Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Sankt-Peterburqa getməyib.
Dekabrın 21-də orada Avrasiya İqtisadi İttifaqının (Aİİ) iclası keçirilib. Azərbaycan bu İttifaqın üzvü deyil, ona görə də həmin iclasa qatılmaması məntiqlidir. Eyni zamanda dekabrın 22-də həmin şəhərdə həmçinin Müstəqil Dövlətlər Birliyinin qeyri-rəsmi zirvə görüşü də keçirilir. Azərbaycan prezidenti bu tədbirə də qoşulmayıb; Prezident Administrasiyasından APA-ya verilən məlumata görə, bu, ölkə rəhbərinin qrafikindəki sıxlıqla bağlıdır.
Rusiya mediasında yayılan məlumatlardan da görünürdü ki, Moskva Azərbaycan prezidentini bu iki mərasimdə gözləyirmiş. Ancaq bu, yuxarıda göstərilən səbəblərdən mümkün olmayıb.
Bundan əvvəl MDB dövlət başçılarının zirvə görüşü oktyabrın 9-10-da Tacikistanın paytaxtı Düşənbədə keçirilmişdi, prezident İlham Əliyev orada iştirak etmişdi. Bu, rəsmi sammit idi, görüşlər də rəsmi çərçivədə keçirilmişdi, sənədlər də imzalandı. Ancaq Sankt-Peterburqdakı zirvə görüşü rəsmi deyil; hər hansı sənəd imzalanmır, öhdəlik götürülmür. Belə görüşlərdə liderlər bir-biri ilə daha açıq, protokoldan kənar ortamda söhbət edirlər.
Mən öz subyektiv fikrimi yazıram, yanlış ola bilər. Məncə, prezident İlham Əliyevin vaxtı da olsaydı, qrafiki də imkan versəydi, bu qeyri-rəsmi sammitə getməməsi yenə də doğru olardı.
Niyə belə düşünürəm?
Əvvəla, bu cür gedişlərlə Rusiya MDB-də özünün hələ də üstün mövqedə, necə deyərlər, "patron" olduğunu imkan düşdükcə xüsusi olaraq vurğulamağa çalışır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda Moskvanın belə bir iddiası xüsusilə absurd və aşağılayıcıdır. Söhbət rəsmi deyil, qeyri-rəsmi - protokoldankənar görüşlərdən gedir.
İkincisi, Rusiya MDB-yə, eləcə də, üzvü olduğu başqa çoxtərəfli əməkdaşlıq formatlarına heç caxt səmimi yanaşmayıb. Rusiyanın BMT-nin qətnamələrinə münasibəti ortadadır. Rusiya Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvü olsa da, Avropa ilə münasibətlərdə nə təhlükəsizlik qalıb, nə əməkdaşlıq. Rusiya hazırda Avropaya ən ciddi və real təhlükədir. MDB-yə gəlincə, Rusiya 2008-ci ilin avqustunda Gürcüstana təcavüz edib və bu respublikanın iki bölgəsini qoparıb, "müstəqil dövlət" kimi tanıyıb. 2022-ci ilin fevralın 24-dən başlamış bu günə qədər Ukraynaya qarşı müharibə aparır. Ölkənin 18 faizini işğal və ilhaq edib. Moldovanı təhdid edir. Hər iki dövlət MDB-nin üzvü olub, Rusiyanın aqressiv siyasəti nəticəsində bu qurumu tərk edib. Moldovaya gəldikdə isə, bu ölkə MDB-də formal olaraq qalsa da, öz üzvlüyünü məhdudlaşdırıb; MDB çərçivəsində imzalanmış bir sıra sazişlərdən çıxıb. Rusiya hətta ən yaxın müttəfiqlərini birləşdirən Aİİ və Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) kimi qurumlara da qarşı eyni münasibəti sərgiləyib. Zaman-zaman Qazaxıstanda etnik rus əhali arasında separatçılığı körükləyib, eləcə də, körükləməklə təhdid edib, Qazaxıstanı"süni" dövlət adlandırıb, Qazaxıstan ərazisinə iddialar səsləndirilib. Zamanında Moskva Özbəkistanla Tacikistanı, Tacikistanla Qırğızıstanı bir-biri ilə toqquşdurub, sərhəd konfliktləri, su müharibələri yaratmağa cəhdlər göstərib. Bu ölkələrin hamısı MDB-nin üzvləridir. Mən hələ Rusiyanın 30 il müddətində MDB-nin bir üzvünün - Ermənistanın, başqa bir üzvə, yəni Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzünü və işğal siyasətini açıq və gizli dəstəklədiyini, işğalçını daim silahlandırdığını heç demirəm. Üstəlik Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyindən sonra bu ölkəyə də münasibət göz önündədir; Rusiya kilsəni hökumətə qarşı müxalifətə çevirib.
