Siyasi şərhçi AMİP Siyasi Şurasının üzvü, Əli Orucov dövlət nəqliyyat müəssisələrinin maliyyə göstəricilərini ciddi suallar doğuran məsələ kimi qiymətləndirib. O, Moderator.az-a açıqlamasında “AZCON”-un tabeliyində fəaliyyət göstərən iri dövlət şirkətlərinin ardıcıl olaraq zərərlə işləməsinin səbəblərinin hərtərəfli araşdırılmasının vacibliyini bildirib. Partiya mənsubunun fikrincə, bu müəssisələrin maliyyə vəziyyəti ilə bağlı ortaya çıxan mənzərə təkcə idarəetmə məsələləri ilə izah oluna bilməz.

Əli Orucov bildirib ki, "Azərbaycan Nəqliyyat və Kommunikasiya Holdinqi" (“AZCON”) vahid qurum kimi ümumi zərər açıqlamasa da, holdinqin idarəçiliyinə verilmiş bir sıra iri dövlət şirkətləri, xüsusilə də "Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi" (“ASCO”) 2025-ci ili 17,5 milyon manat xalis zərərlə başa vurduğunu elan edib.

Şərhçi xatırladıb ki, bundan əvvəl Bakı Metropoliteni və “BakuBus” MMC də ötən ili zərərlə başa vurduqlarını açıqlamışdılar. Onun sözlərinə görə, “AZCON”-un tərkibinə daxil edilən bu qurumlar zərərlə deyil, yüksək gəlirlə fəaliyyət göstərməli, dövlət büdcəsinə əlavə gəlirlər qazandırmalı idilər.

Əli Orucov diqqətə çatdırıb ki, həm Bakı Metropoliteni, həm də “BakuBus” paytaxtın sərnişin daşımalarında əsas yükü daşıyan müəssisələrdir. O bildirib ki, Bakı Metropoliteninin gündəlik sərnişin daşıma həcmi 621 mindən çoxdur və 50 qəpik gediş haqqı əsasında hesablandıqda bu, gündəlik təxminən 310 min 500 manat, aylıq 10 milyon manata yaxın, illik isə 120 milyon manatdan artıq dövriyyə deməkdir. Həmsöhbətimiz əlavə edib ki, metropolitenin vaqon parkı da son illərdə tamamilə yenilənib.

AMİP təmsilçisi qeyd edib ki, “BakuBus”un gündəlik orta sərnişin sayı da 557 mindən çoxdur. Onun sözlərinə görə, bu göstərici gündəlik təxminən 278 min 500 manat, aylıq 9 milyon manata yaxın, illik isə 110 milyon manata yaxın dövriyyə formalaşdırır.

Əli Orucov vurğulayıb ki, şirkətin avtobus parkı da yenilənib, buna baxmayaraq, hər iki qurumda aşağı və orta vəzifələrdə çalışan əməkdaşların əməkhaqları 500-1500 manat arasında dəyişir və yüksək hesab oluna bilməz.

O bildirib ki, illik dövriyyələri yüz milyonlarla manat təşkil edən bu müəssisələrin hər il zərərlə işləməsi və üstəlik dövlət büdcəsindən milyonlarla manat subsidiya alması ciddi suallar doğurur. Əli Orucov qeyd edib ki, təkcə 2025-ci ildə “BakuBus” MMC-yə dövlət büdcəsindən ümumilikdə 100 milyon manat vəsait ayrılıb. O əlavə edib ki, əvvəllər hər ili zərərlə başa vuran AZAL isə quru sərhədlərinin bağlı qalması səbəbindən hazırda bu siyahıda yer almır.

Əli Orucov bildirib ki, “ASCO”-nun 2025-ci ili 17,5 milyon manat xalis zərərlə başa vurduğunu açıqlaması vəziyyətin ciddi təhlilə ehtiyac duyduğunu göstərir. O, qeyd edib ki, “AZCON”-un rəsmi məlumatlarına əsasən, “ASCO” ötən il 9 milyon tondan çox yük daşıyıb və bunun 1,4 milyon tonu Xəzərdənkənar daşımaların payına düşüb. Siyasi şərhçi vurğulayıb ki, bu daşımalar valyuta ilə həyata keçirilib.

