Son illər Azərbaycanda doğulan uşaqların sayında azalma müşahidə olunur.

Rəsmi statistik göstəricilər də bu tendensiyanı təsdiqləyir və doğum səviyyəsində geriləmə dinamikasının davam etdiyini göstərir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, 2025-ci ilin yanvar-aprel aylarında ölkədə 28 631 doğulan körpə qeydə alınıb.

2024-cü ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə əhalinin hər 1000 nəfərinə düşən doğum göstəricisi 9,4-dən 8,5-ə enib. Doğulan körpələrin 53,6 faizi oğlan, 46,4 faizi qız uşaqlarıdır. Bu dövrdə 980 əkiz, 39 isə üçəm doğuşu qeydə alınıb.

Bu rəqəmlər ölkədə demoqrafik proseslərin dəyişdiyini və təbii artım tempinin zəiflədiyini göstərir. Doğum səviyyəsinin aşağı düşməsi təkcə Azərbaycana xas problem deyil, eyni tendensiya Avropa, Asiya və bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə də müşahidə olunur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu proses uzun müddət davam edərsə, gələcəkdə əmək bazarına, iqtisadiyyata və sosial təminat sisteminə ciddi təsirlər göstərə bilər.

“Cebheinfo.az”-ın araşdırmasına görə, doğum göstəricilərinin azalmasının əsas səbəblərindən biri iqtisadi amillərlə bağlıdır. Mənzil qiymətlərinin bahalaşması, kirayə xərclərinin artması, uşaqların təhsil və gündəlik tələbatlarının qarşılanması üçün tələb olunan vəsait bir çox ailələri daha çox uşaq sahibi olmaq qərarından çəkindirir.

Gənclər əvvəlcə maliyyə sabitliyi əldə etməyə çalışır, daha sonra ailə qurmağı və valideyn olmağı düşünürlər. Bununla yanaşı, ailə qurma yaşı da əvvəlki dövrlərlə müqayisədə yüksəlib.

Təhsil almaq, peşəkar karyera qurmaq və maddi vəziyyəti yaxşılaşdırmaq istəyi nikahların gecikməsinə səbəb olur. Nəticədə uşaqların dünyaya gəlməsi də daha gec yaşlara təsadüf edir və ailələr adətən daha az uşaq sahibi olurlar. Şəhərləşmə prosesi də doğum səviyyəsinə təsir göstərən amillərdən biridir.

Kənd yerlərində ənənəvi olaraq ailələr daha çox uşaq sahibi olsalar da, şəhər həyatının yüksək xərcləri və məhdud yaşayış sahələri insanları daha kiçik ailə modelinə yönəldir. Müasir həyat tərzi, şəxsi inkişaf, karyera və fərdi azadlıqlara daha çox önəm verilməsi də çoxuşaqlı ailələrin sayının azalmasına təsir edən səbəblər arasında göstərilir.

Doğum səviyyəsinin aşağı düşməsi uzunmüddətli perspektivdə bir sıra problemlər yarada bilər. Əmək qabiliyyətli əhalinin sayı azalır, yaşlı insanların cəmiyyətdəki payı artır və nəticədə pensiya sistemi üzərində yük çoxalır.

Eyni zamanda, işçi qüvvəsinin çatışmazlığı iqtisadi inkişaf tempinin zəifləməsinə səbəb ola bilər. Bu problemlə üzləşən ölkələr müxtəlif həll yolları axtarırlar.

*Dünyanın ən aşağı doğum göstəricilərindən birinə malik olan Cənubi Koreyada ailələrə uşağın doğulması ilə bağlı birdəfəlik ödənişlər edilir, aylıq müavinətlər verilir və gənc ailələr üçün mənzil proqramları həyata keçirilir. Bununla belə, yüksək yaşayış və təhsil xərcləri səbəbindən nəticələr hələ də istənilən səviyyədə deyil.

*Macarıstanda isə hökumət daha fərqli üsula üstünlük verib. Çoxuşaqlı ailələrə vergi güzəştləri tətbiq olunur, mənzil almaq üçün sərfəli kreditlər təklif edilir və ailələrə əlavə sosial dəstək göstərilir. Bu siyasət son illərdə Avropada ən çox müzakirə olunan demoqrafik təşviq proqramlarından biri hesab edilir.

*Sinqapurda yeni doğulan uşaqlara görə ailələrə pul bonusları verilir, dövlət xüsusi yığım hesablarına vəsait köçürür və valideynlər müxtəlif vergi güzəştlərindən yararlana bilirlər.
*Çin isə doğum səviyyəsinin sürətlə aşağı düşməsindən sonra ailələrə birbaşa maliyyə dəstəyi göstərməyə başlayıb və uşaqların baxımı ilə bağlı bəzi xərclərin qarşılanmasını öz üzərinə götürüb.

Skandinaviya ölkələri isə daha çox ailələrin gündəlik həyatını rahatlaşdırmağa çalışırlar. İsveç, *Norveç və Danimarkada uzunmüddətli ödənişli valideyn məzuniyyətləri, əlçatan uşaq bağçaları və çevik iş qrafikləri tətbiq edilir. Bu ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, təkcə pul yardımı deyil, ailə və iş həyatını uzlaşdırmağa imkan verən şərait də mühüm rol oynayır.

Azərbaycanda da doğum göstəricilərinin artırılması üçün müxtəlif mexanizmlər müzakirə oluna bilər. Gənc ailələr üçün mənzil imkanlarının genişləndirilməsi, uşaq müavinətlərinin artırılması, bağça xidmətlərinin daha əlçatan olması, işləyən valideynlərə əlavə dəstəyin göstərilməsi və çoxuşaqlı ailələr üçün vergi güzəştlərinin tətbiqi bu istiqamətdə nəzərdən keçirilə biləcək addımlar sırasındadır.

Qeyd edək ki, doğum səviyyəsinin azalması yalnız demoqrafik göstərici deyil, həm də ölkələrin gələcək iqtisadi və sosial inkişafı ilə bağlı məsələdir.

Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, insanların gələcəyə inamı, sabit gəliri, mənzil təminatı və ailə qurmaq üçün əlverişli şərait olduqda doğum göstəricilərini artırmaq daha mümkün olur. Buna görə də problemin həlli təkcə maliyyə yardımları ilə deyil, insanların həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi ilə birbaşa bağlıdır.