ABŞ Prezidenti Donald Trampın yaxın müttəfiqi, Florida konqresmeni Anna Paulina Luna Azərbaycana qarşı “907-ci düzəliş”in ləğvi ilə bağlı qanunvericilik təşəbbüsü irəli sürdükdən sonra Vaşinqtondakı erməni lobbisi əks-hücuma keçib. ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının erməni diasporu ilə əlaqəsi olan üzvləri Vaşinqton-Ermənistan təhlükəsizlik tərəfdaşlığı ilə bağlı yeni qanun layihəsi təqdim ediblər.
Florida respublikaçısı Qus Bilirakis və Nyu Cersi ştatından demokrat Frenk Pallonun təqdim etdiyi sənəd ABŞ prezidentinə “907-ci düzəliş”ə əsasən, Azərbaycana qarşı qoyulmuş məhdudiyyətləri ləğv etməyi qadağan etməyi təklif edir. Bununla təşəbbüsün müəllifləri Ağ Evin Bakının reallıqda hətta regional siyasətin siması ilə bağlı müstəqil şəkildə tənzimləmək imkanını qanunvericiliklə əngəlləməyə çalışırlar.
Haqqın.az xəbər verir ki, qanun layihəsinin əsas hissəsi ABŞ-dəki erməni lobbisinin tanış arqumentlərinə əsaslanır. Konkret olaraq, sənəddə vurğulanır ki, ABŞ-nin Azərbaycana gələcək yardımı bir sıra şərtlərin, o cümlədən Qarabağı tərk etmiş ermənilərin geri qaytarılması, “əsirlərin azad edilməsi” və “Ermənistana qarşı hərbi əməliyyatların dayandırılması” kimi şərtlərin yerinə yetirilməsindən asılı olmalıdır.
Maraqlıdır ki, bu tələblər hərbi əməliyyatların çoxdan dayandırıldığı bir şəraitdə irəli sürülür. Başqa sözlə, Nümayəndələr Palatasının üzvləri tərəfindən irəli sürülən “şərtlər” Cənubi Qafqazda normallaşma prosesinin faktiki vəziyyətini gözardı edir və Azərbaycanın öz əraziləri üzərində tam suverenliyini bərpa etdikdən sonra inkişaf etmiş dinamikanı əks etdirmir. Qanun layihəsinin mətnində açıq şəkildə göstərilir ki, “şərtlər yerinə yetirilməsə” ABŞ Ermənistanın müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsinə birbaşa dəstəyə keçməli, onu effektiv şəkildə silahlandırmalıdır. Başqa sözlə, sənəd Azərbaycana təzyiq üçün sanksiyalar mexanizmini kodlaşdırmaqla yanaşı, regionda qüvvələr balansında birtərəfli dəyişikliyin əsasını qoyur.
Bilirakis və Pallonenin qanunvericilik təşəbbüsünün ənənəvi olaraq erməni diasporasının maraqları üçün lobbiçiliyə yönəlmiş daha bir neçə Konqres üzvlərinin imzasını artıq aldığını vurğulamaq vacibdir. Amerika Erməni Milli Komitəsi (ANCA) qanun layihəsinə ikitərəfli dəstəyi genişləndirmək üçün yaxın günlərdə lobbiçilik kampaniyasına başlamaq niyyətini açıqlayıb. Eyni zamanda ANCA açıq şəkildə etiraf edir ki, yeni təşəbbüs “907-ci düzəliş”i ləğv etmək təklifinə “birbaşa cavabdır”.
Qeyd edək ki, təkcə son bir ildə erməni lobbisi ABŞ Konqresində dəfələrlə Azərbaycan əleyhinə qanun layihələri ilə çıxış edib. Lakin bu sənədlərin heç biri Nümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsinə baxılmaq üçün təqdim edilmək üçün kifayət qədər dəstək almadı. Eyni zamanda aydındır ki, Amerika ermənilərinin mövqeyi Cənubi Qafqazda vəziyyətin sabitləşdirilməsində və ya son nəticədə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə daimi xarici təsir aləti kimi son qoyulmasında maraqlı olmayan bir sıra regional oyunçuların maraqları ilə böyük ölçüdə üst-üstə düşür.