O, diqqətə çatdırıb ki, hazırda şirkətin nəqliyyat-ticarət təyinatlı gəmi sayı 55-dir, halbuki illər əvvəl bu göstərici 100-dən çox olub. Əli Orucovun sözlərinə görə, sonradan gəmilərin bir qismi satılıb, müxtəlif şirkətlərin istifadəsinə verilib, istismardan çıxarılıb və ya yararsız vəziyyətə salınıb. O hesab edir ki, Xəzər hövzəsində digər sahilyanı dövlətlərin gəmiçilik şirkətləri gəlirlə işlədiyi halda, “ASCO”-nun zərərlə fəaliyyət göstərməsi artıq “SOS” siqnalıdır.

Şərhçi bildirib ki, problemin səbəbləri dərindən araşdırılmalı və aradan qaldırılmalıdır ki, eyni vəziyyət illərlə davam etməsin. Onun fikrincə, “ASCO”-da yaranmış vəziyyət təkcə səmərəsiz idarəetmə və təsərrüfatsızlıqla bağlı deyil. Həmsöhbətimiz iddia edib ki, burada korrupsiya, rüşvətxorluq və mənimsəmə halları da mövcuddur və bunlar şəbəkə formasında həyata keçirilir. O bildirib ki, təmir və digər məsrəflər süni şəkildə şişirdilir, istismar düzgün təşkil edilmir, yükdaşımaların bir hissəsi isə ayrı-ayrı yüksək vəzifəli şəxslərin yaratdıqları daşıyıcı şirkətlərə yönləndirilir.

Əli Orucovun sözlərinə görə, bəzi hallarda gəmiyə faktiki olaraq 3 ton yanacaq tələb olunduğu halda sənədlərdə 5 ton göstərilir və artıq qalan yanacağın qara bazara çıxarıldığı iddia olunur. O həmçinin bildirib ki, təmir və ehtiyat hissələrinin alınması zamanı xərclər bir neçə dəfə şişirdilir, bəzi hallarda isə sənədlərdə təmir işlərinin aparıldığı göstərilsə də, faktiki olaraq həmin işlər görülmür.

Siyasi şərhçi iddia edib ki, yükün faktiki həcmi və daşınma tarifləri tam şəkildə hesabatlarda əks etdirilmir, əldə olunan vəsaitlərin isə xarici banklarda saxlanıldığı barədə ciddi iddialar mövcuddur. O əlavə edib ki, peşəkar kadr çatışmazlığı səbəbindən gəmilərin istismarı və idarə olunması lazımi səviyyədə təşkil edilmir, bu isə qəzalara və texniki nasazlıqlara səbəb olur. Onun sözlərinə görə, təmir adı ilə gəmilərin uzun müddət yükdaşımadan kənarda saxlanılması və ya yerində aradan qaldırıla biləcək nasazlıqlara görə onların buqser vasitəsilə sahilə gətirilməsi əlavə maliyyə itkiləri yaradır.

AMİP təmsilçisi sonda vurğulayıb ki, nəticədə gəlirlə işləməli olan sahələr süni şəkildə zərərə salınır. Onun fikrincə, eyni yanaşma “BakuBus” və Bakı Metropolitenində də tətbiq olunur. Siyasi şərhçi hesab edir ki, məqsədlərdən biri bu müəssisələri davamlı zərərlə işləyən qurumlar kimi təqdim etməklə həm dövlət büdcəsindən ayrılan milyonlarla manat vəsaitin mənimsənilməsinə şərait yaratmaq, həm də gələcəkdə həmin sahələri ucuz qiymətə özəlləşdirərək şəxsi mülkiyyətə keçirməkdir. O bildirib ki, belə təcrübələr əvvəllər də müxtəlif sahələrdə tətbiq olunub.