Azərbaycandan avtomobil benzininin Ermənistana çatdırılmasından sonra bu ölkədə Bakı ilə ticarət əlaqələrinin bərpası məsələsi gündəmə gətirilib. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan deyib ki, onun hökuməti Azərbaycana məhsul ixracına başlamaq üçün lazımi addımlar atmağa hazırdır. O, İcevan dəmir yolu stansiyasına qədər (daxil olmaqla) bərpa işlərinin aparılmasının vacibliyini qeyd edib. Paşinyanın sözlərinə görə, söhbət Yerasx və Axurik sahələrindən gedir: bunlar Ermənistanı Azərbaycanın əsas hissəsi - Naxçıvanla və Türkiyə ilə birləşdirən dəmir yollarıdır.
Baş nazir ümid edir ki, Rusiya tərəfdaşları bu işləri qısa müddətdə yerinə yetirəcəklər: “Bu sahələr Rusiyanın konsessiyasındadır. Hər hansı maneələr və ya digər problemlər yaranarsa, Ermənistan hökuməti bu sahələri konsessiyadan çıxara və bərpanı Ermənistanın dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirə bilər.
Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Gevorq Papoyan Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin açılmasının vaxtının çatdığını deyib: “Fikrimcə, Ermənistanla Azərbaycan arasında quru sərhədinin açılması və dəmir yolu ilə Ermənistan sərhədinə gələn yüklərin oradan multimodal şəkildə yük maşınlarına daşınması və Ermənistan-Azərbaycan quru sərhədindən keçməsi üçün çox yaxşı vaxtdır. Hazırda biz "Georgian Railways" şirkətindən tranzit üçün kifayət qədər qabiliyyətli qiymət əldə etmişik. Düşünürəm ki, həm Gürcüstan, həm də Azərbaycan növbəti uğurlu razılaşma barədə məlumat verəcək".
Nazirin sözlərinə görə, Ermənistan Azərbaycana alüminium, folqa, meyvə və tərəvəz, bəzi növ içkilər, eləcə də müxtəlif növ tekstil məhsulları ixrac edə bilər. Papoyan əlavə edib ki, aparılmış araşdırma nəticəsində Ermənistanın ixrac etdiyi, Azərbaycanın isə idxal etdiyi məhsulların mövcud olduğu müəyyən edilib.
Erməni iqtisadçı Qagik Makaryan da vurğulayıb ki, Azərbaycan bazarının ehtiyac duyduğu mallar olmalıdır: “Düşünürəm ki, məsələn, Ermənistan tikinti materialları sahəsində ixrac həyata keçirə bilər. Ermənistanda tikinti materiallarının istehsalı üçün çox yaxşı Avropa texnologiyalarından istifadə olunur. Qatarla bağlı problem olmasa, böyük həcmdə tikinti materiallar ixrac edilə bilər. İkincisi, Azərbaycan bazarı Ermənistan şərablarının çeşidləri, eləcə də meyvə araqları ilə maraqlana bilər. Üçüncüsü, bu, müəyyən növ konservləşdirilmiş məhsullar ola bilər, azərbaycanlıların çay həvəskarı olduqlarını nəzərə alsaq, mürəbbə satışı da mümkündür. Ermənistanın bəzi Avropa ölkələri üçün istehsal etdiyi tikiş sektorunun bəzi məhsulları da. Müəyyən növ dərman, elektrik və elektron avadanlıqlar haqqında da danışmaq olar. Gələcəkdə münasibətlərdə inkişaf olsa, şirniyyat da sata bilərik. Müxtəlif Ermənistan fabrikləri yaxşı şokolad istehsal edir, bunlar Belçika və bəzi Avropa ölkələrinə də ixrac olunur. Siqaretlərdən də bəhs etməyi zəruri hesab edirəm”.
Qeyd edək ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında sərbəst ticarət sovet dövründə ən çox sərhəd bölgələrdə inkişaf etmişdi. Azərbaycanın Qərb rayonlarındakı bazarlara sərhəd kəndlərin erməni sakinləri gələrək əsasən meyvə-tərəvəz, süd məhsulları alırdılar. Azərbaycan sakinləri isə Ermənistandan kərə yağı, ət və ət məhsulları, şirniyyat və digər qida məhsulları, müxtəlif məişət əşyaları, təsərrüfat malları, geyim və ayaqqabılar alırdılar. Sovet dövründə vahid valyuta rubl olduğuna görə bu ticarətdə ödəniş problemi yaranmırdı.