Professor Qabil Hüseynlinin “Yeni Müsavat”a bildirdiyinə görə, senatorların fəallığı erməni lobbisinin sifarişi olsa da, Trampın iradəsinə təsir edə bilməyəcək: “Söhbət aktın dayandırılması haqda qərardan gedir. Tramp Azərbaycana və rəhbərliyinə yüksək dəyər verir. Sadəcə, bu bədnam qanunun ləğvi Trampın səlahiyyətində deyil. Buna Konqres qərar verməlidir. Birləşmiş Ştatlarda isə hər hansı qanunun ləğvi mürəkkəb məsələdir. Açığı, belə tezliklə qanunun ləğvini gözləmirəm. Ancaq ən azından qeyri-müəyyən dövrə qədər qadağa dayandırılıb. Hazırda iki dövlət arasında münasibətlər inkişafdadır, bugünlərdə İşçi Qrupu toplaşdı, strateji tərəfdaşlığın strateji müttəfiqliyə çevrilməsi istiqamətində müzakirələr getdi. Bu baxımdan, Trampın prezidentliyi müddətində əlaqələr yaxşı dövrünü yaşayacaq”.
Q.Hüseynli hesab edir ki, elə bu yaxınlaşma və təmaslar erməni lobbisini, həmçinin ona bağlı senatorları hərəkətləndirib: “Bakı ilə Tramp administrasiyası yaxşı işləyirlər. Həmin qüvvələr də pozuculuq fəaliyyəti göstərməyə başlayıblar. Tramp isə bir-iki senatın çağırışına məhəl qoyacaq lider deyil. Onun qərarını dəyişməsi mümkünsüzdür. Lakin qanunun ləğvi üçün təşəbbüsü ola bilər. Əgər ABŞ prezidenti Konqresə bununla bağlı təklif göndərsə, məsələyə baxıla bilər. Nəzərə alaq ki, Konqresdə hakim tərəf respublikaçılardır və qanunun ləğvi barədə qərar qəbul olunması istisna deyil. Hərçənd bu yöndə bir təşəbbüskarlıq yoxdur. Tramp da belə bir addım atmayıb. Əslində "907-ci düzəliş" mahiyyətini itirib. Çünki Azərbaycan hərb meydanında qalib gəlib və bu sanksiyanın da əməliyyatlara ciddi təsiri olmayıb. Eyni zamanda bu illər ərzində silahlanmışıq və ABŞ yolumuzda əngəl olmayıb. Azərbaycan ABŞ-nin iki müttəfiqi olan Türkiyə və İsraildən müasir hərbi texniki vasitələr alıb, yəni “907-ci düzəliş” 90-cı illərdə ilişib qalan yaramaz bir qərardır".
Siyasi şərhçi Ramiyə Məmmədova Trampdan sonra demokrat namizədin hakimiyyətə gəlməsi ilə sözügedən sənədin yenidən aktivləşdirilməsini istisna etmir. Onun gözləntisi budur ki, ermənipərəst qüvvələr pusquda dayanıb və Ağ Evdə rəhbər dəyişikliyinə ümid edir: “Hətta Nümayəndələr Palatasına keçiriləcək seçkilərlə bağlı həvəsləniblər. Trampın impiçmenti gündəmdədir. Mən bunun baş verəcəyinə inanmıram, amma ABŞ-da növbəti prezident demokratlardan olarsa, "907-ci düzəliş" barədə Trampın son qərarı dəyişə də bilər. Halbuki Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinə zərərdən başqa xeyri olmayacaq. Təəssüf ki, Bakı ilə Vaşinqton arasında əlaqələrin yaxşılaşmasını istəməyənlər var. Ona görə də biz maraqlıyıq ki, növbəti prezident də respublikaçılardan olsun. Hər halda, Tramp bu vəzifədə 3 il qalacaq. Bizim strategiyamız isə uzunmüddətli perspektivə hesablanıb. Bu da Azərbaycan-ABŞ əlaqələrinin inkişafı üçün əhəmiyyətlidir. Hazırda İşçi Qrupu strateji müttəfiqliyin əldə olunması üçün çalışır. Ona görə də sözügedən sənədin ləğvini yaxın aylarda gözləmirəm, amma Trampın mövqeyi də dəyişməyəcək".
