovetinin 1989-cu il tarixli qanunsuz qərarına istinad edilir. Bu isə Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının Ermənistan Konstitusiyasında təsbit edilməsi deməkdir.

Yəni başqa dövlətə qarşı ərazi iddiasının bir ölkənin konstiutusiyasına və qanunvericiliyinə daxil edilməsi hüquqi işğal sayılır. Halbuki Ermənistan Konstitusiyasının preambula hissəsi avqustun 8-də Vaşinqtonda paraflanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Emənistan Respublikası arasında sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin təsis olunması haqqında Saziş”ə ziddir.

Həmin sənədin 1-ci bəndində qeyd edilir ki, Azərbaycan və Ermənistan bundan sonra bir-birinin suverenliyini, ərazi bütövlüyünü, beynəlxalq sərhədlərinin toxunulmazlığını və siyasi müstəqilliyini tanıyır və hörmət edirlər.

2-ci bənddə imzalanmış razılaşmaya əsasən tərəflər bir-birinə qarşı hər hansı ərazi iddialarının olmadığını və gələcəkdə belə iddialar qaldırılmayacağını təsdiq edirlər. Həmçinin, Azərbaycan və Ermənistan digər tərəfin ərazi bütövlüyü və ya siyasi birliyini tamamilə və ya qismən parçalamağa yönəlmiş hər hansı bir hərəkətə, onun planlaşdırılmasına, hazırlanmasına və dəstəklənməsinə yol verməyəcəklərini bəyan edirlər.

Yəni Nikol Paşinyan açıqlaması paraflanmış sülh sazişinin pozulması deməkdir. Bu isə həm sözügedən bəyannamənin, həm də gələcək sülh müqaviləsinin dayanıqlılı və etibarlılı olmasını şübhə altına alır. Bütün bunların baş verməməsi üçün preambula hissəsini yeni konstitusiyanın mətnindən çıxartmalıdır.

Nikol Paşinyan isə görünür, hələ də preambula hissəsini yeni konstitusiya layihəsində saxlamaqla Azərbaycanı sülh sazişinin imzalanmasının mümkünlüyünə inandırmağa çalışır.

Lakin preambulanın ali qanunda saxlanılarsa, Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinin həmin sazişi ratifikasiyasına müsbət rəy vermək səlahiyyəti yoxdur. Belə ki, Ermənistan Konstitusiyasının 168-ci maddəsinin 3-cü bəndində görə, beynəlxalq müqavilə ratifikasiya edilməzdən əvvəl orada təsbit olunmuş öhdəliklərin Konstitusiya Məhkəməsi onun ali qanuna uyğunluğunu müəyyən edir.

Konstitusiyada isə Qarabağ Ermənistan ərazisi kimi göstərilir. Ona görə də Ermənistan hakimiyyəti Qarabağa olan iddiasından de-yure imtina etməsə, Konstitusiya Məhkəməsi sülh müqaviləsinin əleyhinə rəy verəcək. Eyni zamanda, “Hüquqi Normativ Aktlar Haqqında” Ermənistan Respublikası Qanununun 9.2-ci maddəsinə görə, hüquqi akt özünə bərabər və ya daha yüksək qüvvəyə malik hüquqi normativ akta zidd ola bilməz.

Yəni beynəlxalq müqavilələr Ermənistan Konstitusiyasına və onun tərkib hissəsi olan preambulaya zidd olmamlıdır. Bu maddəni Konstitusiya Məhkəməsinə sülh müqaviləsinə müsbət rəy verməmək üçün əsas yaradır. Ermənistan Konstitusiyasının 116.3-cü maddəsinə görə, parlament Konstitusiyaya zidd olan beynəlxalq müqavilələri ratifikasiya edə bilməz.

Göründüyü kimi, Paşinyanın fikirləri daha çox siyasi manipulyasiyadır. Real sülhə nail olmaq üçün Ermənistan Konstitusiyasından Azərbaycana qarşı ərazi iddiları çıxarılmalıdır. Əks halda, sülh sazişinin qarşısında ciddi hüquqi maneələr qalmaqdadır. Nikol Paşinyanın sözügedən bəyanatı çox güman ki, daha çox Ermənistanda daxili ictimai auditoriyaya hesablanıb. Çünki 2026-cı ilin iyun ayında Ermənistanda keçiriləcək seçkilər öncəsi radikal müxalifət hakimiyyətə qarşı “Paşinyan Azərbaycanın tələbi ilə konstusiyanı dəyişdi”, ““Artsax”dan imtina etdi” kimi siyasi şüarlardan istifadə edə bilər.

Paşinyan da bu cür çağırışların mühafizəkar erməni cəmiyyətində geniş yayılacağının fərqindədir. Ona görə də Baş nazir bu cür açıqlamalar verməklə potensial təhlükələri neytrallaşdırmağa çalışır.

Müşfiq Abdulla
“Cebheinfo.az”