Çox qəribədir: MDB sanki əməkdaşlıq təşkilatıdır, ancaq bu təşkilatda bir-biri ilə aşkar və ya latent münaqişədə olmayan qalmayıb. Belə bir qeyri-səmimi ortamda qeyri-rəsmi görüş keçirmək hansı məntiqdən doğur? Məlumdur ki, dövlət rəhbərləri bu və ya başqa məsələni açıq və səmimi müzakirə etmək istəyəndə rəsmiyyətdənkənar formatda toplaşırlar. İndiki halda isə belə bir görüş üçün səmimi ortam yoxdur. Azərbaycanın belə bir tədbirə qoçulması hazırda heç yerinə düşməyəcəkdi də. Elə deyilmi?
Üçüncü və çox bir ciddi moment də var: oktyabrda rəsmi Düşənbə sammiti keçirildi, Azərbaycan prezidenti orada iştirak etdi, Rusiya prezidenti də daxil olmaqla, bəzi dövlət başçıları ilə də görüşdü. Vətənə qayıtdıqdan bir müddət sonra məlum oldu ki, Rusiyaya bağlı olan daxili qüvvələr, qruplar ölkədə hakimiyyəti zorakı yolla devirib ələ almağa, Konstitusiya quruluşunu dəyişdirməyə dair planlar qurub, hərəkətlər ediblər. Bu qanunsuz hərəkətin başında isə ən az, nə azacıq, Rusiyaya, yumşaq desək, simpatiyası heç kimdə şübhə doğurmayan Ramiz Mehdiyev (Prezident Administrasiyasının keçmiş rəhbəri) dayanıbmış. Hazırda Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətində araşdırılan və mediada "Ramizgeyt" adlandırılmış bu iş üzrə təqsirləndirilən müxalifət təmsilçiləri də var. Nəhayət, təqsirləndirilənlər arasında Azərbaycanın baş nazirinin keçmiş birinci müavini, cəmiyyətdə "Rusiyanın adamı" kimi tanınan Abbas Abbasov da var. Bu şəxs artıq beynəlxalq axtarışa verilib və hazırda Rusiyadadır. O da eyni cinayət əməlini törətməkdə ittiham edilir. Bəlkə də Rusiya rəsmi dairələrinin dəstəklədiyi, yaxud Rusiyaya bağlı adamların Azərbaycanda dövlət hakimiyyətini devirmək planları ətrafında belə bir ciddi istintaq araşdırmaları getdiyi məqamda, iş üzrə beynəlxalq axtarışda olan Abbas Abbasovun istintaqdan Rusiyada rahat gizləndiyi bir məqamda Azərbaycan MDB-nin qeyri-rəsmi sammitinə hansı əsasla qatıla bilərdi?! Bura həm də Rusiya hüquq-mühafizə orqanlarının bu ölkədə yaşayan Azərbaycanlılara qarşı apardığı repressiv əməlləri də əlavə etmək olar.
Bütün bunlardan sonra, məncə, əlavə şərhə ehtiyac qalmır.
