“Bu gün Türkiyə, Azərbaycan və Ermənistan inkişaf baxımından eyni istiqamətdə hərəkət edir”. Bu sözləri ABŞ-ın Türkiyədəki səfiri və Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi Tom Barrak deyib.

Diplomatın sözlərinə görə, ABŞ və Türkiyə Xəzər dənizindən Aralıq dənizinədək uzanan coğrafiyada qüvvələrin yeni bölgüsünə rəhbərlik edir: “Prezident Donald Tramp dünya ”şahmat taxtasında" qüvvələr nisbətini dəyişərək regiona yeni tarazlıq gətirib".

Belədirmi? Azərbaycan, Türkiyə və Ermənistan eyni tərəfə baxırsa, bəs Rusiya hansı tərəfə fokuslanıb? Üç qonşu ölkənin mövqe və tale ortaqlığı nə dərəcədə uzunömürlü ola bilər? Əsas maneələr nədir, Rusiya xalqların barışığına imkan verəcəkmi?

Yada salaq ki, ötən həftə XİN başçısı Sergey Lavrov ABŞ-ın Güney Qafqaz və Orta Asiya ölkələrini “Rusiyadan uzaqlaşdırmasına” imkan verməyəcəyini, buna qarşı bütün siyasi, diplomatik və iqtisadi rıçaqların işə salınacağını bildirmişdi.

Professor Qabil Hüseynli “Yeni Müsavat”a bildirib ki, üç ölkənin ortaqlığının uzunömürlü olması Ermənistanın özünü necə aparmasından asılıdır. Onun fikrincə, Azərbaycan və Türkiyə həmişə bölgədə dayanıqlı sülhün olmasında maraqlıdır, lakin Ermənistan başqa dövlətlərin təsiri altında buna qarşı çıxıb. Q.Hüseynli Paşinyan hakimiyyətinin sülh istədiyini düşünür, bununla belə regionda Bakı-Ankara-İrəvan münasibətləri kövrəkdir: “Yəni Rusiya bu əlaqələrə qısqanclıqla yanaşır. Kreml heç vaxt istəməz ki, onun vassalı olmuş Ermənistan tamamilə əlindən çıxsın və Türkiyə ilə yaxınlaşsın. Ancaq Moskvanın necə fikirləşməsindən asılı olmayaraq, dünyada gedən proseslər və yeni reallıqlar Türkiyənin Cənubi Qafqazda varlığını qaçılmaz edir. Qərb, xüsusən ABŞ də maraqlıdır ki, onun müttəfiqi olan Türkiyə bizim regionda gücə çevrilsin. Bu da məhz Rusiyanın əlindən bu bölgəni almaq niyyətidir. ABŞ birbaşa olmasa da, müttəfiqi Türkiyənin gücü hesabına Cənubi Qafqazda təsirini artırır, Rusiyanı isə sıxışdırır. Ona görə də Lavrov və digər Rusiya rəsmiləri bəyanatlar səsləndirir, MDB məkanına təhdidlər olduğunu iddia edir, bu bölgəni əldən verməyəcəklərini dilə gətirirlər”.

Professor qeyd edib ki, Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi olmasa, bölgədə uzunmüddətli sülh mümkündür: “Çünki səfirin də dediyi kimi, hazırda Bakı, Ankara və İrəvan eyni tərəfə baxır. Amma Moskva əks tərəfə - köhnə narrativlərə baxmaqdadır. Çünki Rusiya bölgədə problemlərin qalmasında, gərginliyin olmasında maraqlıdır. Kreml yalnız bu yolla bölgədə təsirini saxlaya bilir. İndi isə vəziyyət dəyişib. Azərbaycandan Rusiya və Qazaxıstan taxılı Ermənistana gedir, blokadada olan nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasına imkanlar yaranır. Bu da gələcəkdə regionda təhlükəsizliyin təmin olunması üçün vacib faktdır. Qərb də, region ölkələri də yüklərin daşınması, Orta dəhlizin işləməsi üçün təhlükəsizliyin davamlı olmasında maraqlıdır. Sabitlik olmayan regionda yüklər daşına bilməz. Bu səbəbdən də prosesə dəstəyi artıracaqlar”.

Xatırladaq ki, Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Sergey Şoyqu Cənubi Qafqazda “3+3" formatında işlərin bərpasının vacibliyindən danışıb. ”Regional məsləhət qrupunun, “3+3" platformasının işini bərpa etmək vacibdir. Üçtərəfli işçi qrupu çərçivəsində razılaşma əldə edilmiş regionda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması böyük əhəmiyyət kəsb edir”, - o bildirib. Şoyqu qeyd edib ki, ümumilikdə Cənubi Qafqazda vəziyyət yaxşılaşmaya doğru gedir.

Ermənistanın XİN rəhbəri Ararat Mirzoyan isə deyib ki, “Trampın yolu” layihəsi siyasi əhəmiyyətə malikdir, sülhün qarantı və alətlərindən biridir: “Hazırda Amerika tərəfi ilə danışıqlar aparılır. Məncə, onu tikəcək və gündəlik idarəetməni həyata keçirəcək bir erməni-amerikan şirkəti olmalıdır. Bu, infrastruktur üzərində Amerikanın nəzarəti demək deyil. Suverenlik və hakimiyyətlə bağlı bütün məsələlər həll edilib və imzalanmış və dərc olunmuş sənədlərdə öz əksini tapıb. Bu, yalnız idarəetmə məsələsidir”. O qeyd edib ki, rəsmi olaraq Moskva və Tehran heç bir narahatlıq bildirməyib: “Əksinə, İran və Rusiya layihədə maraqlıdır, xüsusən də Rusiya Ermənistandakı başqa bir şirkətin - Cənubi Qafqaz Dəmir Yolunun operatoru olduğundan”.

Onu da deyək ki, Rusiyadan Ermənistana gətirilən, ümumi çəkisi 1050 ton olan Rusiya buğdasının ilk partiyası Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçərək Ermənistana gəlib. Ermənistanın “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolu” Şirkəti məlumat yayıb. “15 taxıl vaqonunda daşınan yük Azərbaycan ərazisindən keçərək Gürcüstan-Ermənistan dövlət sərhədini keçib. Taxıl ”Cənubi Qafqaz Dəmir Yolu Şirkəti"nin Dalarik stansiyasına çatdırılacaq".

Yeni logistik xidmətin fəaliyyətə başlaması Azərbaycan üzərindən Ermənistana yükdaşımaların bərpası qərarı ilə mümkün olub. Bu, 1990-cı illərdən bəri belə daşımalara ilk cəhddir. “2026-cı ilin yanvar ayının sonuna qədər bu marşrutla daha 132 vaqon buğdanın çatdırılması planlaşdırılır. Bundan başqa, digər növ yüklərin daşınması imkanlarının müzakirəsi də planlaşdırılır”, - məlumatda deyilir.

“Yeni Müsavat”