İndiki dövrdə aydın məsələdir ki, sərhədyanı ticarətin yaxın və hətta ortamüddətli dövrdə bərpası real görünmür: hər iki tərəfdə yaralar təzədir, qarşılıqlı nifrət hissləri köhnəlməyib. Belə şəraitdə, sərhədyanı əhali arasında ticarət əlaqələrinin yaranması real görünmür, hətta buna imkan yaradılması müəyyən qarşıdurmalar təhlükəsi baxımından düzgün olmayacaq. Buna görə də indiki mərhələdə tranzit və böyük şirkətlər arasında kiçikhəcmli ticarət razılaşmaları daha realdır.
Ermənistanda da, Azərbaycanda da bir-birinə ixrac edilməsi mümkün olan məhsullar, əlbəttə, var. Azərbaycan tərəfdən bunlar ilk növbədə yanacaq, elektrik enerjisi, mineral gübrələr, neft-kimya məhsullarıdır. Müəyyən ərzaq məhsullarının da - meyvələr, çay, maye yağ, şəkər və sair ixrac potensialı var.
Statistikaya görə, 2025-ci ilin yanvar-oktyabr aylarında Ermənistandan ixrac 2024-cü ilin yanvar-oktyabr ayları ilə müqayisədə 44,7 faiz azalaraq 6 milyard 416,4 milyon dollar təşkil edib. Bu zaman Rusiyaya və oradan alınan qiymətli daşların reixrac olunduğu BƏƏ-yə ixrac azalıb: birincidə 9.3 faiz, ikincidə 70 faizə yaxın.
Statistikaya görə, hesabat dövründə ən əhəmiyyətli ixrac məhsulları aşağıdakı mal qruplarında təqdim olunub: “qiymətli və yarımqiymətli daşlar, qiymətli metallar və onlardan hazırlanmış məmulatlar” - 1 milyard 959 milyon 662,7 min dollar (2024-cü ilin yanvar-oktyabr ayları ilə müqayisədə 73,5 faiz azalma), “maşın, avadanlıq və mexanizmlər” - 1 milyard 90 milyon 476,7 min dollar (azalma 0,8 faiz), “hazır qida sənayesi məhsulları” - 983 milyon 661,8 min dollar (artım 25,3 faiz), “mədən sənayesi” - 959 milyon 570,0 min dollar (artım 11,1 faiz), “toxuculuq və onlardan hazırlanmış məmulatlar” - 273 milyon 350,7 min dollar (azalma 11,4 faiz), “bitki mənşəli məhsullar” - 261 milyon 916,6 min dollar (artım 27,5 faiz), “qiymətsiz metallar və onlardan hazırlanmış məmulatlar” - 245 milyon 795,8 min dollar (13,6 faiz azalma) və “alət və aparatlar” - 180 milyon 381,4 min dollar (artım 49,7 faiz).
2025-ci ilin yanvar-oktyabr ayları ərzində Ermənistana idxalın həcmi 10 milyard 125,8 milyon dollar təşkil edib ki, bu da 2024-cü ilin yanvar-oktyabr ayları ilə müqayisədə 31,2 faiz azalma deməkdir. Bu zaman Avrasiya İqtisadi İttifaqından idxal azalıb, Çindən və Aİ-dən artıb.
2025-ci ilin yanvar-oktyabr ayları ərzində Ermənistanın idxalının əsas hissəsi aşağıdakı mal qrupları olub: “maşın, avadanlıq və mexanizmlər” - 2 milyard 140 milyon dollar (azalma 1,8 faiz), “qiymətli və yarımqiymətli daşlar, qiymətli metallar və onlardan hazırlanmış məmulatlar” - 1 milyard 717 milyon dollar (azalma 74,9 faiz), “mədən sənayesi” - 948 milyon 619,0 min dollar (artım 4 faiz), “quru, hava və su nəqliyyatı vasitələri” - 867 milyon 949,6 min dollar (artım 13,7 faiz), “hazır qida sənayesi məhsulları” - 705 milyon 872,7 min dollar (artım 19,7 faiz), “kimya və əlaqəli sənaye məhsulları” - 577 milyon 68,7 min dollar (artım 8 faiz), “tekstil və tekstil məhsulları” - 545 milyon 39,3 min dollar (azalma 3,6 faiz) və “əsas metallar və onlardan hazırlanmış məmulatlar” - 529 milyon 469 min dollar (artım 5,2 faiz).
Ermənistanın ehtiyac duyduğu məhsullar ticarət statistikasından aydın görünür. Azərbaycanın idxalının strukturuna nəzər yetirdikdə görmək olur ki, qarşılıqlı ticarət üçün müstəvinin tapılması çətin olmayacaq. Əsas məsələ iki ölkə arasında hərtərəfli iqtisadi əlaqələrin qurulması üçün möhkəm zəminin yaradılmasıdır. Hazırda hər iki ölkə bu sahədə addımlar atır. Normal ticarət münasibətlərinin qurulması üçün gediləsi yol uzun, görüləsi işlər çoxdur.
“Yeni Müsavat”
