Amerika şirkəti “Moderna” və Oksford Universiteti ilkə imza atıblar.

Onlara Böyük Britaniyanın Dərman və Səhiyyə Məhsulları Tənzimləmə Agentliyindən (MHRA) müxtəlif xərçəng növlərinin inkişaf riskini əhəmiyyətli dərəcədə artıran irsi bir xəstəlik olan Linç sindromlu insanlarda xərçəngin qarşısını almaq üçün hazırlanmış eksperimental mRNA peyvəndi olan mRNA-4194-ün 1/2-ci mərhələ klinik sınağını aparmaq üçün təsdiq verilib.

INTERCEPT-Lynch adlanan sınaq Oksford Universiteti və “Moderna” arasında mRNA texnologiyasından istifadə edərək xərçəngin qarşısının alınmasına yeni yanaşmalar hazırlamaq məqsədi daşıyan elmi əməkdaşlığın bir hissəsidir.

Tədqiqatın məqsədi peyvəndin immun sistemini anormal hüceyrələri xərçəngə çevrilməzdən əvvəl tanımaq və məhv etmək üçün öyrədib-öyrədə bilməyəcəyini yoxlamaqdır. Alimlər hesab edirlər ki, bu yanaşma xərçəng müalicəsindən profilaktikaya keçmək üçün vacib bir addım ola bilər.

Peyvənd necə işləyir?

Peyvənd bəzi COVID-19 peyvəndlərində istifadə edilənə bənzəyən mRNA texnologiyasına əsaslanır. Onun məqsədi immun sisteminin Linç sindromlu insanlarda xərçəng inkişafının ən erkən mərhələləri ilə əlaqəli molekulyar dəyişiklikləri tanımasına kömək etməkdir.

Tədqiqat rəhbəri, Oksford Universitetinin professoru Devid Çörçün sözlərinə görə, bu sindromlu xəstələrdə DNT zədələnməsini bərpa etməkdən məsul olan genlərdə irsi qüsurlar var. Bu, mutasiyaların hüceyrələrdə tədricən toplanmasına səbəb olur və xərçəng riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Tədqiqatçılar peyvəndin bu dəyişikliklərə qarşı immun reaksiyasını tetikleyeceğine və şişlər əmələ gəlməzdən əvvəl təhlükəli hüceyrələrin məhv olmasına imkan verəcəyinə ümid edirlər.

Linç sindromu niyə vacibdir?

Linç sindromu xərçəng riskinin artması ilə əlaqəli ən çox yayılmış irsi vəziyyətdir və təxminən 300 nəfərdən birinə təsir göstərir. Genetik mutasiyanın daşıyıcılarının çoxu diaqnozlarından xəbərsizdir.

Bu vəziyyət kolorektal, endometrial, yumurtalıq, mədə, mədəaltı vəzi, böyrək, prostat və bəzi dəri xərçənglərinin inkişaf riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Kolorektal xərçəngin inkişaf riski ömür boyu 80%-ə çata bilər ki, bu da profilaktik tədbirləri xüsusilə vacib edir.

Klinik sınaq planları

INTERCEPT-Linç tədqiqatının birinci mərhələsi peyvəndin təhlükəsizliyini qiymətləndirəcək, immun reaksiyasını öyrənəcək və sonrakı testlər üçün optimal dozanı müəyyən edəcək. İlk iştirakçıların bu il peyvənd alması gözlənilir.

Böyük Britaniyadakı bir neçə klinik mərkəzi əhatə edən ikinci, daha böyük mərhələnin 2027-ci ildə başlaması planlaşdırılır. Alimlər peyvəndin effektivliyi və uzunmüddətli faydaları haqqında daha əhatəli məlumatlar əldə etməyə ümid bağlayıblar.

Uğurlu olarsa, bu texnologiya dünya miqyasında xərçəngin qarşısının alınmasına yanaşmaları dəyişdirə bilər. Bu, yüksək xərçəng nisbətləri və məhdud erkən aşkarlama imkanları ilə üzləşən səhiyyə sistemlərinə fayda verə bilər.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, bu cür həllərin geniş tətbiqi genetik müayinə proqramlarının hazırlanmasını, tibbi infrastrukturun modernləşdirilməsini və effektiv peyvənd çatdırılma sistemlərinin yaradılmasını tələb edəcək.

Buna baxmayaraq, xərçəngin yaranmazdan əvvəl qarşısını almaq ideyası müasir tibbin ən perspektivli sahələrindən biri hesab olunur.

Gələcəkdə onkologiya yalnız mövcud şişlərin müalicəsinə diqqət yetirmək əvəzinə, getdikcə risk altında olan insanları müəyyən etməyə və xəstəliyin ən erkən mərhələlərində qarşısını almağa diqqət yetirə bilər.

“Cebheinfo.az”