Azərbaycan əhalisinin ət istehlakı dünya ölkələri ilə müqayisədə nisbətən aşağıdır.
Belə ki, keçən il ölkədə ümumilikdə 172 min 61 kiloqram mal əti istehlak olunub və statistik göstəricilərə görə, hər azərbaycanlı il ərzində orta hesabla 13,5 kiloqram mal əti yeyib. Bu rəqəm isə dünya ortalaması ilə müqayisədə xeyli aşağıdır.
Məsələn,ABŞ-də hər nəfər 55–60 kiloqram, Avstraliyada 45 kiloqram, Avropa ölkələrində 25–30 kiloqram, Türkiyədə isə 18–20 kiloqram mal əti istehlak edir. Azərbaycan isə 13,5 kq ilə bu sıralamada xeyli geridə qalır.
Niyə Azərbaycan əhalisinin ət istehlakı dünya ortalamasından bu qədər aşağıdır?
Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov bildirib ki, əhalinin alıcılıq gücünün aşağı olması və ət qiymətlərinin nisbətən yüksəkliyi istehlakın həcminə birbaşa təsir edir:
“Ümumiyyətlə, bir çox faktorlar istehlakın strukturuna və onun keyfiyyətinə, o cümlədən ət istehlakına müxtəlif formalarda təsir göstərir. Bunlardan birincisi alıcılıq gücü ilə bağlıdır.
Əhalinin alıcılıq gücünün aşağı və ət qiymətlərinin nisbətən yüksək olması istehlakın həcminə birbaşa təsir edir. Eyni zamanda, hökumətin apardığı yoxsulluqla mübarizə siyasətinin parametrləri də bu istiqamətdə təyinedici rol oynayır.
Azərbaycanda istehlak səbətinin strukturunda ət digər ölkələrlə müqayisədə daha az paya malikdir. Həmçinin uzunmüddətli dövrdə formalaşmış istehlak vərdişlərini də qeyd etmək olar. Belə ki, Azərbaycanda ətdən əldə olunan kalorinin əhəmiyyətli hissəsi daha ucuz başa gələn əvəzedici məhsullar — çörək, kartof və digər qida növləri hesabına kompensasiya edilir.
Bu da tarixən ölkənin nisbətən yoxsul olması və qənaətciliyi özündə ehtiva edən vərdişlərin formalaşmasından qaynaqlanır”.
Onun sözlərinə görə, xüsusilə son 20 ildə ölkədə gəlir ədalətsizliyi artıb:
“Məsələyə çoxuşaqlı ailələr baxımından yanaşdıqda, həmin ailələrdə adambaşına düşən gəlir səviyyəsi, bu istiqamətdə həyata keçirilən ünvanlı sosial yardım siyasəti, ehtiyac meyarı parametrləri və digər sosial faktorlar da mühüm rol oynayır.
Paralel olaraq qeyd edilməlidir ki, ölkədə, xüsusilə son 20 ildə gəlir ədalətsizliyi artıb. Gəlirlərin ədalətsiz bölüşdürülməsi istehlakçıların həm vərdişlərinə, həm də davranışlarına təsir göstərib.
Ət zaman-zaman lüks kateqoriyalı istehlak məhsulu kimi qiymətləndirilir. Yəni əhalinin birinci və ikinci gəlir qruplarına aid təbəqələrinin bu məhsulu sağlam qidalanma üçün tələb olunan səviyyədə istehlak etmək imkanı yoxdur”.
Ekspert qeyd edib ki, adambaşına düşən ət istehlakının həcmi və onun müqayisəsi Azərbaycanda həyat səviyyəsinin real vəziyyətini müəyyən mənada əks etdirir:
“Bütün faktorlarla yanaşı, 2000-ci illərə qədər aqrar ölkə kimi tanınmağımıza baxmayaraq, son 20 ildə formalaşan iqtisadiyyat fonunda ət məhsulları ilə özünü tam təminetmə potensialının azalması və idxalın payının artması müşahidə olunur.
Nəticədə bazarda qiymət artımı baş verir və bu da son illərdə adambaşına düşən ət istehlakında azalma dinamikasına gətirib çıxarır.Bugünkü göstəricilərə əsasən demək olar ki, Azərbaycanda həyat səviyyəsi sağlam və keyfiyyətli qidalanma baxımından bir çox ölkələrlə müqayisədə aşağıdır.
Bu isə öz növbəsində digər sosial-iqtisadi problemlərin yaranmasına, sağlamlıq göstəricilərinin və orta ömür uzunluğunun azalmasına səbəb olur”.
